Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)2,315 s13,89

50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 50 km/ha = −6 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 19 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 19 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 19 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 7,5 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 7,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 57 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 7,5 m/sd = 57 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 8,5 kg1,5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 8,5 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 34 m/s40°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 34 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
2 mv0​ = 36 m/s35°x = ?

Bir top yer seviyesinden 36 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. İnerken 2 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 36 m/sθ = 35°hroof = 2 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 3,2 mn = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 3,2 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.

r = 3,2 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
r = 1,5 mv = 8,5 m/s

1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 8,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,2 kgr = 1,5 mv = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
15°d = 16 mμ = 0,15

Bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 16 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 15°μ = 0,15d = 16 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
10 kg3 kgμ = 0,25d = 3 m

Kütlesi 10 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,25). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 3 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 3 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 3 kgμ = 0,25d = 3 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg3 m/s0,5 kg

3 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 0,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 0,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
10 m/s14 m/s

0,1 kg’lık bir top bir duvara 10 m/s hızla çarpıyor ve 14 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,1 kgvin = 10 m/svout = 14 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 3000 rpmTb​ = 65 N·mI = 10,5 kg·m²

Atalet momenti 10,5 kg·m² olan bir volan 3000 devir/dakika ile dönüyor. Bir fren 65 N·m’lik sabit sürtünme torku uyguluyor. Durması ne kadar sürer t?

I = 10,5 kg·m²n = 3000 rpmTb = 65 N·m
t = s
14.Rijit cismin dönmesiZor
θ = 40°vs = 1 m

Bir ince halka duruştan başlar ve yatayla 40° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanır. g = 9,81 m/s² kullanın. Yokuş boyunca 1 m yuvarlandıktan sonraki hızını v bulun.

θ = 40°s = 1 mI = m·r²g = 9,81 m/s²
v = m/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 24, m = 2 mm

1450 rpm ile çalışan 11 kW’lık bir motor, 24 dişli ve 2 mm modüllü bir pinyonu tahrik ediyor. Pinyon dişlerine etkiyen teğetsel kuvvet Ft değerini bulun.

P = 11 kWn = 1450 rpmN1 = 24m = 2 mm
Ft = N
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 150 mmd2​ = 400 mm2880 rpmC = 1200 mmT1​ = 1000 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 2880 rpm ile dönen 150 mm’lik bir tahrik kasnağını 400 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 1200 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,35 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 1000 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 150 mmn1 = 2880 rpmd2 = 400 mmC = 1200 mmμ = 0,35T1 = 1000 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1,5 s

k = 20 N/m olan bir yaydaki 0,2 kg’lık kütle pozitif yönde 13 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,5 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.

m = 0,2 kgk = 20 N/mA = 13 cmt = 1,5 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
2,8 kgk = 320 N/mA = 17 cm

k = 320 N/m olan bir yaya bağlı 2,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 17 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 2,8 kgk = 320 N/mA = 17 cm
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx12 mm3 çevrim4,7 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 12 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 3 çevrim sonra 4,7 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 12 mmx3 = 4,7 mmn = 3
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 50k2​ = 30m = 40 kg

40 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 50 kN/m ve k₂ = 30 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 40 kgk1 = 50 kN/mk2 = 30 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 16,08 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·6) = 16,08 m

Cevap

s = 16,08 m
2.Kinematik

Cevap: t = 4,121 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−5 = 19·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 19·t − 5 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (19 + √(19² + 2·9,81·5))/9,81 = 4,121 s

Cevap

t = 4,121 s
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,0503

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 7,5²/(2·57) = 0,4934 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,4934/9,81 = 0,0503

Cevap

μ = 0,0503
4.Newton yasaları

Cevap: a = 0,6376 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (14,71 − 8,339)/10 = 0,6376 m/s²

Cevap

a = 0,6376 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: t = 4,456 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 34·cos 40° = 26,05 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 40° = 21,85 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·21,85/9,81 = 4,456 s

Cevap

t = 4,456 s
6.Eğik atış

Cevap: x = 121,2 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 29,49 m/s, vy = 20,65 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

2 = 20,65·t − 4,905·t²
t = (20,65 + √(20,65² − 2·9,81·2))/9,81 = 4,111 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 29,49·4,111 = 121,2 m

Cevap

x = 121,2 m
7.Dairesel hareket

Cevap: n = 21,59 rpm

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,6·3,2)) = 2,26 rad/s

Dönme hızı

n = ω·60/(2π) = 21,59 rpm

Cevap

n = 21,59 rpm
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 11,6 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·8,5²/1,5 = 1,962 + 9,633 = 11,6 N

Cevap

T = 11,6 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 5,98 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·16·(0,2588 − 0,15·0,9659)) = 5,98 m/s

Cevap

v = 5,98 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 1,505 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Açığa çıkan ve kaybolan enerji

m₂g·d = 29,43·3 = 88,29 J
μ·m₁g·d = 0,25·98,1·3 = 73,58 J

İki bloğun kinetik enerjisi

½(m₁ + m₂)v² = 14,71 → v = √(2·14,71/13) = 1,505 m/s

Cevap

v = 1,505 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 5,455 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 0,5)/(5 + 0,5)·3 = 2,455 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 0,5)·3 = 5,455 m/s

Cevap

v′2 = 5,455 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 2,4 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,1·(14 + 10) = 2,4 N·s

Cevap

J = 2,4 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: t = 50,75 s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·3000/60 = 314,2 rad/s

Yavaşlama ve süre

α = Tb/I = 65/10,5 = 6,19 rad/s²
t = ω/α = 314,2/6,19 = 50,75 s

Cevap

t = 50,75 s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 2,511 m/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Düşülen yükseklik

h = s·sin θ = 1·sin 40° = 0,6428 m

Yuvarlanmayla enerji dengesi

Kaymadan yuvarlanma: ω = v/r ve sürtünme temas noktasında iş yapmaz.

m·g·h = ½·m·v²·(1 + 1)
v = √(2·9,81·0,6428/2) = 2,511 m/s

Cevap

v = 2,511 m/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Ft = 3018 N

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Pinyondaki tork

ω = 2π·1450/60 = 151,8 rad/s
T = P/ω = 11000/151,8 = 72,44 N·m

Bölüm dairesi çapı

d = m·N = 2·24 = 48 mm

Teğetsel kuvvet

Ft = 2T/d = 2·72,44/0,048 = 3018 N

Cevap

Ft = 3018 N
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 14,52 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 2,933 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e1,027 = 2,791, T₂ = 1000/2,791 = 358,3 N

Güç

P = (1000 − 358,3)·22,62 = 14,52 kW

Cevap

P = 14,52 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = −0,8454 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(20/0,2) = 10 rad/s
ω·t = 10·1,5 = 15 rad

Hız

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,13·10·sin(15) = −0,8454 m/s

Cevap

v = −0,8454 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 1,817 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(320/2,8) = 10,69 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,17·10,69 = 1,817 m/s

Cevap

vmax = 1,817 m/s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,04967

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/3)·ln(12/4,7) = 0,3124

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,3124/√(39,48 + 0,09762) = 0,04967

Cevap

ζ = 0,04967
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 7,118 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 50 + 30 = 80 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(80000/40) = 44,72 rad/s
fn = 44,72/(2π) = 7,118 Hz

Cevap

fn = 7,118 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics