Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = ?s = 1100 m

Bir uçağın kalkış için 200 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1100 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?

v₀ = 0v = 200 km/hs = 1100 m
a = m/s²
2.KinematikZor
AB: 26 m/s15 m

A topu 15 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 26 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Toplar ne zaman karşılaşır? t değerini bulun.

H = 15 mv0B = 26 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
35 kg35°F = 110 Nμ = 0,25

35 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 110 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 35 kgF = 110 Nθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 30°blokv₀ = 10,5 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 10,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 10,5 m/sθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?75°R = 65 m

Bir top düz zeminden yatayın 75° üstünde atılıyor ve 65 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 75°R = 65 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 35 mv0​ = 35 m/s40°menzil

Bir top 35 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 35 m/sθ = 40°h = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
r = 2,4 mn = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 2,4 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.

r = 2,4 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
r = 1 mv = 6,5 m/s

1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,3 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,3 kgr = 1 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
0,2 kgk = 800 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 800 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,2 kg olan bir top konuyor ve yay 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 800 N/mx = 10 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
F = 65 N35°μ = 0,18 kg

Kütlesi 8 kg olan bir blok, 35° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 65 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 8 kgF = 65 Nθ = 35°μ = 0,1d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4,5 kgv = ?15 gh = 21 cm

15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 21 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 15 gM = 4,5 kgh = 21 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
27 m/s15 m/s

0,1 kg’lık bir top bir duvara 27 m/s hızla çarpıyor ve 15 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,1 kgvin = 27 m/svout = 15 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
ω = ?4,5 kgL = 1,1 mm = 9 kg

Kütlesi 9 kg ve uzunluğu 1,1 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Serbest ucuna kütlesi 4,5 kg olan küçük bir top sabitlenmiştir. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken açısal hızını ω bulun.

m = 9 kgL = 1,1 mmball = 4,5 kgg = 9,81 m/s²
ω = rad/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
100 m/s20 g1,49 mL = 1,6 m1,5 kgφ

Kütlesi 1,5 kg ve uzunluğu 1,6 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 100 m/s ile hareket eden 20 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 1,49 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.

M = 1,5 kgL = 1,6 mm = 20 gv = 100 m/sd = 1,49 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 125 mmd2​ = 500 mm2880 rpmT1​ = 600 NT2​ = 150 NP = ?

Bir kayış, 2880 rpm ile dönen 125 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 600 N, gevşek tarafta 150 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 125 mmn1 = 2880 rpmT1 = 600 NT2 = 150 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 150 mmd2​ = 200 mm2880 rpmC = 1200 mmT1​ = 800 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 2880 rpm ile dönen 150 mm’lik bir tahrik kasnağını 200 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 1200 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,25 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 800 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 150 mmn1 = 2880 rpmd2 = 200 mmC = 1200 mmμ = 0,25T1 = 800 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,6 mT = 1,6 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,6 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 1,6 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 1,6 mT = 1,6 s
g = m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
2,9 kgk = 100 N/mA = 9 cm

k = 100 N/m olan bir yaya bağlı 2,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 2,9 kgk = 100 N/mA = 9 cm
amax = m/s²
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 20 kN/mc = 40 N·s/mm = 10 kg

10 kg’lık bir kütle, rijitliği 20 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 40 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 10 kgk = 20 kN/mc = 40 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 50k2​ = 50m = 100 kg

100 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 50 kN/m ve k₂ = 50 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 100 kgk1 = 50 kN/mk2 = 50 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: a = 1,403 m/s²

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v = 200/3,6 = 55,56 m/s

İvme

a = v²/(2s) = 55,56²/(2·1100) = 1,403 m/s²

Cevap

a = 1,403 m/s²
2.Kinematik

Cevap: t = 0,5769 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Karşılaşma zamanı

Yukarısı pozitif, yer y = 0.

15 − ½g·t² = 26·t − ½g·t² → t = 15/26 = 0,5769 s

Cevap

t = 0,5769 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 0,5726 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 343,4 − 110·sin 35° = 280,3 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 90,11 − 70,06
a = 20,04/35 = 0,5726 m/s²

Cevap

a = 0,5726 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 8,347 m

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 30° + 0,2·cos 30°) = 6,604 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 10,5²/(2·6,604) = 8,347 m

Cevap

d = 8,347 m
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 35,71 m/s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·65/sin 150°) = 35,71 m/s

Cevap

v0 = 35,71 m/s
6.Eğik atış

Cevap: t = 5,814 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 35·cos 40° = 26,81 m/s
vy = v0·sin θ = 35·sin 40° = 22,5 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 35 + 22,5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (22,5 + √(506,1 + 686,7))/9,81 = 5,814 s

Cevap

t = 5,814 s
7.Dairesel hareket

Cevap: n = 23,08 rpm

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,7·2,4)) = 2,416 rad/s

Dönme hızı

n = ω·60/(2π) = 23,08 rpm

Cevap

n = 23,08 rpm
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 15,62 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,3·9,81 + 0,3·6,5²/1 = 2,943 + 12,67 = 15,62 N

Cevap

T = 15,62 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 2,039 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·800·0,1² = 4 J

Yükseklik

m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
h = ½kx²/(mg) = 4/1,962 = 2,039 m

Cevap

h = 2,039 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 4,117 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 8·9,81 = 78,48 N
mg·sin θ = 45,01 N
μ·mg·cos θ = 6,429 N

İş–enerji

½mv² = (65 − 51,44)·5 = 67,79 J
v = √(2·67,79/8) = 4,117 m/s

Cevap

v = 4,117 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 611 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,21) = 2,03 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 4,5)·2,03/0,015 = 611 m/s

Cevap

v = 611 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 4,2 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,1·(15 + 27) = 4,2 N·s

Cevap

J = 4,2 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 4,626 rad/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 + mball·g·L = 9·9,81·0,55 + 4,5·9,81·1,1 = 97,12 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 + mball·L² = 3,63 + 5,445 = 9,075 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 97,12 → ω = √(2·97,12/9,075) = 4,626 rad/s

Cevap

ω = 4,626 rad/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: φ = 43,77 °

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 1,5·1,6²/3 + 0,02·1,49² = 1,324 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,02·100·1,49/1,324 = 2,25 rad/s

Salınım sırasında enerji

½·I·ω² = ½·1,324·2,25² = 3,353 J
(M·g·L/2 + m·g·d)·(1 − cos φ) = 12,06·(1 − cos φ)
cos φ = 1 − 3,353/12,06 = 0,7221 → φ = 43,77°

Cevap

φ = 43,77°
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 8,482 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 18,85 m/s

Güç

P = (600 − 150)·18,85 = 8482 W = 8,482 kW

Cevap

P = 8,482 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 9,759 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 3,1 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e0,775 = 2,171, T₂ = 800/2,171 = 368,6 N

Güç

P = (800 − 368,6)·22,62 = 9,759 kW

Cevap

P = 9,759 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 24,67 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,6/1,6² = 24,67 m/s²

Cevap

g = 24,67 m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 3,103 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(100/2,9) = 5,872 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,09·5,872² = 3,103 m/s²

Cevap

amax = 3,103 m/s²
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,04472

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(20000·10) = 894,4 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 40/894,4 = 0,04472

Cevap

ζ = 0,04472

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 5,033 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 50 + 50 = 100 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(100000/100) = 31,62 rad/s
fn = 31,62/(2π) = 5,033 Hz

Cevap

fn = 5,033 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics