Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)2,857 s20

72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 72 km/ha = −7 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)11 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 11 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 10 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.

a1 = 2 m/s²t1 = 11 st2 = 10 sa3 = −2 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 30°a = ?m = 17 kg

17 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan sürtünmesiz bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 17 kgθ = 30°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 3 kg5 kgsürtünme yok

Yatay bir masa üzerindeki 3 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 3 kgm2 = 5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 32 m/sθ = ?R = 50 m

Bir top düz zeminden 32 m/s hızla atılıyor ve 50 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.

v₀ = 32 m/sR = 50 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
12 mv0​ = 33 m/s35°x = ?

Bir top yer seviyesinden 33 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. İnerken 12 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 33 m/sθ = 35°hroof = 12 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
θ = ?merkeze40 km/h

Bir yol mühendisi otomobillerin 210 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 40 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.

r = 210 mv = 40 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
R = 4,5 mh = 20,7 m

2 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 20,7 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 4,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.

m = 2 kgh = 20,7 mR = 4,5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kgk = 1500 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1500 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,5 kg olan bir top konuyor ve yay 4 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,5 kgk = 1500 N/mx = 4 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mL = 3,5 mμ = 0,25k = 5000 N/m

4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 4 kgh = 3 mL = 3,5 mμ = 0,25k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1500 kg7 m/s1200 kg

7 m/s hızla giden 1500 kg’lık bir otomobil, duran 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?

m1 = 1500 kgv1 = 7 m/sm2 = 1200 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1200 kg18 m/s1900 kg13 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 18 m/s hızla doğuya giden 1200 kg’lık bir otomobil, 13 m/s hızla kuzeye giden 1900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 1200 kgv1 = 18 m/s (E)m2 = 1900 kgv2 = 13 m/s (N)
v′ = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 2500 rpmP = 58 kW

Bir mil 2500 devir/dakikada 58 kW iletiyor. Mildeki torku T bulun.

P = 58 kWn = 2500 rpm
T = N·m
14.Rijit cismin dönmesiZor
0,65 m0,35 mn1​ = 30 rpm

Bir kişi sürtünmesiz bir döner tablada duruyor ve her elinde eksenden 0,65 m uzakta 4 kg’lık bir dambıl tutuyor. Kişi ve tablanın tek başına eksene göre atalet momenti 4 kg·m²’dir. 30 devir/dakika ile dönüyorlar, sonra dambılları eksenden 0,35 m uzağa çekiyorlar. Dambılları nokta kütle sayın. Yeni hızı n2 devir/dakika cinsinden bulun.

I0 = 4 kg·m²m = 2 × 4 kgr1 = 0,65 mr2 = 0,35 mn1 = 30 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 160 mmd2​ = 300 mm720 rpmn2​ = ?

720 rpm ile dönen 160 mm’lik bir kasnak, %2,5 kaymayla bir kayış aracılığıyla 300 mm’lik bir kasnağı tahrik ediyor. Tahrik edilen kasnağın hızını n2 bulun.

n1 = 720 rpmd1 = 160 mmd2 = 300 mms = 2,5 %
n2 = rpm
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 20B = 50C = 18D = ?

Bileşik bir dişli dizisinde giriş milindeki A dişlisi (20 diş) 3000 rpm ile dönüyor ve B dişlisini (50 diş) tahrik ediyor. C dişlisi (18 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini tahrik ediyor. Çıkış 1080 rpm ile dönmelidir. D dişlisinin kaç dişi ND olmalıdır?

nin = 3000 rpmA = 20B = 50C = 18nout = 1080 rpm
ND =
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,5 mT = 4 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,5 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 4 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 1,5 mT = 4 s
g = m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,2 kgk = 20 N/mA = 16 cm

k = 20 N/m olan bir yaya bağlı 0,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 16 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 20 N/mA = 16 cm
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 100 kN/mζ = 0,35m = 40 kg

Rijitliği 100 kN/m olan bir yay üzerindeki 40 kg’lık bir kütlenin, 0,35 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 40 kgk = 100 kN/mζ = 0,35
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 50k2​ = 100m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 50 kN/m ve k₂ = 100 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 50 kN/mk2 = 100 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 28,57 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 72/3,6 = 20 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·7) = 28,57 m

Cevap

s = 28,57 m
2.Kinematik

Cevap: t = 32 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 2·11 = 22 m/s

Frenleme süresi

t3 = v/a3 = 22/2 = 11 s

Toplam süre

t = 11 + 10 + 11 = 32 s

Cevap

t = 32 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,905 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 30° − 0·cos 30°) = 9,81·(0,5 − 0) = 4,905 m/s²

Cevap

a = 4,905 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 18,39 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (49,05 − 0)/8 = 6,131 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 3·6,131 + 0 = 18,39 N

Cevap

T = 18,39 N
5.Eğik atış

Cevap: θ = 14,31 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Menzil formülü

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·50/32² = 0,479

Açı

2θ = 28,62° → θ = 14,31°

Cevap

θ = 14,31°

Diğer çözüm 90° − θ = 75,69°.

6.Eğik atış

Cevap: x = 82,7 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 27,03 m/s, vy = 18,93 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

12 = 18,93·t − 4,905·t²
t = (18,93 + √(18,93² − 2·9,81·12))/9,81 = 3,059 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 27,03·3,059 = 82,7 m

Cevap

x = 82,7 m
7.Dairesel hareket

Cevap: θ = 3,429 °

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Birimler

v = 40/3,6 = 11,11 m/s

Eğim açısı

tan θ = v²/(r·g) = 11,11²/(210·9,81) = 0,05993
θ = 3,429°

Cevap

θ = 3,429°
8.Dairesel hareket

Cevap: Nbottom = 200,1 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·20,7 = 406,1 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R + m·g = 2·406,1/4,5 + 19,62 = 200,1 N

Cevap

Nbottom = 200,1 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 0,2446 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 4 cm = 0,04 m
½kx² = ½·1500·0,04² = 1,2 J

Yükseklik

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
h = ½kx²/(mg) = 1,2/4,905 = 0,2446 m

Cevap

h = 0,2446 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 6,457 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 39,24·(3 − 0,25·3,5) = 83,39 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·2,125) = 6,457 m/s

Cevap

v = 6,457 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK/K = 44,44 %

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1500·7/2700 = 3,889 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1500·7² = 36750 J
Kafter = ½·2700·3,889² = 20417 J

Kaybolan kesir

ΔK/K = 16333/36750 = 44,44 %

Cevap

ΔK/K = 44,44 %

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 10,58 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentum bileşenleri

px = 1200·18 = 21600 kg·m/s
py = 1900·13 = 24700 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 32812/3100 = 10,58 m/s

Cevap

v′ = 10,58 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: T = 221,5 N·m

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·2500/60 = 261,8 rad/s

Tork

T = P/ω = 58000/261,8 = 221,5 N·m

Cevap

T = 221,5 N·m
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 44,46 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = 4 + 2·4·0,65² = 7,38 kg·m²
I2 = 4 + 2·4·0,35² = 4,98 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/I2 = 30·7,38/4,98 = 44,46 rpm

Cevap

n2 = 44,46 rpm

Kinetik enerji artar: ek enerji, kişinin dambılları çekerken yaptığı işten gelir.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: n2 = 374,4 rpm

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kaymasız hız

720·160/300 = 384 rpm

Kaymayla

n2 = 384·0,975 = 374,4 rpm

Cevap

n2 = 374,4 rpm
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: ND = 20

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Ara mil hızı

nB = nC = 3000·20/50 = 1200 rpm

D dişlisinin diş sayısı

ND = C·nC/nout = 18·1200/1080 = 20

Cevap

ND = 20
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 3,701 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,5/4² = 3,701 m/s²

Cevap

g = 3,701 m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 1,6 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(20/0,2) = 10 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,16·10 = 1,6 m/s

Cevap

vmax = 1,6 m/s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 7,454 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(100000/40) = 50 rad/s
fn = 50/(2π) = 7,958 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 7,958·√(1 − 0,35²) = 7,454 Hz

Cevap

fd = 7,454 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 27,57 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 50 + 100 = 150 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(150000/5) = 173,2 rad/s
fn = 173,2/(2π) = 27,57 Hz

Cevap

fn = 27,57 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics