Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.
Dairesel hareket
Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)
İş ve enerji
Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t
Momentum ve çarpışmalar
Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv
Yöntem
Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.
Rijit cismin dönmesi
G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω
Yöntem
Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.
Dişliler ve dişli dizileri
Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı
Yaylar ve sarkaçlar
Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²
Mekanik titreşimler
Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
60 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 60 km/ha = −4 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 7 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 7 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
9 kg ve 0,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 0,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 9 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üstünde atılıyor ve 60 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 40°R = 60 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 22 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 5 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 22 m/sθ = 60°hroof = 5 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 95 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 95 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 0,6 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,25 kg olan bir top konuyor ve yay 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,25 kgk = 1000 N/mx = 10 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2 kgh = 4 mL = 1,5 mμ = 0,1k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
10 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 0,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 0,5 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1000 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1800 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 7 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
Atalet momenti 32,5 kg·m² olan bir volan 1000 devir/dakika ile dönüyor. Bir fren 155 N·m’lik sabit sürtünme torku uyguluyor. Volan durmadan önce kaç devir N yapar?
I = 32,5 kg·m²n = 1000 rpmTb = 155 N·m
N = rev
14.Rijit cismin dönmesiZor
Bir dolu silindir duruştan başlar ve yatayla 30° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanır. g = 9,81 m/s² kullanın. Yarıçapı 0,15 m. Yokuş boyunca 7,5 m yuvarlandıktan sonraki açısal hızını ω bulun.
θ = 30°s = 7,5 mI = ½·m·r²g = 9,81 m/s²r = 0,15 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
1450 rpm ile çalışan 7,5 kW’lık bir motor, 16 dişli ve 2 mm modüllü bir pinyonu tahrik ediyor. Pinyon dişlerine etkiyen teğetsel kuvvet Ft değerini bulun.
P = 7,5 kWn = 1450 rpmN1 = 16m = 2 mm
Ft = N
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
Açık bir kayış, 1500 rpm ile dönen 100 mm’lik bir tahrik kasnağını 500 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 600 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,3 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 500 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).
Basit bir sarkacın uzunluğu 1,7 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1,7 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 120 N/m olan bir yaya bağlı 3,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 13 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 3,9 kgk = 120 N/mA = 13 cm
amax = m/s²
19.Mekanik titreşimlerOrta
Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 15 mm’lik bir yer değiştirme tepesini bir çevrim sonra 11 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.
x0 = 15 mmx1 = 11 mmn = 1
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
5 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 60 kN/m ve k₂ = 10 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.
m = 5 kgk1 = 60 kN/mk2 = 10 kN/m
fn = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,167 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 16,67/4 = 4,167 s
Cevap
t = 4,167 s
2.Kinematik
Cevap: t = 3,657 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−40 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 40 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (7 + √(7² + 2·9,81·40))/9,81 = 3,657 s
Cevap
t = 3,657 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 8,777 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (9 − 0,5)·9,81/(9 + 0,5) = 8,777 m/s²
Cevap
a = 8,777 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 34,69 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·60/sin 80°) = 24,45 m/s
Cevap
v0 = 24,45 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 39,61 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 11 m/s, vy = 19,05 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
5 = 19,05·t − 4,905·t²
t = (19,05 + √(19,05² − 2·9,81·5))/9,81 = 3,601 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 11·3,601 = 39,61 m
Cevap
x = 39,61 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 19,31 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·95) = 19,31 m/s
Cevap
vmax = 19,31 m/s (69,51 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 2,426 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,6) = 2,426 m/s
Cevap
vmin = 2,426 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: h = 2,039 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·1000·0,1² = 5 J
Yükseklik
m·g = 0,25·9,81 = 2,453 N
h = ½kx²/(mg) = 5/2,453 = 2,039 m
Cevap
h = 2,039 m
10.İş ve enerji
Cevap: x = 54,97 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(4 − 0,1·1,5) = 75,54 J
En büyük sıkışma
½kx² = 75,54 → x = √(2·75,54/500) = 0,5497 m = 54,97 cm
Cevap
x = 54,97 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 18,18 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (5 − 0,5)/(5 + 0,5)·10 = 8,182 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 0,5)·10 = 18,18 m/s
Cevap
v′2 = 18,18 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 27,45 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.
Açısal hız
ω = 2π·1000/60 = 104,7 rad/s
Frenin işi kinetik enerjiye eşittir
½·I·ω² = ½·32,5·104,7² = 178201 J
θ = 178201/155 = 1150 rad
Devir sayısı
N = θ/2π = 183 rev
Cevap
N = 183 rev
14.Rijit cismin dönmesi
Cevap: ω = 46,69 rad/s
Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.
Düşülen yükseklik
h = s·sin θ = 7,5·sin 30° = 3,75 m
Yuvarlanmayla enerji dengesi
Kaymadan yuvarlanma: ω = v/r ve sürtünme temas noktasında iş yapmaz.
m·g·h = ½·m·v²·(1 + 0,5)
v = √(2·9,81·3,75/1,5) = 7,004 m/s
ω = v/r = 7,004/0,15 = 46,69 rad/s
Cevap
ω = 46,69 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri
Cevap: Ft = 3087 N
Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.
Pinyondaki tork
ω = 2π·1450/60 = 151,8 rad/s
T = P/ω = 7500/151,8 = 49,39 N·m
Bölüm dairesi çapı
d = m·N = 2·16 = 32 mm
Teğetsel kuvvet
Ft = 2T/d = 2·49,39/0,032 = 3087 N
Cevap
Ft = 3087 N
16.Dişliler ve dişli dizileri
Cevap: P = 2,051 kW
Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.
Sarılma açısı
θ = 2,462 rad
Gevşek taraftaki çekme kuvveti
eμθ = e0,7386 = 2,093, T₂ = 500/2,093 = 238,9 N
Güç
P = (500 − 238,9)·7,854 = 2,051 kW
Cevap
P = 2,051 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,616 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1,7/9,81) = 2,616 s
Cevap
T = 2,616 s
18.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 4 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(120/3,9) = 5,547 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,13·5,547² = 4 m/s²
Cevap
amax = 4 m/s²
19.Mekanik titreşimler
Cevap: ζ = 0,0493
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.