Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)6,061 s33,33

120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 120 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 16 m/s10 m

Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 16 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 20°a = ?m = 2 kg

2 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 2 kgθ = 20°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 5 kg6 kgsürtünme yok

Yatay bir masa üzerindeki 5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 6 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 6 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?45°R = 90 m

Bir top düz zeminden yatayın 45° üstünde atılıyor ve 90 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 45°R = 90 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 15 mv0​ = 29 m/s40°menzil

Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 29 m/sθ = 40°h = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
r = 45 m8 m/s

1300 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 8 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 45 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1300 kgv = 8 m/sr = 45 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
r = 1 m12 m/svtop​ = ?

1 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,1 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 12 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,1 kgr = 1 mvbottom = 12 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
15°d = 5 mμ = 0,15

Bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 5 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 15°μ = 0,15d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
4 kg6 kgμ = 0,4d = 2,5 m

Kütlesi 4 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,4). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 6 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 2,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.

m1 = 4 kgm2 = 6 kgμ = 0,4d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1,5 kg9 m/s4 kg

9 m/s hızla giden 1,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 1,5 kgm2 = 4 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
9 m/s17 m/s

0,3 kg’lık bir top bir duvara 9 m/s hızla çarpıyor ve 17 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,3 kgvin = 9 m/svout = 17 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
10,5 kgaαM = 18 kgR = 0,15 m

10,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 18 kg ve yarıçapı 0,15 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Makaranın açısal ivmesini α bulun.

m = 10,5 kgM = 18 kgR = 0,15 mg = 9,81 m/s²
α = rad/s²
14.Rijit cismin dönmesiZor
140 m/s15 g1,53 mL = 1,7 m2,5 kgφ

Kütlesi 2,5 kg ve uzunluğu 1,7 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 140 m/s ile hareket eden 15 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 1,53 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.

M = 2,5 kgL = 1,7 mm = 15 gv = 140 m/sd = 1,53 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
Nw​ = 36z = 1, 1450 rpm

1 ağızlı bir sonsuz vida 1450 rpm ile dönüyor ve 36 dişli bir sonsuz vida çarkını tahrik ediyor. Çarkın hızı nw değerini bulun.

z = 1Nw = 36n = 1450 rpm
nw = rpm
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 80 mmd2​ = 300 mm720 rpmC = 800 mmT1​ = 600 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 720 rpm ile dönen 80 mm’lik bir tahrik kasnağını 300 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 800 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,25 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 600 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 80 mmn1 = 720 rpmd2 = 300 mmC = 800 mmμ = 0,25T1 = 600 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1,25 s

k = 130 N/m olan bir yaydaki 1,1 kg’lık kütle pozitif yönde 14 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,25 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 1,1 kgk = 130 N/mA = 14 cmt = 1,25 s
x = cm
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,5 kgk = 320 N/mA = 19 cm

k = 320 N/m olan bir yaya bağlı 0,5 kg’lık bir kütle denge konumundan 19 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 0,5 kgk = 320 N/mA = 19 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx25 mm3 çevrim1,4 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 25 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 3 çevrim sonra 1,4 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 25 mmx3 = 1,4 mmn = 3
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 40k2​ = 40m = 40 kg

40 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 40 kN/m ve k₂ = 40 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 40 kgk1 = 40 kN/mk2 = 40 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 101 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·5,5) = 101 m

Cevap

s = 101 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 23,05 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 16²/(2·9,81) = 13,05 m

Yerden yükseklik

hmax = 10 + 13,05 = 23,05 m

Cevap

hmax = 23,05 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 1,972 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 20° − 0,15·cos 20°) = 9,81·(0,342 − 0,141) = 1,972 m/s²

Cevap

a = 1,972 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 26,75 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (58,86 − 0)/11 = 5,351 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 5·5,351 + 0 = 26,75 N

Cevap

T = 26,75 N
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 29,71 m/s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·90/sin 90°) = 29,71 m/s

Cevap

v0 = 29,71 m/s
6.Eğik atış

Cevap: t = 4,483 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 29·cos 40° = 22,22 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 40° = 18,64 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 15 + 18,64·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (18,64 + √(347,5 + 294,3))/9,81 = 4,483 s

Cevap

t = 4,483 s
7.Dairesel hareket

Cevap: N = 10904 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1300·9,81 − 1300·8²/45 = 12753 − 1849 = 10904 N

Cevap

N = 10904 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 104,4 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 12² − 4·9,81·1 = 104,8 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,1·104,8/1 − 1,1·9,81 = 104,4 N

Cevap

Ttop = 104,4 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 3,343 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,2588 − 0,15·0,9659)) = 3,343 m/s

Cevap

v = 3,343 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 4,646 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Açığa çıkan ve kaybolan enerji

m₂g·d = 58,86·2,5 = 147,2 J
μ·m₁g·d = 0,4·39,24·2,5 = 39,24 J

İki bloğun kinetik enerjisi

½(m₁ + m₂)v² = 107,9 → v = √(2·107,9/10) = 4,646 m/s

Cevap

v = 4,646 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 4,909 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (1,5 − 4)/(1,5 + 4)·9 = −4,091 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 4)·9 = 4,909 m/s

Cevap

v′2 = 4,909 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 390 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,3·(17 + 9) = 7,8 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 7,8/0,02 = 390 N

Cevap

Favg = 390 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: α = 35,22 rad/s²

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 10,5·9,81/(10,5 + 9) = 5,282 m/s²

Açısal ivme

α = a/R = 5,282/0,15 = 35,22 rad/s²

Cevap

α = 35,22 rad/s²
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: φ = 25,88 °

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 2,5·1,7²/3 + 0,015·1,53² = 2,443 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,015·140·1,53/2,443 = 1,315 rad/s

Salınım sırasında enerji

½·I·ω² = ½·2,443·1,315² = 2,112 J
(M·g·L/2 + m·g·d)·(1 − cos φ) = 21,07·(1 − cos φ)
cos φ = 1 − 2,112/21,07 = 0,8997 → φ = 25,88°

Cevap

φ = 25,88°
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nw = 40,28 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çark hızı

nw = n·z/Nw = 1450·1/36 = 40,28 rpm

Cevap

nw = 40,28 rpm
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 0,9256 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 2,866 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e0,7164 = 2,047, T₂ = 600/2,047 = 293,1 N

Güç

P = (600 − 293,1)·3,016 = 0,9256 kW

Cevap

P = 0,9256 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = 7,297 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(130/1,1) = 10,87 rad/s
ω·t = 10,87·1,25 = 13,59 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 14·cos(13,59) = 7,297 cm

Cevap

x = 7,297 cm
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 5,776 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(320/0,5) = 25,3 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·320·0,19² = 5,776 J

Cevap

E = 5,776 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,1512

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/3)·ln(25/1,4) = 0,9608

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,9608/√(39,48 + 0,9231) = 0,1512

Cevap

ζ = 0,1512
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 80 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 40 + 40 = 80 kN/m

Cevap

keq = 80 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics