Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,4 s30

108 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,4 s’dir; ardından otomobil 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 108 km/htr = 1,4 sa = −4 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 14 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 14 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 14 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 40°30 kgF = ?

30 kg’lık bir kutu, yatayla 40° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.

m = 30 kgθ = 40°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
2 kg9 kgTF = 20 Nμ = 0,1

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 20 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 9 kg’lık bloğu çekiyor; 2 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 9 kgF = 20 Nμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?30°R = 125 m

Bir top düz zeminden yatayın 30° üstünde atılıyor ve 125 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 30°R = 125 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 34 m/s25°H = ?

Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 34 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 34 m/sθ = 25°h = 45 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 90 mvmax​ = ?

Bir otomobil 90 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 90 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 mv = ?

0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 0,6 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
60°L = 1 m0,5 kg

Kütlesi 0,5 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 60° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,5 kgL = 1 mθ = 60°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
h = 1,5 mL = 1,5 mμ = 0,2k = 1500 N/m

5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 5 kgh = 1,5 mL = 1,5 mμ = 0,2k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2 kgv = ?10 gh = 4 cm

10 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 2 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 4 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 10 gM = 2 kgh = 4 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
20 m/s6 m/s

0,5 kg’lık bir top bir duvara 20 m/s hızla çarpıyor ve 6 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,5 kgvin = 20 m/svout = 6 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
14 kgaαM = 7,5 kgR = 0,3 m

14 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 7,5 kg ve yarıçapı 0,3 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. İpteki gerilmeyi T bulun.

m = 14 kgM = 7,5 kgR = 0,3 mg = 9,81 m/s²
T = N
14.Rijit cismin dönmesiZor
9 m/sω

Kütlesi 12,5 kg olan bir ince halka kaymadan 9 m/s ile yuvarlanıyor. Dönme kinetik enerjisini Erot bulun.

m = 12,5 kgv = 9 m/sI = m·r²
Erot = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 15N2​ = 20

1440 rpm ile çalışan 1,5 kW’lık bir motor 15 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 20 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %95. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 1,5 kWn1 = 1440 rpmN1 = 15N2 = 20η = 95%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 120 mmd2​ = 450 mm2880 rpmC = 1200 mmT1​ = 1500 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 2880 rpm ile dönen 120 mm’lik bir tahrik kasnağını 450 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 1200 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,25 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 1500 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 120 mmn1 = 2880 rpmd2 = 450 mmC = 1200 mmμ = 0,25T1 = 1500 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
2,9 kgk = 340 N/mA = 14 cmx = 2 cm

k = 340 N/m olan bir yaydaki 2,9 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 14 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 2,9 kgk = 340 N/mA = 14 cmx = 2 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?6,6

Bir cisim 0,8 s periyot ve 11 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 11 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 6,6 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 0,8 sA = 11 cmx = 6,6 cm
t = s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 100 kN/mc = 110 N·s/mm = 5 kg

5 kg’lık bir kütle, rijitliği 100 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 110 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 5 kgk = 100 kN/mc = 110 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 12k2​ = 30m = 20 kg

20 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 12 kN/m, alttakinin k₂ = 30 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 20 kgk1 = 12 kN/mk2 = 30 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 154,5 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 108/3,6 = 30 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 30·1,4 = 42 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 30²/(2·4) = 112,5 m

Toplam

d = 42 + 112,5 = 154,5 m

Cevap

d = 154,5 m
2.Kinematik

Cevap: t = 4,62 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−40 = 14·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 14·t − 40 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (14 + √(14² + 2·9,81·40))/9,81 = 4,62 s

Cevap

t = 4,62 s
3.Newton yasaları

Cevap: F = 256,8 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Sabit hız: kuvvetler dengelenir.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

İtme kuvveti

F = 189,2 + 67,63 = 256,8 N

Cevap

F = 256,8 N
4.Newton yasaları

Cevap: a = 0,8372 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (20 − 10,79)/11 = 0,8372 m/s²

Cevap

a = 0,8372 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 37,63 m/s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·125/sin 60°) = 37,63 m/s

Cevap

v0 = 37,63 m/s
6.Eğik atış

Cevap: H = 55,52 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 34·sin 25° = 14,37 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 14,37²/(2·9,81) = 10,52 m

Yerden yükseklik

H = 45 + 10,52 = 55,52 m

Cevap

H = 55,52 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 21,01 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·90) = 21,01 m/s

Cevap

vmax = 21,01 m/s (75,64 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 2,426 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,6) = 2,426 m/s

Cevap

vmin = 2,426 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: T = 9,81 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Alttaki hız

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 60°) = 9,81 m²/s²

Alttaki kuvvetler

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
T = mg + mv²/L = 4,905 + 0,5·9,81/1 = 9,81 N

Cevap

T = 9,81 N

Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 9,81 N.

10.İş ve enerji

Cevap: x = 28,01 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 49,05·(1,5 − 0,2·1,5) = 58,86 J

En büyük sıkışma

½kx² = 58,86 → x = √(2·58,86/1500) = 0,2801 m = 28,01 cm

Cevap

x = 28,01 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 178,1 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,04) = 0,8859 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 2)·0,8859/0,01 = 178,1 m/s

Cevap

v = 178,1 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 13 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,5·(6 + 20) = 13 N·s

Cevap

J = 13 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: T = 29,02 N

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 14·9,81/(14 + 3,75) = 7,737 m/s²

Gerilme

T = m·(g − a) = 14·(9,81 − 7,737) = 29,02 N

Cevap

T = 29,02 N
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Erot = 506,3 J

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Öteleme ve dönme kısımları

Etrans = ½·m·v² = ½·12,5·9² = 506,3 J
Erot = ½·I·ω² = ½·1·m·r²·(v/r)² = 1·506,3 = 506,3 J

Cevap

Erot = 506,3 J
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 12,6 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·1440/60 = 150,8 rad/s
T1 = P/ω₁ = 1500/150,8 = 9,947 N·m

Çıkış torku

T2 = 9,947·20/15·0,95 = 12,6 N·m

Cevap

T2 = 12,6 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 13,88 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 2,866 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e0,7164 = 2,047, T₂ = 1500/2,047 = 732,7 N

Güç

P = (1500 − 732,7)·18,1 = 13,88 kW

Cevap

P = 13,88 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 1,5 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(340/2,9) = 10,83 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 10,83·√(0,14² − 0,02²) = 1,5 m/s

Cevap

v = 1,5 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,1181 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/0,8 = 7,854 rad/s

Zaman için çözün

0,6 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,6) = 0,9273 rad
t = 0,9273/7,854 = 0,1181 s

Cevap

t = 0,1181 s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,07778

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(100000·5) = 1414 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 110/1414 = 0,07778

Cevap

ζ = 0,07778

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 3,295 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/12 + 1/30 → keq = 12·30/(12 + 30) = 8,571 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(8571/20) = 20,7 rad/s
fn = 20,7/(2π) = 3,295 Hz

Cevap

fn = 3,295 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics