Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 3,75 m/s²s = 1300 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1300 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 3,75 m/s²s = 1300 m
v = m/s
2.KinematikZor
a = 36 m/s²

Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 3 s boyunca 36 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

a = 36 m/s²t1 = 3 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
7 kg2 kg

7 kg ve 2 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 7 kgm2 = 2 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 9,5 kg4,5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 9,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 9,5 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
21 my = ?v0​ = 20 m/s30°

Bir top düz zeminden 20 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde, 21 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 20 m/sθ = 30°x = 21 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
15 mv0​ = 35 m/s70°x = ?

Bir top yer seviyesinden 35 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde atılıyor. İnerken 15 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 35 m/sθ = 70°hroof = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
θ = 15°merkezev = ?

380 m yarıçaplı bir viraj 15° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.

r = 380 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 8°merkezevmax​ = ?

290 m yarıçaplı bir viraj 8° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,1’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 290 mθ = 8°μs = 0,1g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
30°d = 8 mμ = 0,35

Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Eğim boyunca 8 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 30°μ = 0,35d = 8 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
F = 75 N25°μ = 0,158 kg

Kütlesi 8 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 75 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 4 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 8 kgF = 75 Nθ = 25°μ = 0,15d = 4 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2 kg86 m/s6 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 27 m/s hızla giden 8 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 86 m/s hızla ileri devam ediyor. 6 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 8 kgu = 27 m/sm1 = 2 kgv′1 = 86 m/sm2 = 6 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
21 m/s6 m/s

0,25 kg’lık bir top bir duvara 21 m/s hızla çarpıyor ve 6 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,25 kgvin = 21 m/svout = 6 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
10,5 kgaαM = 18,5 kgR = 0,15 m

10,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 18,5 kg ve yarıçapı 0,15 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Makaranın açısal ivmesini α bulun.

m = 10,5 kgM = 18,5 kgR = 0,15 mg = 9,81 m/s²
α = rad/s²
14.Rijit cismin dönmesiZor
0,65 m0,25 mn1​ = 30 rpm

Bir kişi sürtünmesiz bir döner tablada duruyor ve her elinde eksenden 0,65 m uzakta 3,5 kg’lık bir dambıl tutuyor. Kişi ve tablanın tek başına eksene göre atalet momenti 5 kg·m²’dir. 30 devir/dakika ile dönüyorlar, sonra dambılları eksenden 0,25 m uzağa çekiyorlar. Dambılları nokta kütle sayın. Yeni hızı n2 devir/dakika cinsinden bulun.

I0 = 5 kg·m²m = 2 × 3,5 kgr1 = 0,65 mr2 = 0,25 mn1 = 30 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 125 mmd2​ = 500 mm1440 rpmn2​ = ?

1440 rpm ile dönen 125 mm’lik bir kasnak, %1 kaymayla bir kayış aracılığıyla 500 mm’lik bir kasnağı tahrik ediyor. Tahrik edilen kasnağın hızını n2 bulun.

n1 = 1440 rpmd1 = 125 mmd2 = 500 mms = 1 %
n2 = rpm
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 125 mmd2​ = 300 mm1440 rpmC = 1200 mmθ = ?

Açık bir kayış, merkezleri 1200 mm arayla duran 125 mm’lik ve 300 mm’lik kasnakları bağlıyor. Küçük kasnaktaki sarılma açısını θ derece cinsinden bulun.

d1 = 125 mmd2 = 300 mmC = 1200 mm
θ = °
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,5 mT = 2,58 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,5 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,58 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 1,5 mT = 2,58 s
g = m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,7 kgk = 30 N/mA = 3 cm

k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 1,7 kg’lık bir kütle denge konumundan 3 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 1,7 kgk = 30 N/mA = 3 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 10 kN/mζ = 0,6m = 50 kg

Rijitliği 10 kN/m olan bir yay üzerindeki 50 kg’lık bir kütlenin, 0,6 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 50 kgk = 10 kN/mζ = 0,6
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 30k2​ = 25m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 30 kN/m, alttakinin k₂ = 25 kN/m. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 30 kN/mk2 = 25 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 98,74 m/s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·3,75·1300) = 98,74 m/s

Cevap

v = 98,74 m/s
(355,5 km/h)
2.Kinematik

Cevap: hmax = 756,5 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Motorlu evre

v₁ = 36·3 = 108 m/s
h₁ = ½·36·3² = 162 m

Yukarı serbest uçuş

Tepede hız sıfırdır.

Δh = v₁²/(2g) = 108²/(2·9,81) = 594,5 m
hmax = 162 + 594,5 = 756,5 m

Cevap

hmax = 756,5 m
3.Newton yasaları

Cevap: T = 30,52 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (7 − 2)·9,81/(7 + 2) = 5,45 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 2·(9,81 + 5,45) = 30,52 N

Cevap

T = 30,52 N
4.Newton yasaları

Cevap: a = 2,488 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (44,15 − 9,32)/14 = 2,488 m/s²

Cevap

a = 2,488 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 4,914 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 20·cos 30° = 17,32 m/s
t = x/vx = 21/17,32 = 1,212 s

O andaki yükseklik

y = 10·1,212 − ½·9,81·1,212² = 4,914 m

Cevap

y = 4,914 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: x = 74,37 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 11,97 m/s, vy = 32,89 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

15 = 32,89·t − 4,905·t²
t = (32,89 + √(32,89² − 2·9,81·15))/9,81 = 6,213 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 11,97·6,213 = 74,37 m

Cevap

x = 74,37 m
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 31,6 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengesi

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Sürat

v = √(r·g·tan θ) = √(380·9,81·tan 15°) = 31,6 m/s

Cevap

v = 31,6 m/s
(113,8 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 26,35 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(290·9,81·0,2382/0,9764) = 26,35 m/s

Cevap

vmax = 26,35 m/s
(94,84 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: v = 5,559 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·8·(0,5 − 0,35·0,866)) = 5,559 m/s

Cevap

v = 5,559 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 5,582 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 8·9,81 = 78,48 N
mg·sin θ = 33,17 N
μ·mg·cos θ = 10,67 N

İş–enerji

½mv² = (75 − 43,84)·4 = 124,7 J
v = √(2·124,7/8) = 5,582 m/s

Cevap

v = 5,582 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 7,333 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 8·27 = 216 kg·m/s

Sonraki momentum

216 = 2·86 + 6·v′2
v′2 = (216 − 172)/6 = 7,333 m/s

Cevap

v′2 = 7,333 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 168,8 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,25·(6 + 21) = 6,75 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 6,75/0,04 = 168,8 N

Cevap

Favg = 168,8 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: α = 34,77 rad/s²

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 10,5·9,81/(10,5 + 9,25) = 5,215 m/s²

Açısal ivme

α = a/R = 5,215/0,15 = 34,77 rad/s²

Cevap

α = 34,77 rad/s²
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 43,9 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = 5 + 2·3,5·0,65² = 7,957 kg·m²
I2 = 5 + 2·3,5·0,25² = 5,438 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/I2 = 30·7,957/5,438 = 43,9 rpm

Cevap

n2 = 43,9 rpm

Kinetik enerji artar: ek enerji, kişinin dambılları çekerken yaptığı işten gelir.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: n2 = 356,4 rpm

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kaymasız hız

1440·125/500 = 360 rpm

Kaymayla

n2 = 360·0,99 = 356,4 rpm

Cevap

n2 = 356,4 rpm
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: θ = 171,6 °

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış açısı

asin(0,07292) = 4,182°

Sarılma açısı

θ = 180 − 2·4,182 = 171,6°

Cevap

θ = 171,6°
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 8,896 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,5/2,58² = 8,896 m/s²

Cevap

g = 8,896 m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,0135 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(30/1,7) = 4,201 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·30·0,03² = 0,0135 J

Cevap

E = 0,0135 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 1,801 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(10000/50) = 14,14 rad/s
fn = 14,14/(2π) = 2,251 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 2,251·√(1 − 0,6²) = 1,801 Hz

Cevap

fd = 1,801 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 13,64 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/30 + 1/25 → keq = 30·25/(30 + 25) = 13,64 kN/m

Cevap

keq = 13,64 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics