Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)3,03 s16,67

60 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 60 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 12 m/s25 m

Bir top, yerden 25 m yükseklikteki bir çatının kenarından 12 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 12 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 40°a = ?m = 2 kg

2 kg’lık bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 2 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 6 kg4,5 kgμ = 0,2

Yatay bir masa üzerindeki 6 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 6 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
11 my = ?v0​ = 20 m/s55°

Bir top düz zeminden 20 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde, 11 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 20 m/sθ = 55°x = 11 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 10 mv0​ = 18 m/s20°α = ?

Bir top 10 m’lik bir uçurumun tepesinden 18 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 18 m/sθ = 20°h = 10 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 2,6 mω = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 2,6 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. En küçük açısal hız ω değerini rad/s cinsinden bulun.

r = 2,6 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 mv = 8 m/s

1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,9 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 8 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,9 kgr = 1,2 mv = 8 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
120 km/h

Düz bir yolda 120 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.

v = 120 km/hμ = 0,6g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
h = 11,3 mR = 2,5 mv = ?

Kütlesi 10 kg olan bir araba, 2,5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 11,3 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.

m = 10 kgh = 11,3 mR = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4,5 kg9 m/s1 kg

9 m/s hızla giden 4,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 4,5 kgm2 = 1 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
21 m/s16 m/s

0,35 kg’lık bir top bir duvara 21 m/s hızla çarpıyor ve 16 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,35 kgvin = 21 m/svout = 16 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
12 kgaαM = 18 kgR = 0,5 m

12 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 18 kg ve yarıçapı 0,5 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. İpteki gerilmeyi T bulun.

m = 12 kgM = 18 kgR = 0,5 mg = 9,81 m/s²
T = N
14.Rijit cismin dönmesiZor
θ = 25°vs = 4 m

Bir ince halka duruştan başlar ve yatayla 25° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanır. g = 9,81 m/s² kullanın. Yokuş boyunca 4 m yuvarlandıktan sonraki hızını v bulun.

θ = 25°s = 4 mI = m·r²g = 9,81 m/s²
v = m/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 125 mmd2​ = 500 mm2880 rpmn2​ = ?

2880 rpm ile dönen 125 mm’lik bir kasnak, %3 kaymayla bir kayış aracılığıyla 500 mm’lik bir kasnağı tahrik ediyor. Tahrik edilen kasnağın hızını n2 bulun.

n1 = 2880 rpmd1 = 125 mmd2 = 500 mms = 3 %
n2 = rpm
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 12B = 20C = 16D = 32

2900 rpm’deki 1,1 kW’lık bir motor A dişlisini (12 diş) tahrik ediyor; A, B dişlisiyle (20 diş) kavrıyor. B ile aynı mil üzerindeki C dişlisi (16 diş), çıkış milindeki D dişlisini (32 diş) tahrik ediyor. Her dişli kavramasının verimi %97’dır. Çıkış torku Tout değerini bulun.

P = 1,1 kWnin = 2900 rpmA = 12B = 20C = 16D = 32ηmesh = 97%
Tout = N·m
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
0,3 kgk = 40 N/mA = 16 cmx = 14 cm

k = 40 N/m olan bir yaydaki 0,3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 16 cm genlikle salınıyor. Dengeden 14 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 0,3 kgk = 40 N/mA = 16 cmx = 14 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,2 kgk = 220 N/mA = 17 cm

k = 220 N/m olan bir yaya bağlı 0,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 17 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 220 N/mA = 17 cm
amax = m/s²
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx20 mm4 çevrim5,7 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 20 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 4 çevrim sonra 5,7 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 20 mmx4 = 5,7 mmn = 4
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 20k2​ = 80m = 100 kg

100 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 20 kN/m, alttakinin k₂ = 80 kN/m. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 100 kgk1 = 20 kN/mk2 = 80 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 25,25 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 16,67²/(2·5,5) = 25,25 m

Cevap

s = 25,25 m
2.Kinematik

Cevap: t = 3,791 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−25 = 12·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 12·t − 25 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (12 + √(12² + 2·9,81·25))/9,81 = 3,791 s

Cevap

t = 3,791 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,803 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 40° − 0,2·cos 40°) = 9,81·(0,6428 − 0,1532) = 4,803 m/s²

Cevap

a = 4,803 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 30,27 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (44,15 − 11,77)/10,5 = 3,083 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 6·3,083 + 11,77 = 30,27 N

Cevap

T = 30,27 N
5.Eğik atış

Cevap: y = 11,2 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 20·cos 55° = 11,47 m/s
t = x/vx = 11/11,47 = 0,9589 s

O andaki yükseklik

y = 16,38·0,9589 − ½·9,81·0,9589² = 11,2 m

Cevap

y = 11,2 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: α = 42,13 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 18·cos 20° = 16,91 m/s
vy0 = 18·sin 20° = 6,156 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(6,156² + 2·9,81·10) = 15,3 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 15,3/16,91 → α = 42,13°

Cevap

α = 42,13°
7.Dairesel hareket

Cevap: ω = 2,747 rad/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,5·2,6)) = 2,747 rad/s

Cevap

ω = 2,747 rad/s
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 120 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,9·9,81 + 1,9·8²/1,2 = 18,64 + 101,3 = 120 N

Cevap

T = 120 N
9.İş ve enerji

Cevap: d = 94,39 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Temel birimlerde hız

v = 120/3,6 = 33,33 m/s

Enerji denkliği

½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 33,33²/(2·0,6·9,81) = 94,39 m

Cevap

d = 94,39 m

Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.

10.İş ve enerji

Cevap: v = 11,12 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(11,3 − 5) = 123,6 m²/s²
v = 11,12 m/s

Cevap

v = 11,12 m/s

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 14,73 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (4,5 − 1)/(4,5 + 1)·9 = 5,727 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 1)·9 = 14,73 m/s

Cevap

v′2 = 14,73 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 2590 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,35·(16 + 21) = 12,95 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 12,95/0,005 = 2590 N

Cevap

Favg = 2590 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: T = 50,45 N

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 12·9,81/(12 + 9) = 5,606 m/s²

Gerilme

T = m·(g − a) = 12·(9,81 − 5,606) = 50,45 N

Cevap

T = 50,45 N
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 4,072 m/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Düşülen yükseklik

h = s·sin θ = 4·sin 25° = 1,69 m

Yuvarlanmayla enerji dengesi

Kaymadan yuvarlanma: ω = v/r ve sürtünme temas noktasında iş yapmaz.

m·g·h = ½·m·v²·(1 + 1)
v = √(2·9,81·1,69/2) = 4,072 m/s

Cevap

v = 4,072 m/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: n2 = 698,4 rpm

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kaymasız hız

2880·125/500 = 720 rpm

Kaymayla

n2 = 720·0,97 = 698,4 rpm

Cevap

n2 = 698,4 rpm
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Tout = 11,36 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çıkış hızı

nout = 2900·(12/20)·(16/32) = 870 rpm
ωout = 2π·870/60 = 91,11 rad/s

Çıkış gücü ve tork

Pout = 1100·0,97² = 1035 W
Tout = Pout/ωout = 1035/91,11 = 11,36 N·m

Cevap

Tout = 11,36 N·m
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,8944 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(40/0,3) = 11,55 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 11,55·√(0,16² − 0,14²) = 0,8944 m/s

Cevap

v = 0,8944 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 187 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(220/0,2) = 33,17 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,17·33,17² = 187 m/s²

Cevap

amax = 187 m/s²
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,04988

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/4)·ln(20/5,7) = 0,3138

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,3138/√(39,48 + 0,09848) = 0,04988

Cevap

ζ = 0,04988
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 16 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/20 + 1/80 → keq = 20·80/(20 + 80) = 16 kN/m

Cevap

keq = 16 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics