Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,4 s10

36 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,4 s’dir; ardından otomobil 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 36 km/htr = 1,4 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 14 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 14 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 14 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 35°a = ?m = 3 kg

3 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 3 kgθ = 35°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 7,5 kg5 kgsürtünme yok

Yatay bir masa üzerindeki 7,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 7,5 kgm2 = 5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
82 my = ?v0​ = 32 m/s50°

Bir top düz zeminden 32 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde, 82 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 32 m/sθ = 50°x = 82 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 10 mv0​ = 24 m/s45°menzil

Bir top 10 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 24 m/sθ = 45°h = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
L = 1 m40°

1 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 40° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.

L = 1 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 m12 m/svtop​ = ?

1,2 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,5 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 12 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,5 kgr = 1,2 mvbottom = 12 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
35°d = 15 mμ = 0,4

Bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. Eğim boyunca 15 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 35°μ = 0,4d = 15 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
k = 2000 N/m30°μ = 0,32 kg

30° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 2000 N/m olan bir yay, kütlesi 2 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 2 kgk = 2000 N/mx = 20 cmθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg10 m/s4 kg

10 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 5 kgm2 = 4 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
2000 kg8 m/s1400 kg25 m/sθ = ?

Bir kavşakta 8 m/s hızla doğuya giden 2000 kg’lık bir otomobil, 25 m/s hızla kuzeye giden 1400 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.

m1 = 2000 kgv1 = 8 m/s (E)m2 = 1400 kgv2 = 25 m/s (N)
θ = °
13.Rijit cismin dönmesiOrta
7 kgaαM = 9,5 kgR = 0,1 m

7 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 9,5 kg ve yarıçapı 0,1 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Blok 2,5 m düştükten sonraki hızını v bulun.

m = 7 kgM = 9,5 kgR = 0,1 mg = 9,81 m/s²h = 2,5 m
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
3,5 m/sω

Kütlesi 17 kg olan bir ince halka kaymadan 3,5 m/s ile yuvarlanıyor. Dönme kinetik enerjisini Erot bulun.

m = 17 kgv = 3,5 m/sI = m·r²
Erot = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
Nw​ = 60z = 4, 1450 rpm

4 ağızlı bir sonsuz vida 1450 rpm ile dönüyor ve 60 dişli bir sonsuz vida çarkını tahrik ediyor. Çarkın hızı nw değerini bulun.

z = 4Nw = 60n = 1450 rpm
nw = rpm
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 12B = 16C = 20D = 50

1450 rpm’deki 11 kW’lık bir motor A dişlisini (12 diş) tahrik ediyor; A, B dişlisiyle (16 diş) kavrıyor. B ile aynı mil üzerindeki C dişlisi (20 diş), çıkış milindeki D dişlisini (50 diş) tahrik ediyor. Her dişli kavramasının verimi %96’dır. Çıkış torku Tout değerini bulun.

P = 11 kWnin = 1450 rpmA = 12B = 16C = 20D = 50ηmesh = 96%
Tout = N·m
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 2,2 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 2,2 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 2,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
2,7 kgk = 410 N/m

k = 410 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 2,7 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Yayın en büyük uzaması xmax değerini cm cinsinden bulun.

m = 2,7 kgk = 410 N/mg = 9,81 m/s²
xmax = cm
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 12 kN/mc = 440 N·s/mm = 100 kg

100 kg’lık bir kütle, rijitliği 12 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 440 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 100 kgk = 12 kN/mc = 440 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 25k2​ = 15m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 25 kN/m, alttakinin k₂ = 15 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 25 kN/mk2 = 15 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 21,14 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 36/3,6 = 10 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 10·1,4 = 14 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 10²/(2·7) = 7,143 m

Toplam

d = 14 + 7,143 = 21,14 m

Cevap

d = 21,14 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 49,99 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 14²/(2·9,81) = 9,99 m

Yerden yükseklik

hmax = 40 + 9,99 = 49,99 m

Cevap

hmax = 49,99 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 3,216 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 35° − 0,3·cos 35°) = 9,81·(0,5736 − 0,2457) = 3,216 m/s²

Cevap

a = 3,216 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 29,43 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (49,05 − 0)/12,5 = 3,924 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 7,5·3,924 + 0 = 29,43 N

Cevap

T = 29,43 N
5.Eğik atış

Cevap: y = 19,77 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 32·cos 50° = 20,57 m/s
t = x/vx = 82/20,57 = 3,987 s

O andaki yükseklik

y = 24,51·3,987 − ½·9,81·3,987² = 19,77 m

Cevap

y = 19,77 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: t = 3,973 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 24·cos 45° = 16,97 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 45° = 16,97 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 10 + 16,97·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16,97 + √(288 + 196,2))/9,81 = 3,973 s

Cevap

t = 3,973 s
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 2,3 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 1·sin 40° = 0,6428 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,6428·9,81·tan 40°) = 2,3 m/s

Cevap

v = 2,3 m/s
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 106,4 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 12² − 4·9,81·1,2 = 96,91 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,5·96,91/1,2 − 1,5·9,81 = 106,4 N

Cevap

Ttop = 106,4 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 8,507 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·15·(0,5736 − 0,4·0,8192)) = 8,507 m/s

Cevap

v = 8,507 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: d = 2,683 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·2000·0,2² = 40 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 2·9,81 = 19,62 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 40/(19,62·(0,5 + 0,3·0,866)) = 2,683 m

Cevap

d = 2,683 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = 1,111 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 4)/(5 + 4)·10 = 1,111 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 4)·10 = 11,11 m/s

Cevap

v′1 = 1,111 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: θ = 65,43 °

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentum bileşenleri

px = 2000·8 = 16000 kg·m/s
py = 1400·25 = 35000 kg·m/s

Yön

tan θ = py/px = 2,188 → θ = 65,43°

Cevap

θ = 65,43°
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 5,406 m/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 7·9,81/(7 + 4,75) = 5,844 m/s²

Düşüşten sonraki hız

v = √(2·a·h) = √(2·5,844·2,5) = 5,406 m/s

Cevap

v = 5,406 m/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Erot = 104,1 J

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Öteleme ve dönme kısımları

Etrans = ½·m·v² = ½·17·3,5² = 104,1 J
Erot = ½·I·ω² = ½·1·m·r²·(v/r)² = 1·104,1 = 104,1 J

Cevap

Erot = 104,1 J
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nw = 96,67 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çark hızı

nw = n·z/Nw = 1450·4/60 = 96,67 rpm

Cevap

nw = 96,67 rpm
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Tout = 222,5 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çıkış hızı

nout = 1450·(12/16)·(20/50) = 435 rpm
ωout = 2π·435/60 = 45,55 rad/s

Çıkış gücü ve tork

Pout = 11000·0,96² = 10138 W
Tout = Pout/ωout = 10138/45,55 = 222,5 N·m

Cevap

Tout = 222,5 N·m
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 2,975 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(2,2/9,81) = 2,975 s

Cevap

T = 2,975 s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: xmax = 12,92 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Denge ve genlik

x₀ = m·g/k = 2,7·9,81/410 = 0,0646 m = A

En alt nokta

xmax = 2A = 0,1292 m = 12,92 cm

Cevap

xmax = 12,92 cm
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,2008

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(12000·100) = 2191 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 440/2191 = 0,2008

Cevap

ζ = 0,2008

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 6,892 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/25 + 1/15 → keq = 25·15/(25 + 15) = 9,375 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(9375/5) = 43,3 rad/s
fn = 43,3/(2π) = 6,892 Hz

Cevap

fn = 6,892 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics