Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)6,25 s25

90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 90 km/ha = −4 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 10 m/s35 m

Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 10 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 30°a = ?m = 9 kg

9 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 9 kgθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 15°blokv₀ = 6 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 6 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 6 m/sθ = 15°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = 22 m/s30°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 22 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
h = 55 mv0​ = 29 m/s20°x = ?

Bir top 55 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 29 m/sθ = 20°h = 55 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 40 mvmax​ = ?

Bir otomobil 40 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 40 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,9 mv = ?

0,9 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 0,9 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 14 mμ = 0,25

1 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 14 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 1 kgθ = 40°μ = 0,25d = 14 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
k = 2000 N/m30°μ = 0,13 kg

30° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 2000 N/m olan bir yay, kütlesi 3 kg olan bir bloğa karşı 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 3 kgk = 2000 N/mx = 10 cmθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2 kg30 m/s4 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 11 m/s hızla giden 6 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 30 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 6 kgu = 11 m/sm1 = 2 kgv′1 = 30 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
900 kgv1​ = ?1200 kg

900 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 12 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 900 kgm2 = 1200 kgd = 12 mμ = 0,8g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 1000 rpmT = 1350 N·m

Bir motor 1000 devir/dakikada 1350 N·m tork veriyor. Çıkış gücünü P kW cinsinden bulun.

T = 1350 N·mn = 1000 rpm
P = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
0,8 m0,2 mn1​ = 35 rpm

Bir kişi sürtünmesiz bir döner tablada duruyor ve her elinde eksenden 0,8 m uzakta 1,5 kg’lık bir dambıl tutuyor. Kişi ve tablanın tek başına eksene göre atalet momenti 4 kg·m²’dir. 35 devir/dakika ile dönüyorlar, sonra dambılları eksenden 0,2 m uzağa çekiyorlar. Dambılları nokta kütle sayın. Yeni hızı n2 devir/dakika cinsinden bulun.

I0 = 4 kg·m²m = 2 × 1,5 kgr1 = 0,8 mr2 = 0,2 mn1 = 35 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 120 mmd2​ = 450 mm1450 rpmn2​ = ?

1450 rpm ile dönen 120 mm’lik bir kasnak, %2 kaymayla bir kayış aracılığıyla 450 mm’lik bir kasnağı tahrik ediyor. Tahrik edilen kasnağın hızını n2 bulun.

n1 = 1450 rpmd1 = 120 mmd2 = 450 mms = 2 %
n2 = rpm
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 12B = 16C = 12D = 80

1440 rpm’deki 4 kW’lık bir motor A dişlisini (12 diş) tahrik ediyor; A, B dişlisiyle (16 diş) kavrıyor. B ile aynı mil üzerindeki C dişlisi (12 diş), çıkış milindeki D dişlisini (80 diş) tahrik ediyor. Her dişli kavramasının verimi %96’dır. Çıkış torku Tout değerini bulun.

P = 4 kWnin = 1440 rpmA = 12B = 16C = 12D = 80ηmesh = 96%
Tout = N·m
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 2,6 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 2,6 sg = 9,81 m/s²
L = m
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,4 kgk = 230 N/mA = 2 cm

k = 230 N/m olan bir yaya bağlı 0,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 2 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 0,4 kgk = 230 N/mA = 2 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 80 kN/mc = 2150 N·s/mm = 40 kg

40 kg’lık bir kütle, rijitliği 80 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 2150 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 40 kgk = 80 kN/mc = 2150 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 40k2​ = 50m = 40 kg

40 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 40 kN/m, alttakinin k₂ = 50 kN/m. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 40 kgk1 = 40 kN/mk2 = 50 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 78,13 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 90/3,6 = 25 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·4) = 78,13 m

Cevap

s = 78,13 m
2.Kinematik

Cevap: t = 3,879 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−35 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 35 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (10 + √(10² + 2·9,81·35))/9,81 = 3,879 s

Cevap

t = 3,879 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,055 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 30° − 0,1·cos 30°) = 9,81·(0,5 − 0,0866) = 4,055 m/s²

Cevap

a = 4,055 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 3,345 m

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 15° + 0,3·cos 15°) = 5,382 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 6²/(2·5,382) = 3,345 m

Cevap

d = 3,345 m
5.Eğik atış

Cevap: x = 42,73 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 22·cos 30° = 19,05 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 30° = 11 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·11/9,81 = 2,243 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 19,05·2,243 = 42,73 m

Cevap

x = 42,73 m
6.Eğik atış

Cevap: x = 122,9 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 29·cos 20° = 27,25 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 20° = 9,919 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 55 + 9,919·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (9,919 + √(98,38 + 1079))/9,81 = 4,509 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 27,25·4,509 = 122,9 m

Cevap

x = 122,9 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 15,34 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·40) = 15,34 m/s

Cevap

vmax = 15,34 m/s (55,24 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 2,971 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,9) = 2,971 m/s

Cevap

vmin = 2,971 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 26,3 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 9,81·0,766 = 7,515 N
F = μN = 0,25·7,515 = 1,879 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 1,879·14 = 26,3 J

Cevap

Wf = 26,3 J
10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,5792 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·2000·0,1² = 10 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 10/(29,43·(0,5 + 0,1·0,866)) = 0,5792 m

Cevap

d = 0,5792 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 1,5 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 6·11 = 66 kg·m/s

Sonraki momentum

66 = 2·30 + 4·v′2
v′2 = (66 − 60)/4 = 1,5 m/s

Cevap

v′2 = 1,5 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 32,02 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,8·9,81·12) = 13,72 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2100·13,72/900 = 32,02 m/s

Cevap

v1 = 32,02 m/s
(115,3 km/h)
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: P = 141,4 kW

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·1000/60 = 104,7 rad/s

Güç

P = T·ω = 1350·104,7 = 141372 W = 141,4 kW

Cevap

P = 141,4 kW
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 50,29 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = 4 + 2·1,5·0,8² = 5,92 kg·m²
I2 = 4 + 2·1,5·0,2² = 4,12 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/I2 = 35·5,92/4,12 = 50,29 rpm

Cevap

n2 = 50,29 rpm

Kinetik enerji artar: ek enerji, kişinin dambılları çekerken yaptığı işten gelir.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: n2 = 378,9 rpm

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kaymasız hız

1450·120/450 = 386,7 rpm

Kaymayla

n2 = 386,7·0,98 = 378,9 rpm

Cevap

n2 = 378,9 rpm
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Tout = 217,3 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çıkış hızı

nout = 1440·(12/16)·(12/80) = 162 rpm
ωout = 2π·162/60 = 16,96 rad/s

Çıkış gücü ve tork

Pout = 4000·0,96² = 3686 W
Tout = Pout/ωout = 3686/16,96 = 217,3 N·m

Cevap

Tout = 217,3 N·m
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 1,68 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,6/2π)² = 1,68 m

Cevap

L = 1,68 m
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,046 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(230/0,4) = 23,98 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·230·0,02² = 0,046 J

Cevap

E = 0,046 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,6009

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(80000·40) = 3578 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 2150/3578 = 0,6009

Cevap

ζ = 0,6009

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 22,22 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/40 + 1/50 → keq = 40·50/(40 + 50) = 22,22 kN/m

Cevap

keq = 22,22 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics