Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)2,143 s15

54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 54 km/ha = −7 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 18 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 18 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 18 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
10 kg1,5 kg

10 kg ve 1,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 1,5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 1 kg1 kgμ = 0,3

Yatay bir masa üzerindeki 1 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 1 kgm2 = 1 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 18 m/sθ = ?R = 10 m

Bir top düz zeminden 18 m/s hızla atılıyor ve 10 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.

v₀ = 18 m/sR = 10 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 35 m/s50°H = ?

Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 35 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 35 m/sθ = 50°h = 60 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 2,9 mω = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 2,9 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. En küçük açısal hız ω değerini rad/s cinsinden bulun.

r = 2,9 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,1 mv = 6,5 m/s

1,1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,6 kgr = 1,1 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
0,15 kgk = 1500 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1500 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,15 kg olan bir top konuyor ve yay 3 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,15 kgk = 1500 N/mx = 3 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 4,5 mR = 1,5 mv = ?

Kütlesi 2 kg olan bir araba, 1,5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 4,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.

m = 2 kgh = 4,5 mR = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3,5 kg7 m/s3 kg

7 m/s hızla giden 3,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 3,5 kgm2 = 3 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1000 kgv1​ = ?1100 kg

1000 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1100 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 18,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,75. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1000 kgm2 = 1100 kgd = 18,5 mμ = 0,75g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 600 rpmT = 810 N·m

Bir motor 600 devir/dakikada 810 N·m tork veriyor. Çıkış gücünü P kW cinsinden bulun.

T = 810 N·mn = 600 rpm
P = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
260 m/s5 g0,51 mL = 0,9 m9,5 kg

Kütlesi 9,5 kg ve uzunluğu 0,9 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 260 m/s ile hareket eden 5 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 0,51 m altında çarpar ve içinde kalır. Çarpmadan hemen sonra çubuğun açısal hızını ω bulun.

M = 9,5 kgL = 0,9 mm = 5 gv = 260 m/sd = 0,51 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 160 mmd2​ = 500 mm720 rpmT1​ = 800 NT2​ = 240 NP = ?

Bir kayış, 720 rpm ile dönen 160 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 800 N, gevşek tarafta 240 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 160 mmn1 = 720 rpmT1 = 800 NT2 = 240 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 24B = 25C = 24D = ?

Bileşik bir dişli dizisinde giriş milindeki A dişlisi (24 diş) 2880 rpm ile dönüyor ve B dişlisini (25 diş) tahrik ediyor. C dişlisi (24 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini tahrik ediyor. Çıkış 1843 rpm ile dönmelidir. D dişlisinin kaç dişi ND olmalıdır?

nin = 2880 rpmA = 24B = 25C = 24nout = 1843 rpm
ND =
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1,3 s

k = 310 N/m olan bir yaydaki 3,7 kg’lık kütle pozitif yönde 4 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,3 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 3,7 kgk = 310 N/mA = 4 cmt = 1,3 s
x = cm
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,4 kgk = 210 N/mA = 12 cm

k = 210 N/m olan bir yaya bağlı 0,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 12 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 0,4 kgk = 210 N/mA = 12 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx15 mm1 çevrim5,8 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 15 mm’lik bir yer değiştirme tepesini bir çevrim sonra 5,8 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 15 mmx1 = 5,8 mmn = 1
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 5k2​ = 5m = 50 kg

50 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 5 kN/m, alttakinin k₂ = 5 kN/m. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 50 kgk1 = 5 kN/mk2 = 5 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 16,07 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 54/3,6 = 15 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·7) = 16,07 m

Cevap

s = 16,07 m
2.Kinematik

Cevap: t = 3,929 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−5 = 18·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 18·t − 5 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (18 + √(18² + 2·9,81·5))/9,81 = 3,929 s

Cevap

t = 3,929 s
3.Newton yasaları

Cevap: T = 25,59 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (10 − 1,5)·9,81/(10 + 1,5) = 7,251 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 1,5·(9,81 + 7,251) = 25,59 N

Cevap

T = 25,59 N
4.Newton yasaları

Cevap: a = 3,433 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (9,81 − 2,943)/2 = 3,433 m/s²

Cevap

a = 3,433 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: θ = 8,812 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Menzil formülü

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·10/18² = 0,3028

Açı

2θ = 17,62° → θ = 8,812°

Cevap

θ = 8,812°

Diğer çözüm 90° − θ = 81,19°.

6.Eğik atış

Cevap: H = 96,64 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 35·sin 50° = 26,81 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 26,81²/(2·9,81) = 36,64 m

Yerden yükseklik

H = 60 + 36,64 = 96,64 m

Cevap

H = 96,64 m
7.Dairesel hareket

Cevap: ω = 2,601 rad/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,5·2,9)) = 2,601 rad/s

Cevap

ω = 2,601 rad/s
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 77,15 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·6,5²/1,1 = 15,7 + 61,45 = 77,15 N

Cevap

T = 77,15 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 0,4587 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 3 cm = 0,03 m
½kx² = ½·1500·0,03² = 0,675 J

Yükseklik

m·g = 0,15·9,81 = 1,472 N
h = ½kx²/(mg) = 0,675/1,472 = 0,4587 m

Cevap

h = 0,4587 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 5,425 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(4,5 − 3) = 29,43 m²/s²
v = 5,425 m/s

Cevap

v = 5,425 m/s

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 7,538 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (3,5 − 3)/(3,5 + 3)·7 = 0,5385 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 3)·7 = 7,538 m/s

Cevap

v′2 = 7,538 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 34,65 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,75·9,81·18,5) = 16,5 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2100·16,5/1000 = 34,65 m/s

Cevap

v1 = 34,65 m/s
(124,7 km/h)
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: P = 50,89 kW

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·600/60 = 62,83 rad/s

Güç

P = T·ω = 810·62,83 = 50894 W = 50,89 kW

Cevap

P = 50,89 kW
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 0,2583 rad/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 9,5·0,9²/3 + 0,005·0,51² = 2,566 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,005·260·0,51/2,566 = 0,2583 rad/s

Cevap

ω = 0,2583 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 3,378 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 6,032 m/s

Güç

P = (800 − 240)·6,032 = 3378 W = 3,378 kW

Cevap

P = 3,378 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: ND = 36

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Ara mil hızı

nB = nC = 2880·24/25 = 2765 rpm

D dişlisinin diş sayısı

ND = C·nC/nout = 24·2765/1843 = 36

Cevap

ND = 36
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = 3,143 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(310/3,7) = 9,153 rad/s
ω·t = 9,153·1,3 = 11,9 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 4·cos(11,9) = 3,143 cm

Cevap

x = 3,143 cm
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 1,512 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(210/0,4) = 22,91 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·210·0,12² = 1,512 J

Cevap

E = 1,512 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,1495

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/1)·ln(15/5,8) = 0,9502

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,9502/√(39,48 + 0,9029) = 0,1495

Cevap

ζ = 0,1495
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 2,5 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/5 + 1/5 → keq = 5·5/(5 + 5) = 2,5 kN/m

Cevap

keq = 2,5 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics