Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 4 m/s²otomobil30 m/s

Sabit 30 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 30 m/sapolice = 4 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)10 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 22 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 1,5 m/s²t1 = 10 st2 = 22 sa3 = −2 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 15°25 kgF = ?

25 kg’lık bir kutu, yatayla 15° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.

m = 25 kgθ = 15°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
10 kg8 kgTF = 65 Nμ = 0,15

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 65 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 8 kg’lık bloğu çekiyor; 10 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 8 kgF = 65 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 26 m/s35°menzilH = ?

Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.

v0 = 26 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
h = 5 mv0​ = 26 m/s20°menzil

Bir top 5 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 26 m/sθ = 20°h = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
r = 150 mvmax​ = ?

Bir otomobil 150 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 150 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
R = 1,5 mh = 5,4 m

4 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 5,4 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 1,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.

m = 4 kgh = 5,4 mR = 1,5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 20 mμ = 0,25

10 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 20 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 10 kgθ = 40°μ = 0,25d = 20 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 22,5 mR = 5 mN = ?

Kütlesi 10 kg olan bir araba, 5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 22,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 10 kgh = 22,5 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 kg53 m/s7 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 35 m/s hızla giden 10 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 3 kg’lık parça 53 m/s hızla ileri devam ediyor. 7 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 10 kgu = 35 m/sm1 = 3 kgv′1 = 53 m/sm2 = 7 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
3,5 kgv = ?12 g40°L = 1,7 m

12 g’lık bir mermi, 1,7 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 3,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 40° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 12 gM = 3,5 kgL = 1,7 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
ω = ?3 kgL = 2,3 mm = 5,5 kg

Kütlesi 5,5 kg ve uzunluğu 2,3 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Serbest ucuna kütlesi 3 kg olan küçük bir top sabitlenmiştir. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken açısal hızını ω bulun.

m = 5,5 kgL = 2,3 mmball = 3 kgg = 9,81 m/s²
ω = rad/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
θ = 30°a

Bir dolu küre yatayla 30° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Merkezinin ivmesini a bulun.

θ = 30°I = (2/5)·m·r²g = 9,81 m/s²
a = m/s²
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = ?N2​

İki paralel mil arasında 60 mm mesafe var. Bunlar 3 mm modüllü ve 1,5 : 1 hız düşürme oranlı bir çift düz dişliyle bağlanmalıdır. Pinyonun kaç dişi N1 olmalıdır?

a = 60 mmm = 3 mmi = 1,5
N1 =
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 16B = 20C = 24D = 45

Bileşik bir dişli dizisinde, 1500 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (16 diş) B dişlisini (20 diş) döndürüyor. C dişlisi (24 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (45 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 1500 rpmA = 16B = 20C = 24D = 45
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1,3 s

k = 40 N/m olan bir yaydaki 4 kg’lık kütle pozitif yönde 10 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,3 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.

m = 4 kgk = 40 N/mA = 10 cmt = 1,3 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,2 kgk = 370 N/mA = 2 cm

k = 370 N/m olan bir yaya bağlı 3,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 2 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 3,2 kgk = 370 N/mA = 2 cm
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 40 kN/mc = 250 N·s/mm = 10 kg

10 kg’lık bir kütle, rijitliği 40 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 250 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 10 kgk = 40 kN/mc = 250 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 15k2​ = 60m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 15 kN/m, alttakinin k₂ = 60 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 15 kN/mk2 = 60 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 450 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·30/4 = 15 s

Yol

d = v·t = 30·15 = 450 m

Cevap

d = 450 m

O anda polis arabası 2v = 60 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: s = 461,3 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1,5·10 = 15 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·1,5·10² = 75 m
s2 = 15·22 = 330 m
s3 = 15²/(2·2) = 56,25 m

Toplam mesafe

s = 75 + 330 + 56,25 = 461,3 m

Cevap

s = 461,3 m
3.Newton yasaları

Cevap: F = 87,16 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Sabit hız: kuvvetler dengelenir.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

İtme kuvveti

F = 63,48 + 23,69 = 87,16 N

Cevap

F = 87,16 N
4.Newton yasaları

Cevap: T = 36,11 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (65 − 26,49)/18 = 2,14 m/s²

Yalnızca arkadaki blok

T = m1·(a + μ·g) = 10·(2,14 + 1,472) = 36,11 N

Cevap

T = 36,11 N

İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).

5.Eğik atış

Cevap: H = 11,34 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 26·cos 35° = 21,3 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 35° = 14,91 m/s

En yüksek nokta

Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 14,91²/(2·9,81) = 11,34 m

Cevap

H = 11,34 m
6.Eğik atış

Cevap: t = 2,263 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 26·cos 20° = 24,43 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 20° = 8,893 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 5 + 8,893·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (8,893 + √(79,08 + 98,1))/9,81 = 2,263 s

Cevap

t = 2,263 s
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 29,71 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·150) = 29,71 m/s

Cevap

vmax = 29,71 m/s (107 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ntop = 86,33 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·(5,4 − 2·1,5) = 47,09 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R − m·g = 4·47,09/1,5 − 39,24 = 86,33 N

Cevap

Ntop = 86,33 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 375,7 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 98,1·0,766 = 75,15 N
F = μN = 0,25·75,15 = 18,79 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 18,79·20 = 375,7 J

Cevap

Wf = 375,7 J
10.İş ve enerji

Cevap: N = 392,4 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(22,5 − 10) = 245,3 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
N = mv²/R − mg = 10·245,3/5 − 98,1 = 392,4 N

Cevap

N = 392,4 N

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 27,29 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 10·35 = 350 kg·m/s

Sonraki momentum

350 = 3·53 + 7·v′2
v′2 = (350 − 159)/7 = 27,29 m/s

Cevap

v′2 = 27,29 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 817,5 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 1,7·(1 − cos 40°) = 0,3977 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,3977) = 2,793 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 3,512·2,793/0,012 = 817,5 m/s

Cevap

v = 817,5 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 3,186 rad/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 + mball·g·L = 5,5·9,81·1,15 + 3·9,81·2,3 = 129,7 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 + mball·L² = 9,698 + 15,87 = 25,57 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 129,7 → ω = √(2·129,7/25,57) = 3,186 rad/s

Cevap

ω = 3,186 rad/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: a = 3,504 m/s²

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Hareket denklemleri

m·g·sin θ − f = m·a
f·r = I·α = 0,4·m·r²·(a/r) → f = 0,4·m·a

İvme

a = g·sin θ/(1 + c) = 9,81·sin 30°/1,4 = 3,504 m/s²

Cevap

a = 3,504 m/s²
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: N1 = 16

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Toplam diş sayısı

N1 + N2 = 2a/m = 2·60/3 = 40

Orana göre bölün

N1 = 40/(1 + 1,5) = 16

Cevap

N1 = 16
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 640 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 1500·16/20 = 1200 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 1200·24/45 = 640 rpm

Cevap

nout = 640 rpm

toplam oran = 2,344 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,2607 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(40/4) = 3,162 rad/s
ω·t = 3,162·1,3 = 4,111 rad

Hız

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,1·3,162·sin(4,111) = 0,2607 m/s

Cevap

v = 0,2607 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 0,2151 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(370/3,2) = 10,75 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,02·10,75 = 0,2151 m/s

Cevap

vmax = 0,2151 m/s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,1976

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(40000·10) = 1265 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 250/1265 = 0,1976

Cevap

ζ = 0,1976

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 7,797 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/15 + 1/60 → keq = 15·60/(15 + 60) = 12 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(12000/5) = 48,99 rad/s
fn = 48,99/(2π) = 7,797 Hz

Cevap

fn = 7,797 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics