Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)2,137 s13,89

50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 50 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)10 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 1 m/s² ile hızlanıyor, sonra 21 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.

a1 = 1 m/s²t1 = 10 st2 = 21 sa3 = −4 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 35°a = ?m = 7 kg

7 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 7 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 35°blokv₀ = 10 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 35° eğimli bir rampada 10 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 10 m/sθ = 35°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = 40 m/sθ = ?R = 100 m

Bir top düz zeminden 40 m/s hızla atılıyor ve 100 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.

v₀ = 40 m/sR = 100 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
7 mv0​ = 37 m/s55°x = ?

Bir top yer seviyesinden 37 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. İnerken 7 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 37 m/sθ = 55°hroof = 7 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 30 mvmax​ = ?

Bir otomobil 30 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 30 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 m8 m/svtop​ = ?

0,6 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 0,9 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 8 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 0,9 kgr = 0,6 mvbottom = 8 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
20°d = 6 mμ = 0,15

4 kg kütleli bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimde 6 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 4 kgθ = 20°μ = 0,15d = 6 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 10,4 mR = 4 mv = ?

Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 4 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 10,4 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 10,4 mR = 4 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
15 kg32 m/s3 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 12 m/s hızla giden 18 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 15 kg’lık parça 32 m/s hızla ileri devam ediyor. 3 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 18 kgu = 12 m/sm1 = 15 kgv′1 = 32 m/sm2 = 3 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
24 m/s5 m/s

0,35 kg’lık bir top bir duvara 24 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,35 kgvin = 24 m/svout = 5 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 1400 rpmTb​ = 140 N·mI = 29,5 kg·m²

Atalet momenti 29,5 kg·m² olan bir volan 1400 devir/dakika ile dönüyor. Bir fren 140 N·m’lik sabit sürtünme torku uyguluyor. Volan durmadan önce kaç devir N yapar?

I = 29,5 kg·m²n = 1400 rpmTb = 140 N·m
N = rev
14.Rijit cismin dönmesiZor
280 m/s25 g1,65 mL = 2 m3 kgφ

Kütlesi 3 kg ve uzunluğu 2 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 280 m/s ile hareket eden 25 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 1,65 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.

M = 3 kgL = 2 mm = 25 gv = 280 m/sd = 1,65 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 120 mmd2​ = 450 mm1450 rpmT1​ = 500 NT2​ = 150 NP = ?

Bir kayış, 1450 rpm ile dönen 120 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 500 N, gevşek tarafta 150 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 120 mmn1 = 1450 rpmT1 = 500 NT2 = 150 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 125 mmd2​ = 450 mm1440 rpmC = 1000 mmT1​ = 1200 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 1440 rpm ile dönen 125 mm’lik bir tahrik kasnağını 450 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 1000 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,25 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 1200 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 125 mmn1 = 1440 rpmd2 = 450 mmC = 1000 mmμ = 0,25T1 = 1200 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,45 s

k = 320 N/m olan bir yaydaki 3,4 kg’lık kütle pozitif yönde 3 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,45 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 3,4 kgk = 320 N/mA = 3 cmt = 0,45 s
x = cm
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,1 kgk = 180 N/mA = 19 cm

k = 180 N/m olan bir yaya bağlı 3,1 kg’lık bir kütle denge konumundan 19 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 3,1 kgk = 180 N/mA = 19 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx15 mm4 çevrim1,2 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 15 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 4 çevrim sonra 1,2 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 15 mmx4 = 1,2 mmn = 4
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 60k2​ = 50m = 50 kg

50 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 60 kN/m ve k₂ = 50 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 50 kgk1 = 60 kN/mk2 = 50 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 14,84 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·6,5) = 14,84 m

Cevap

s = 14,84 m
2.Kinematik

Cevap: t = 33,5 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1·10 = 10 m/s

Frenleme süresi

t3 = v/a3 = 10/4 = 2,5 s

Toplam süre

t = 10 + 21 + 2,5 = 33,5 s

Cevap

t = 33,5 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,823 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 35° − 0,1·cos 35°) = 9,81·(0,5736 − 0,08192) = 4,823 m/s²

Cevap

a = 4,823 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 7,318 m

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 35° + 0,15·cos 35°) = 6,832 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 10²/(2·6,832) = 7,318 m

Cevap

d = 7,318 m
5.Eğik atış

Cevap: θ = 18,91 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Menzil formülü

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·100/40² = 0,6131

Açı

2θ = 37,82° → θ = 18,91°

Cevap

θ = 18,91°

Diğer çözüm 90° − θ = 71,09°.

6.Eğik atış

Cevap: x = 126 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 21,22 m/s, vy = 30,31 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

7 = 30,31·t − 4,905·t²
t = (30,31 + √(30,31² − 2·9,81·7))/9,81 = 5,939 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 21,22·5,939 = 126 m

Cevap

x = 126 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 13,29 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·30) = 13,29 m/s

Cevap

vmax = 13,29 m/s (47,84 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 51,86 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 8² − 4·9,81·0,6 = 40,46 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,9·40,46/0,6 − 0,9·9,81 = 51,86 N

Cevap

Ttop = 51,86 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 33,19 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 39,24·0,9397 = 36,87 N
F = μN = 0,15·36,87 = 5,531 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 5,531·6 = 33,19 J

Cevap

Wf = 33,19 J
10.İş ve enerji

Cevap: v = 6,862 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(10,4 − 8) = 47,09 m²/s²
v = 6,862 m/s

Cevap

v = 6,862 m/s

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = −88 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 18·12 = 216 kg·m/s

Sonraki momentum

216 = 15·32 + 3·v′2
v′2 = (216 − 480)/3 = −88 m/s

Cevap

v′2 = −88 m/s

Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 253,7 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,35·(5 + 24) = 10,15 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 10,15/0,04 = 253,7 N

Cevap

Favg = 253,7 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: N = 360,4 rev

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·1400/60 = 146,6 rad/s

Frenin işi kinetik enerjiye eşittir

½·I·ω² = ½·29,5·146,6² = 317034 J
θ = 317034/140 = 2265 rad

Devir sayısı

N = θ/2π = 360,4 rev

Cevap

N = 360,4 rev
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: φ = 63,23 °

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 3·2²/3 + 0,025·1,65² = 4,068 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,025·280·1,65/4,068 = 2,839 rad/s

Salınım sırasında enerji

½·I·ω² = ½·4,068·2,839² = 16,4 J
(M·g·L/2 + m·g·d)·(1 − cos φ) = 29,83·(1 − cos φ)
cos φ = 1 − 16,4/29,83 = 0,4504 → φ = 63,23°

Cevap

φ = 63,23°
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 3,189 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 9,111 m/s

Güç

P = (500 − 150)·9,111 = 3189 W = 3,189 kW

Cevap

P = 3,189 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 5,715 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 2,815 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e0,7038 = 2,021, T₂ = 1200/2,021 = 593,7 N

Güç

P = (1200 − 593,7)·9,425 = 5,715 kW

Cevap

P = 5,715 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = −1,02 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(320/3,4) = 9,701 rad/s
ω·t = 9,701·0,45 = 4,366 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 3·cos(4,366) = −1,02 cm

Cevap

x = −1,02 cm
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 3,249 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(180/3,1) = 7,62 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·180·0,19² = 3,249 J

Cevap

E = 3,249 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,09999

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/4)·ln(15/1,2) = 0,6314

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,6314/√(39,48 + 0,3987) = 0,09999

Cevap

ζ = 0,09999
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 110 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 60 + 50 = 110 kN/m

Cevap

keq = 110 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics