Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 2 m/s²otomobil35 m/s

Sabit 35 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 35 m/sapolice = 2 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
AB: 15 m/s35 m

A topu 35 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 15 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?

H = 35 mv0B = 15 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 20 kg

20 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 20 kgθ = 45°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 4 kg1 kgsürtünme yok

Yatay bir masa üzerindeki 4 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 4 kgm2 = 1 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 12 m/s25°menzilH = ?

Bir top düz zeminden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.

v0 = 12 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 22 m/s50°H = ?

Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 22 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 22 m/sθ = 50°h = 45 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 1,5 mn = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 1,5 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.

r = 1,5 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 mv = ?

1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 1,2 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
54 km/h5°1000 kg

Kütlesi 1000 kg olan bir otomobil 5° eğimli bir yokuşu sabit 54 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 650 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.

m = 1000 kgθ = 5°Fr = 650 Nv = 54 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.İş ve enerjiZor
h = 3,5 mL = 2,5 mμ = 0,2k = 5000 N/m

4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 4 kgh = 3,5 mL = 2,5 mμ = 0,2k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 kg95 m/s13 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 38 m/s hızla giden 17 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 4 kg’lık parça 95 m/s hızla ileri devam ediyor. 13 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 17 kgu = 38 m/sm1 = 4 kgv′1 = 95 m/sm2 = 13 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1900 kg9 m/s1400 kg8 m/sθ = ?

Bir kavşakta 9 m/s hızla doğuya giden 1900 kg’lık bir otomobil, 8 m/s hızla kuzeye giden 1400 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.

m1 = 1900 kgv1 = 9 m/s (E)m2 = 1400 kgv2 = 8 m/s (N)
θ = °
13.Rijit cismin dönmesiOrta
8,5 kgaαM = 18 kgR = 0,35 m

8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 18 kg ve yarıçapı 0,35 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Bloğun ivmesini a bulun.

m = 8,5 kgM = 18 kgR = 0,35 mg = 9,81 m/s²
a = m/s²
14.Rijit cismin dönmesiZor
360 m/s40 g0,47 mL = 0,8 m9 kgφ

Kütlesi 9 kg ve uzunluğu 0,8 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 360 m/s ile hareket eden 40 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 0,47 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.

M = 9 kgL = 0,8 mm = 40 gv = 360 m/sd = 0,47 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 24N2​ = 45

1450 rpm ile çalışan 1,1 kW’lık bir motor 24 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 45 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %97. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 1,1 kWn1 = 1450 rpmN1 = 24N2 = 45η = 97%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
Ns​ = 15çember sabitNp​ = 18nc​ = ?

Bir planet dişli takımında güneş dişlisinin 15 dişi ve her planet dişlisinin 18 dişi var. Çember dişli sabit tutuluyor ve güneş dişlisi 1200 rpm ile döndürülüyor. Planet taşıyıcısının hızı nc değerini bulun.

Ns = 15Np = 18ns = 1200 rpm
nc = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,8 s

k = 150 N/m olan bir yaydaki 1,3 kg’lık kütle pozitif yönde 5 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,8 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 1,3 kgk = 150 N/mA = 5 cmt = 0,8 s
x = cm
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?5,7

Bir cisim 4 s periyot ve 19 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 19 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 5,7 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 4 sA = 19 cmx = 5,7 cm
t = s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 100 kN/mζ = 0,45m = 15 kg

Rijitliği 100 kN/m olan bir yay üzerindeki 15 kg’lık bir kütlenin, 0,45 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 15 kgk = 100 kN/mζ = 0,45
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 10k2​ = 15m = 100 kg

100 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 10 kN/m ve k₂ = 15 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 100 kgk1 = 10 kN/mk2 = 15 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 1225 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·35/2 = 35 s

Yol

d = v·t = 35·35 = 1225 m

Cevap

d = 1225 m

O anda polis arabası 2v = 70 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: y = 8,295 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Karşılaşma zamanı

Yukarısı pozitif, yer y = 0.

35 − ½g·t² = 15·t − ½g·t² → t = 35/15 = 2,333 s

Karşılaşma yüksekliği

y = 15·2,333 − ½·9,81·2,333² = 8,295 m

Cevap

y = 8,295 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,896 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,15·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1061) = 5,896 m/s²

Cevap

a = 5,896 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 7,848 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (9,81 − 0)/5 = 1,962 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 4·1,962 + 0 = 7,848 N

Cevap

T = 7,848 N
5.Eğik atış

Cevap: H = 1,311 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 12·cos 25° = 10,88 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 25° = 5,071 m/s

En yüksek nokta

Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 5,071²/(2·9,81) = 1,311 m

Cevap

H = 1,311 m
6.Eğik atış

Cevap: H = 59,48 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 22·sin 50° = 16,85 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 16,85²/(2·9,81) = 14,48 m

Yerden yükseklik

H = 45 + 14,48 = 59,48 m

Cevap

H = 59,48 m
7.Dairesel hareket

Cevap: n = 27,3 rpm

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,8·1,5)) = 2,859 rad/s

Dönme hızı

n = ω·60/(2π) = 27,3 rpm

Cevap

n = 27,3 rpm
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 3,431 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,2) = 3,431 m/s

Cevap

vmin = 3,431 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: P = 22,57 kW

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.

İtici kuvvet

m·g = 1000·9,81 = 9810 N
mg·sin θ = 9810·sin 5° = 855 N
F = 855 + 650 = 1505 N

Güç

v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1505·15 = 22575 W = 22,57 kW

Cevap

P = 22,57 kW
10.İş ve enerji

Cevap: v = 7,672 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 39,24·(3,5 − 0,2·2,5) = 117,7 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3) = 7,672 m/s

Cevap

v = 7,672 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 20,46 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 17·38 = 646 kg·m/s

Sonraki momentum

646 = 4·95 + 13·v′2
v′2 = (646 − 380)/13 = 20,46 m/s

Cevap

v′2 = 20,46 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: θ = 33,22 °

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentum bileşenleri

px = 1900·9 = 17100 kg·m/s
py = 1400·8 = 11200 kg·m/s

Yön

tan θ = py/px = 0,655 → θ = 33,22°

Cevap

θ = 33,22°
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: a = 4,765 m/s²

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 8,5·9,81/(8,5 + 9) = 4,765 m/s²

Cevap

a = 4,765 m/s²
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: φ = 48,28 °

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 9·0,8²/3 + 0,04·0,47² = 1,929 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,04·360·0,47/1,929 = 3,509 rad/s

Salınım sırasında enerji

½·I·ω² = ½·1,929·3,509² = 11,87 J
(M·g·L/2 + m·g·d)·(1 − cos φ) = 35,5·(1 − cos φ)
cos φ = 1 − 11,87/35,5 = 0,6655 → φ = 48,28°

Cevap

φ = 48,28°
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 13,18 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·1450/60 = 151,8 rad/s
T1 = P/ω₁ = 1100/151,8 = 7,244 N·m

Çıkış torku

T2 = 7,244·45/24·0,97 = 13,18 N·m

Cevap

T2 = 13,18 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nc = 272,7 rpm

Planet dişli takımları: güneş, çember ve taşıyıcının hızları Willis denklemiyle bağlıdır: (ns − nc)/(nr − nc) = −Nr/Ns; taşıyıcıdan bakıldığında takım, planetlerin ara dişli olduğu sıradan bir dişli dizisidir. Bir elemanı sabit tutmak takımı tek oranlı bir redüktöre dönüştürür.

Çember dişli diş sayısı

Nr = Ns + 2·Np = 15 + 2·18 = 51

Çember sabitken Willis denklemi

nr = 0 alın ve taşıyıcı hızını çözün.

(1200 − nc)/(0 − nc) = −51/15
nc = ns·Ns/(Ns + Nr) = 1200·15/66 = 272,7 rpm

Cevap

nc = 272,7 rpm

Taşıyıcı güneşle aynı yönde döner.

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = −3,369 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(150/1,3) = 10,74 rad/s
ω·t = 10,74·0,8 = 8,593 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 5·cos(8,593) = −3,369 cm

Cevap

x = −3,369 cm
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,806 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/4 = 1,571 rad/s

Zaman için çözün

0,3 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,3) = 1,266 rad
t = 1,266/1,571 = 0,806 s

Cevap

t = 0,806 s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 11,6 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(100000/15) = 81,65 rad/s
fn = 81,65/(2π) = 12,99 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 12,99·√(1 − 0,45²) = 11,6 Hz

Cevap

fd = 11,6 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 25 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 10 + 15 = 25 kN/m

Cevap

keq = 25 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics