Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?16,67

60 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 60 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 13 m/s25 m

Bir top, yerden 25 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 13 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
6 kg4 kg

6 kg ve 4 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 6 kgm2 = 4 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 7 kg8 kgθ = 25°

25° eğimli bir rampadaki 7 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 8 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 7 kgm2 = 8 kgθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
15 my = ?v0​ = 22 m/s25°

Bir top düz zeminden 22 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 15 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 22 m/sθ = 25°x = 15 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
12 mv0​ = 34 m/s60°x = ?

Bir top yer seviyesinden 34 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 12 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 34 m/sθ = 60°hroof = 12 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 70 mvmax​ = ?

Bir otomobil 70 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 70 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 mv = 6,5 m/s

1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,6 kgr = 1,2 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
50°L = 1 m5 kg

Kütlesi 5 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 50° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 5 kgL = 1 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
k = 500 N/m40°μ = 0,10,5 kg

40° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 500 N/m olan bir yay, kütlesi 0,5 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 0,5 kgk = 500 N/mx = 20 cmθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 kg5 m/s1,5 kg

5 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 3 kgm2 = 1,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1300 kgv1​ = ?1100 kg

1300 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1100 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 16 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1300 kgm2 = 1100 kgd = 16 mμ = 0,5g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 600 rpmT = 860 N·m

Bir motor 600 devir/dakikada 860 N·m tork veriyor. Çıkış gücünü P kW cinsinden bulun.

T = 860 N·mn = 600 rpm
P = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
340 m/s30 g1,02 mL = 1,8 m5,5 kgφ

Kütlesi 5,5 kg ve uzunluğu 1,8 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 340 m/s ile hareket eden 30 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 1,02 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.

M = 5,5 kgL = 1,8 mm = 30 gv = 340 m/sd = 1,02 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 24N2​ = 72

2900 rpm ile çalışan 1,1 kW’lık bir motor 24 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 72 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %96. Motor milindeki tork T1 değerini bulun.

P = 1,1 kWn1 = 2900 rpmN1 = 24N2 = 72η = 96%
T1 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 32B = 50C = 12D = 80

Bileşik bir dişli dizisinde, 2900 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (32 diş) B dişlisini (50 diş) döndürüyor. C dişlisi (12 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (80 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 2900 rpmA = 32B = 50C = 12D = 80
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 0,8 mT = 1,68 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,8 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 1,68 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 0,8 mT = 1,68 s
g = m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,2 kgk = 490 N/mA = 20 cm

k = 490 N/m olan bir yaya bağlı 3,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 20 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 3,2 kgk = 490 N/mA = 20 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 12 kN/mζ = 0,45m = 80 kg

Rijitliği 12 kN/m olan bir yay üzerindeki 80 kg’lık bir kütlenin, 0,45 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 80 kgk = 12 kN/mζ = 0,45
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 15k2​ = 50m = 40 kg

40 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 15 kN/m ve k₂ = 50 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 40 kgk1 = 15 kN/mk2 = 50 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 3,704 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 16,67/4,5 = 3,704 s

Cevap

t = 3,704 s
2.Kinematik

Cevap: t = 3,943 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−25 = 13·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 13·t − 25 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (13 + √(13² + 2·9,81·25))/9,81 = 3,943 s

Cevap

t = 3,943 s
3.Newton yasaları

Cevap: T = 47,09 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (6 − 4)·9,81/(6 + 4) = 1,962 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 4·(9,81 + 1,962) = 47,09 N

Cevap

T = 47,09 N
4.Newton yasaları

Cevap: a = 2,882 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 78,48 N
m₁·g·sin θ = 29,02 N
μ·m₁·g·cos θ = 6,224 N

Sistemin ivmesi

a = (78,48 − 29,02 − 6,224)/15 = 2,882 m/s²

Cevap

a = 2,882 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 4,219 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 22·cos 25° = 19,94 m/s
t = x/vx = 15/19,94 = 0,7523 s

O andaki yükseklik

y = 9,298·0,7523 − ½·9,81·0,7523² = 4,219 m

Cevap

y = 4,219 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: x = 94,58 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 17 m/s, vy = 29,44 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

12 = 29,44·t − 4,905·t²
t = (29,44 + √(29,44² − 2·9,81·12))/9,81 = 5,563 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 17·5,563 = 94,58 m

Cevap

x = 94,58 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 21,92 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·70) = 21,92 m/s

Cevap

vmax = 21,92 m/s (78,93 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 72,03 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·6,5²/1,2 = 15,7 + 56,33 = 72,03 N

Cevap

T = 72,03 N
9.İş ve enerji

Cevap: T = 84,09 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Alttaki hız

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 50°) = 7,009 m²/s²

Alttaki kuvvetler

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·7,009/1 = 84,09 N

Cevap

T = 84,09 N

Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 84,09 N.

10.İş ve enerji

Cevap: d = 2,834 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·500·0,2² = 10 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 10/(4,905·(0,6428 + 0,1·0,766)) = 2,834 m

Cevap

d = 2,834 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = 1,667 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (3 − 1,5)/(3 + 1,5)·5 = 1,667 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 1,5)·5 = 6,667 m/s

Cevap

v′1 = 1,667 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 23,13 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,5·9,81·16) = 12,53 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2400·12,53/1300 = 23,13 m/s

Cevap

v1 = 23,13 m/s
(83,27 km/h)
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: P = 54,04 kW

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·600/60 = 62,83 rad/s

Güç

P = T·ω = 860·62,83 = 54035 W = 54,04 kW

Cevap

P = 54,04 kW
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: φ = 35,46 °

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 5,5·1,8²/3 + 0,03·1,02² = 5,971 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,03·340·1,02/5,971 = 1,742 rad/s

Salınım sırasında enerji

½·I·ω² = ½·5,971·1,742² = 9,064 J
(M·g·L/2 + m·g·d)·(1 − cos φ) = 48,86·(1 − cos φ)
cos φ = 1 − 9,064/48,86 = 0,8145 → φ = 35,46°

Cevap

φ = 35,46°
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T1 = 3,622 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·2900/60 = 303,7 rad/s
T1 = P/ω₁ = 1100/303,7 = 3,622 N·m

Cevap

T1 = 3,622 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 278,4 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 2900·32/50 = 1856 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 1856·12/80 = 278,4 rpm

Cevap

nout = 278,4 rpm

toplam oran = 10,42 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 11,19 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·0,8/1,68² = 11,19 m/s²

Cevap

g = 11,19 m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 9,8 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(490/3,2) = 12,37 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·490·0,2² = 9,8 J

Cevap

E = 9,8 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 1,741 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(12000/80) = 12,25 rad/s
fn = 12,25/(2π) = 1,949 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 1,949·√(1 − 0,45²) = 1,741 Hz

Cevap

fd = 1,741 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 65 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 15 + 50 = 65 kN/m

Cevap

keq = 65 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics