Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.
Dairesel hareket
Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)
İş ve enerji
Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t
Momentum ve çarpışmalar
Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv
Yöntem
Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.
Rijit cismin dönmesi
G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω
Yöntem
Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.
Dişliler ve dişli dizileri
Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı
Yaylar ve sarkaçlar
Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²
Mekanik titreşimler
Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
60 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 60 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 25 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 13 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
6 kg ve 4 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 6 kgm2 = 4 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
25° eğimli bir rampadaki 7 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 8 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 8 kgθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 22 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 15 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 22 m/sθ = 25°x = 15 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 34 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 12 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 34 m/sθ = 60°hroof = 12 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 70 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 70 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,6 kgr = 1,2 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 5 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 50° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 5 kgL = 1 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
40° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 500 N/m olan bir yay, kütlesi 0,5 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
5 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 3 kgm2 = 1,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1300 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1100 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 16 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
Bir motor 600 devir/dakikada 860 N·m tork veriyor. Çıkış gücünü P kW cinsinden bulun.
T = 860 N·mn = 600 rpm
P = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
Kütlesi 5,5 kg ve uzunluğu 1,8 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 340 m/s ile hareket eden 30 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 1,02 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.
M = 5,5 kgL = 1,8 mm = 30 gv = 340 m/sd = 1,02 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
2900 rpm ile çalışan 1,1 kW’lık bir motor 24 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 72 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %96. Motor milindeki tork T1 değerini bulun.
P = 1,1 kWn1 = 2900 rpmN1 = 24N2 = 72η = 96%
T1 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
Bileşik bir dişli dizisinde, 2900 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (32 diş) B dişlisini (50 diş) döndürüyor. C dişlisi (12 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (80 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.
nin = 2900 rpmA = 32B = 50C = 12D = 80
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,8 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 1,68 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,8 mT = 1,68 s
g = m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 490 N/m olan bir yaya bağlı 3,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 20 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 3,2 kgk = 490 N/mA = 20 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
Rijitliği 12 kN/m olan bir yay üzerindeki 80 kg’lık bir kütlenin, 0,45 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.
m = 80 kgk = 12 kN/mζ = 0,45
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
40 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 15 kN/m ve k₂ = 50 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.
m = 40 kgk1 = 15 kN/mk2 = 50 kN/m
keq = kN/m
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 3,704 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 16,67/4,5 = 3,704 s
Cevap
t = 3,704 s
2.Kinematik
Cevap: t = 3,943 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−25 = 13·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 13·t − 25 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (13 + √(13² + 2·9,81·25))/9,81 = 3,943 s
Cevap
t = 3,943 s
3.Newton yasaları
Cevap: T = 47,09 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (6 − 4)·9,81/(6 + 4) = 1,962 m/s²
Hafif kütleden ip gerilmesi
T − m2·g = m2·a → T = 4·(9,81 + 1,962) = 47,09 N
Cevap
T = 47,09 N
4.Newton yasaları
Cevap: a = 2,882 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 78,48 N
m₁·g·sin θ = 29,02 N
μ·m₁·g·cos θ = 6,224 N
Sistemin ivmesi
a = (78,48 − 29,02 − 6,224)/15 = 2,882 m/s²
Cevap
a = 2,882 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: y = 4,219 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Duvara kadar süre
vx = 22·cos 25° = 19,94 m/s
t = x/vx = 15/19,94 = 0,7523 s
O andaki yükseklik
y = 9,298·0,7523 − ½·9,81·0,7523² = 4,219 m
Cevap
y = 4,219 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 94,58 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 17 m/s, vy = 29,44 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
12 = 29,44·t − 4,905·t²
t = (29,44 + √(29,44² − 2·9,81·12))/9,81 = 5,563 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 17·5,563 = 94,58 m
Cevap
x = 94,58 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 21,92 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·70) = 21,92 m/s
Cevap
vmax = 21,92 m/s (78,93 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 72,03 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·6,5²/1,2 = 15,7 + 56,33 = 72,03 N
Cevap
T = 72,03 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 84,09 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 50°) = 7,009 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·7,009/1 = 84,09 N
Cevap
T = 84,09 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 84,09 N.
10.İş ve enerji
Cevap: d = 2,834 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·500·0,2² = 10 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 10/(4,905·(0,6428 + 0,1·0,766)) = 2,834 m
Cevap
d = 2,834 m
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 1,667 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3 − 1,5)/(3 + 1,5)·5 = 1,667 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 1,5)·5 = 6,667 m/s
Cevap
v′1 = 1,667 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 23,13 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.
Açısal hız
ω = 2π·600/60 = 62,83 rad/s
Güç
P = T·ω = 860·62,83 = 54035 W = 54,04 kW
Cevap
P = 54,04 kW
14.Rijit cismin dönmesi
Cevap: φ = 35,46 °
Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.
Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.
Motor torku
ω₁ = 2π·2900/60 = 303,7 rad/s
T1 = P/ω₁ = 1100/303,7 = 3,622 N·m
Cevap
T1 = 3,622 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri
Cevap: nout = 278,4 rpm
Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.
Birinci kademe
nB = 2900·32/50 = 1856 rpm = nC
İkinci kademe
nout = 1856·12/80 = 278,4 rpm
Cevap
nout = 278,4 rpm
toplam oran = 10,42 : 1
17.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 11,19 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,8/1,68² = 11,19 m/s²
Cevap
g = 11,19 m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 9,8 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(490/3,2) = 12,37 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·490·0,2² = 9,8 J
Cevap
E = 9,8 J
19.Mekanik titreşimler
Cevap: fd = 1,741 Hz
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Sönümsüz doğal frekans
ωn = √(12000/80) = 12,25 rad/s
fn = 12,25/(2π) = 1,949 Hz
Sönümlü doğal frekans
fd = fn·√(1 − ζ²) = 1,949·√(1 − 0,45²) = 1,741 Hz
Cevap
fd = 1,741 Hz
20.Mekanik titreşimler
Cevap: keq = 65 kN/m
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Eşdeğer rijitlik
Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.