Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 4,5 m/s²otomobil21 m/s

Sabit 21 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 21 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 5 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 5 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 35°15 kgF = ?

15 kg’lık bir kutu, yatayla 35° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.

m = 15 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 8,5 kg3 kgμ = 0,2

Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 8,5 kgm2 = 3 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
16 my = ?v0​ = 16 m/s65°

Bir top düz zeminden 16 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde, 16 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 16 m/sθ = 65°x = 16 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
7 mv0​ = 37 m/s45°x = ?

Bir top yer seviyesinden 37 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. İnerken 7 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 37 m/sθ = 45°hroof = 7 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
L = 0,3 m50°

0,3 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 50° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.

L = 0,3 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,5 m11,5 m/svtop​ = ?

1,5 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,8 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,8 kgr = 1,5 mvbottom = 11,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
25°d = 16 mμ = 0,3

Bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Eğim boyunca 16 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 25°μ = 0,3d = 16 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mL = 2 mμ = 0,25k = 1500 N/m

2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 3 mL = 2 mμ = 0,25k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1,5 kg4 m/s2 kg

4 m/s hızla giden 1,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 1,5 kgm2 = 2 kgv1 = 4 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
22 m/s14 m/s

0,1 kg’lık bir top bir duvara 22 m/s hızla çarpıyor ve 14 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,1 kgvin = 22 m/svout = 14 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
11 kgaαM = 11 kgR = 0,3 m

11 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 11 kg ve yarıçapı 0,3 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Blok 1,5 m düştükten sonraki hızını v bulun.

m = 11 kgM = 11 kgR = 0,3 mg = 9,81 m/s²h = 1,5 m
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
disk: 7 kghalka: 6 kgn1​ = 950 rpm

Düzgün dolu bir disk (kütle 7 kg, yarıçap 0,2 m) düşey sürtünmesiz bir mil etrafında 950 devir/dakika ile serbestçe dönüyor. Kütlesi 6 kg ve aynı yarıçaplı ince bir halka, duruştan, mile ortalanmış biçimde üzerine bırakılıyor ve ikisi hemen birlikte dönüyor. Bu süreçte ne kadar kinetik enerji ΔE kaybolur?

Mdisc = 7 kgMring = 6 kgR = 0,2 mn1 = 950 rpm
ΔE = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 24, m = 4 mm

1440 rpm ile çalışan 3 kW’lık bir motor, 24 dişli ve 4 mm modüllü bir pinyonu tahrik ediyor. Pinyon dişlerine etkiyen teğetsel kuvvet Ft değerini bulun.

P = 3 kWn = 1440 rpmN1 = 24m = 4 mm
Ft = N
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 15B = 20C = 40D = ?

Bileşik bir dişli dizisinde giriş milindeki A dişlisi (15 diş) 3000 rpm ile dönüyor ve B dişlisini (20 diş) tahrik ediyor. C dişlisi (40 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini tahrik ediyor. Çıkış 1500 rpm ile dönmelidir. D dişlisinin kaç dişi ND olmalıdır?

nin = 3000 rpmA = 15B = 20C = 40nout = 1500 rpm
ND =
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1,25 s

k = 70 N/m olan bir yaydaki 1,2 kg’lık kütle pozitif yönde 8 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,25 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 1,2 kgk = 70 N/mA = 8 cmt = 1,25 s
x = cm
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 390 N/mA = 5 cmx = 2 cm

k = 390 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 5 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 2 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.

k = 390 N/mA = 5 cmx = 2 cm
U = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 80 kN/mζ = 0,4m = 50 kg

Rijitliği 80 kN/m olan bir yay üzerindeki 50 kg’lık bir kütlenin, 0,4 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 50 kgk = 80 kN/mζ = 0,4
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 60k2​ = 10k3​ = 15m = 50 kg

50 kg’lık bir kütle k₃ = 15 kN/m yayına asılı. k₃’ün üst ucu, yan yana iki yaya, k₁ = 60 kN/m ve k₂ = 10 kN/m, asılı rijit bir çubuğa bağlıdır; çubuk yatay kalıyor. Sönümü ve yaylarla çubuğun kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 50 kgk1 = 60 kN/mk2 = 10 kN/mk3 = 15 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 196 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·21/4,5 = 9,333 s

Yol

d = v·t = 21·9,333 = 196 m

Cevap

d = 196 m

O anda polis arabası 2v = 42 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: t = 3,41 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−40 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 40 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (5 + √(5² + 2·9,81·40))/9,81 = 3,41 s

Cevap

t = 3,41 s
3.Newton yasaları

Cevap: F = 96,46 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Sabit hız: kuvvetler dengelenir.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

İtme kuvveti

F = 84,4 + 12,05 = 96,46 N

Cevap

F = 96,46 N
4.Newton yasaları

Cevap: T = 26,1 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (29,43 − 16,68)/11,5 = 1,109 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 8,5·1,109 + 16,68 = 26,1 N

Cevap

T = 26,1 N
5.Eğik atış

Cevap: y = 6,849 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 16·cos 65° = 6,762 m/s
t = x/vx = 16/6,762 = 2,366 s

O andaki yükseklik

y = 14,5·2,366 − ½·9,81·2,366² = 6,849 m

Cevap

y = 6,849 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: x = 132,2 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 26,16 m/s, vy = 26,16 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

7 = 26,16·t − 4,905·t²
t = (26,16 + √(26,16² − 2·9,81·7))/9,81 = 5,051 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 26,16·5,051 = 132,2 m

Cevap

x = 132,2 m
7.Dairesel hareket

Cevap: T = 0,8809 s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 0,3·sin 50° = 0,2298 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,2298·9,81·tan 50°) = 1,639 m/s

Periyot

T = 2π·r/v = 2π·0,2298/1,639 = 0,8809 s

Cevap

T = 0,8809 s
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 70,41 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 11,5² − 4·9,81·1,5 = 73,39 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,8·73,39/1,5 − 1,8·9,81 = 70,41 N

Cevap

Ttop = 70,41 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 6,879 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·16·(0,4226 − 0,3·0,9063)) = 6,879 m/s

Cevap

v = 6,879 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: x = 28,59 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 24,53·(3 − 0,25·2) = 61,31 J

En büyük sıkışma

½kx² = 61,31 → x = √(2·61,31/1500) = 0,2859 m = 28,59 cm

Cevap

x = 28,59 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = −0,5714 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (1,5 − 2)/(1,5 + 2)·4 = −0,5714 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 2)·4 = 3,429 m/s

Cevap

v′1 = −0,5714 m/s

Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 72 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,1·(14 + 22) = 3,6 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 3,6/0,05 = 72 N

Cevap

Favg = 72 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 4,429 m/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 11·9,81/(11 + 5,5) = 6,54 m/s²

Düşüşten sonraki hız

v = √(2·a·h) = √(2·6,54·1,5) = 4,429 m/s

Cevap

v = 4,429 m/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ΔE = 437,6 J

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = ½·7·0,2² = 0,14 kg·m²
I2 = 6·0,2² = 0,24 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/(I1 + I2) = 950·0,14/0,38 = 350 rpm

Önceki ve sonraki kinetik enerji

E1 = ½·0,14·99,48² = 692,8 J
E2 = ½·0,38·36,65² = 255,2 J
ΔE = 692,8 − 255,2 = 437,6 J

Cevap

ΔE = 437,6 J
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Ft = 414,5 N

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Pinyondaki tork

ω = 2π·1440/60 = 150,8 rad/s
T = P/ω = 3000/150,8 = 19,89 N·m

Bölüm dairesi çapı

d = m·N = 4·24 = 96 mm

Teğetsel kuvvet

Ft = 2T/d = 2·19,89/0,096 = 414,5 N

Cevap

Ft = 414,5 N
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: ND = 60

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Ara mil hızı

nB = nC = 3000·15/20 = 2250 rpm

D dişlisinin diş sayısı

ND = C·nC/nout = 40·2250/1500 = 60

Cevap

ND = 60
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = −7,94 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(70/1,2) = 7,638 rad/s
ω·t = 7,638·1,25 = 9,547 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 8·cos(9,547) = −7,94 cm

Cevap

x = −7,94 cm
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: U = 0,078 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·390·0,05² = 0,4875 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·390·0,02² = 0,078 J

Cevap

U = 0,078 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 5,835 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(80000/50) = 40 rad/s
fn = 40/(2π) = 6,366 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 6,366·√(1 − 0,4²) = 5,835 Hz

Cevap

fd = 5,835 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 2,502 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yalnızca k1 ve k2 paraleldir. Bu çift k3 ile seridir, bu yüzden onları tersleriyle birleştirin.

k12 = 60 + 10 = 70 kN/m
keq = 70·15/(70 + 15) = 12,35 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(12353/50) = 15,72 rad/s
fn = 15,72/(2π) = 2,502 Hz

Cevap

fn = 2,502 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics