Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.
Dairesel hareket
Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)
İş ve enerji
Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t
Momentum ve çarpışmalar
Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv
Yöntem
Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.
Rijit cismin dönmesi
G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω
Yöntem
Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.
Dişliler ve dişli dizileri
Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı
Yaylar ve sarkaçlar
Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²
Mekanik titreşimler
Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,3 s’dir; ardından otomobil 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 72 km/htr = 1,3 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematikZor
A topu 45 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 17 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 45 mv0B = 17 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
16 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 16 kgθ = 20°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 7,5 kgm2 = 5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 34 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde, 23 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 34 m/sθ = 40°x = 23 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 35 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 20°h = 35 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir yol mühendisi otomobillerin 60 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 70 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.
r = 60 mv = 70 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 1,2 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
2 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 16 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 2 kgθ = 40°μ = 0,2d = 16 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 8 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,1). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 6 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 6 kgμ = 0,1d = 1 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 7 m/s hızla giden 16 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 11 kg’lık parça 58 m/s hızla ileri devam ediyor. 5 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 16 kgu = 7 m/sm1 = 11 kgv′1 = 58 m/sm2 = 5 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 13 m/s hızla çarpıyor ve 20 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 13 m/svout = 20 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
Kütlesi 6,5 kg ve uzunluğu 2,5 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken serbest ucun hızını v bulun.
m = 6,5 kgL = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
Kütlesi 9 kg ve uzunluğu 1,4 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 220 m/s ile hareket eden 40 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 0,56 m altında çarpar ve içinde kalır. Çarpmadan hemen sonra çubuğun açısal hızını ω bulun.
M = 9 kgL = 1,4 mm = 40 gv = 220 m/sd = 0,56 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
960 rpm ile çalışan 1,5 kW’lık bir motor 12 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 15 dişli bir dişliyi kavrıyor. Kayıpları ihmal edin. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.
P = 1,5 kWn1 = 960 rpmN1 = 12N2 = 15η = 100%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
Açık bir kayış, 1440 rpm ile dönen 100 mm’lik bir tahrik kasnağını 450 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 1200 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,35 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 2000 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).
k = 40 N/m olan bir yaydaki 0,4 kg’lık kütle pozitif yönde 3 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,5 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 0,4 kgk = 40 N/mA = 3 cmt = 0,5 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 140 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 13 cm genlikle salınıyor. Dengeden 1 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 140 N/mA = 13 cmx = 1 cm
K = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
Rijitliği 50 kN/m olan bir yay üzerindeki 20 kg’lık bir kütlenin, 0,3 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.
m = 20 kgk = 50 kN/mζ = 0,3
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
50 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 60 kN/m ve k₂ = 12 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.
m = 50 kgk1 = 60 kN/mk2 = 12 kN/m
fn = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 54,57 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 20·1,3 = 26 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 20²/(2·7) = 28,57 m
Toplam
d = 26 + 28,57 = 54,57 m
Cevap
d = 54,57 m
2.Kinematik
Cevap: y = 10,63 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
45 − ½g·t² = 17·t − ½g·t² → t = 45/17 = 2,647 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 17·2,647 − ½·9,81·2,647² = 10,63 m
Cevap
y = 10,63 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,972 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Duvara kadar süre
vx = 34·cos 40° = 26,05 m/s
t = x/vx = 23/26,05 = 0,8831 s
O andaki yükseklik
y = 21,85·0,8831 − ½·9,81·0,8831² = 15,47 m
Cevap
y = 15,47 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 91,07 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 20° = 24,43 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 20° = 8,893 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 35 + 8,893·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (8,893 + √(79,08 + 686,7))/9,81 = 3,727 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 24,43·3,727 = 91,07 m
Cevap
x = 91,07 m
7.Dairesel hareket
Cevap: θ = 32,71 °
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Birimler
v = 70/3,6 = 19,44 m/s
Eğim açısı
tan θ = v²/(r·g) = 19,44²/(60·9,81) = 0,6423
θ = 32,71°
Cevap
θ = 32,71°
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 3,431 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,2) = 3,431 m/s
Cevap
vmin = 3,431 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 48,1 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 19,62·0,766 = 15,03 N
F = μN = 0,2·15,03 = 3,006 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 3,006·16 = 48,1 J
Cevap
Wf = 48,1 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 2,7 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 58,86·1 = 58,86 J
μ·m₁g·d = 0,1·78,48·1 = 7,848 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 51,01 → v = √(2·51,01/14) = 2,7 m/s
Cevap
v = 2,7 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −105,2 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Önceki momentum
p = M·u = 16·7 = 112 kg·m/s
Sonraki momentum
112 = 11·58 + 5·v′2
v′2 = (112 − 638)/5 = −105,2 m/s
Cevap
v′2 = −105,2 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 9,9 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(20 + 13) = 9,9 N·s
Cevap
J = 9,9 N·s
13.Rijit cismin dönmesi
Cevap: v = 8,578 m/s
Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.
Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.
Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.
Motor torku
ω₁ = 2π·960/60 = 100,5 rad/s
T1 = P/ω₁ = 1500/100,5 = 14,92 N·m
Çıkış torku
T2 = 14,92·15/12·1 = 18,65 N·m
Cevap
T2 = 18,65 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri
Cevap: P = 9,516 kW
Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.
Sarılma açısı
θ = 2,849 rad
Gevşek taraftaki çekme kuvveti
eμθ = e0,9971 = 2,71, T₂ = 2000/2,71 = 737,9 N
Güç
P = (2000 − 737,9)·7,54 = 9,516 kW
Cevap
P = 9,516 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,2877 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(40/0,4) = 10 rad/s
ω·t = 10·0,5 = 5 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,03·10·sin(5) = 0,2877 m/s
Cevap
v = 0,2877 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 1,176 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·140·0,13² = 1,183 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·140·0,01² = 0,007 J
Kinetik enerji
K = 1,183 − 0,007 = 1,176 J
Cevap
K = 1,176 J
19.Mekanik titreşimler
Cevap: fd = 7,591 Hz
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Sönümsüz doğal frekans
ωn = √(50000/20) = 50 rad/s
fn = 50/(2π) = 7,958 Hz
Sönümlü doğal frekans
fd = fn·√(1 − ζ²) = 7,958·√(1 − 0,3²) = 7,591 Hz
Cevap
fd = 7,591 Hz
20.Mekanik titreşimler
Cevap: fn = 6,04 Hz
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Eşdeğer rijitlik
Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.