Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)3,333 s20

72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 72 km/ha = −6 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
d = ?

Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 4 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.

ttotal = 4 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg20°F = 40 Nμ = 0,2

15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 20° üstünde bir halatla 40 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 15 kgF = 40 Nθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 9,5 kg4 kgsürtünme yok

Yatay bir masa üzerindeki 9,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 9,5 kgm2 = 4 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
111 my = ?v0​ = 38 m/s35°

Bir top düz zeminden 38 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde, 111 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 38 m/sθ = 35°x = 111 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 50 mv0​ = 13 m/s20°menzil

Bir top 50 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 13 m/sθ = 20°h = 50 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
r = 130 mvmax​ = ?

Bir otomobil 130 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 130 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,3 m10 m/svtop​ = ?

1,3 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,8 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 10 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,8 kgr = 1,3 mvbottom = 10 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
70 km/h

Düz bir yolda 70 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,4’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.

v = 70 km/hμ = 0,4g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
k = 2000 N/m35°μ = 0,22 kg

35° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 2000 N/m olan bir yay, kütlesi 2 kg olan bir bloğa karşı 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 2 kgk = 2000 N/mx = 8 cmθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 kg77 m/s14 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 25 m/s hızla giden 18 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 4 kg’lık parça 77 m/s hızla ileri devam ediyor. 14 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 18 kgu = 25 m/sm1 = 4 kgv′1 = 77 m/sm2 = 14 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
28 m/s10 m/s

0,55 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 10 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,55 kgvin = 28 m/svout = 10 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
v = ?4,5 kgL = 0,7 mm = 5 kg

Kütlesi 5 kg ve uzunluğu 0,7 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Serbest ucuna kütlesi 4,5 kg olan küçük bir top sabitlenmiştir. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken serbest ucun hızını v bulun.

m = 5 kgL = 0,7 mmball = 4,5 kgg = 9,81 m/s²
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
0,9 m0,35 mn1​ = 25 rpm

Bir kişi sürtünmesiz bir döner tablada duruyor ve her elinde eksenden 0,9 m uzakta 2 kg’lık bir dambıl tutuyor. Kişi ve tablanın tek başına eksene göre atalet momenti 4 kg·m²’dir. 25 devir/dakika ile dönüyorlar, sonra dambılları eksenden 0,35 m uzağa çekiyorlar. Dambılları nokta kütle sayın. Yeni hızı n2 devir/dakika cinsinden bulun.

I0 = 4 kg·m²m = 2 × 2 kgr1 = 0,9 mr2 = 0,35 mn1 = 25 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 100 mmd2​ = 300 mm1450 rpmT1​ = 600 NT2​ = 240 NP = ?

Bir kayış, 1450 rpm ile dönen 100 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 600 N, gevşek tarafta 240 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 100 mmn1 = 1450 rpmT1 = 600 NT2 = 240 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 30B = 50C = 36D = 60

Bileşik bir dişli dizisinde, 960 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (30 diş) B dişlisini (50 diş) döndürüyor. C dişlisi (36 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (60 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 960 rpmA = 30B = 50C = 36D = 60
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,9 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 1,9 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 1,9 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,8 kgk = 220 N/mA = 3 cm

k = 220 N/m olan bir yaya bağlı 3,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 3 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 3,8 kgk = 220 N/mA = 3 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx20 mm5 çevrim3 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 20 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 5 çevrim sonra 3 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 20 mmx5 = 3 mmn = 5
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 20k2​ = 30m = 20 kg

20 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 20 kN/m, alttakinin k₂ = 30 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 20 kgk1 = 20 kN/mk2 = 30 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 33,33 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 72/3,6 = 20 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·6) = 33,33 m

Cevap

s = 33,33 m
2.Kinematik

Cevap: d = 70,61 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Sürenin iki kısmı

½·9,81·t₁² = 343·(4 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1372 = 0

Düşme süresi

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1372))/(2·4,905) = 3,794 s

Derinlik

d = ½·9,81·3,794² = 70,61 m

Cevap

d = 70,61 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 0,7263 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 40·sin 20° = 133,5 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 37,59 − 26,69
a = 10,89/15 = 0,7263 m/s²

Cevap

a = 0,7263 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 27,61 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (39,24 − 0)/13,5 = 2,907 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 9,5·2,907 + 0 = 27,61 N

Cevap

T = 27,61 N
5.Eğik atış

Cevap: y = 15,35 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 38·cos 35° = 31,13 m/s
t = x/vx = 111/31,13 = 3,566 s

O andaki yükseklik

y = 21,8·3,566 − ½·9,81·3,566² = 15,35 m

Cevap

y = 15,35 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: t = 3,678 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 13·cos 20° = 12,22 m/s
vy = v0·sin θ = 13·sin 20° = 4,446 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 50 + 4,446·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,446 + √(19,77 + 981))/9,81 = 3,678 s

Cevap

t = 3,678 s
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 22,59 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·130) = 22,59 m/s

Cevap

vmax = 22,59 m/s (81,31 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 50,17 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 10² − 4·9,81·1,3 = 48,99 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,8·48,99/1,3 − 1,8·9,81 = 50,17 N

Cevap

Ttop = 50,17 N
9.İş ve enerji

Cevap: d = 48,18 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Temel birimlerde hız

v = 70/3,6 = 19,44 m/s

Enerji denkliği

½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 19,44²/(2·0,4·9,81) = 48,18 m

Cevap

d = 48,18 m

Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.

10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,4424 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·2000·0,08² = 6,4 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 2·9,81 = 19,62 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 6,4/(19,62·(0,5736 + 0,2·0,8192)) = 0,4424 m

Cevap

d = 0,4424 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 10,14 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 18·25 = 450 kg·m/s

Sonraki momentum

450 = 4·77 + 14·v′2
v′2 = (450 − 308)/14 = 10,14 m/s

Cevap

v′2 = 10,14 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 20,9 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,55·(10 + 28) = 20,9 N·s

Cevap

J = 20,9 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 3,948 m/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 + mball·g·L = 5·9,81·0,35 + 4,5·9,81·0,7 = 48,07 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 + mball·L² = 0,8167 + 2,205 = 3,022 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 48,07 → ω = √(2·48,07/3,022) = 5,641 rad/s
v = ω·L = 5,641·0,7 = 3,948 m/s

Cevap

v = 3,948 m/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 40,31 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = 4 + 2·2·0,9² = 7,24 kg·m²
I2 = 4 + 2·2·0,35² = 4,49 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/I2 = 25·7,24/4,49 = 40,31 rpm

Cevap

n2 = 40,31 rpm

Kinetik enerji artar: ek enerji, kişinin dambılları çekerken yaptığı işten gelir.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 2,733 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 7,592 m/s

Güç

P = (600 − 240)·7,592 = 2733 W = 2,733 kW

Cevap

P = 2,733 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 345,6 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 960·30/50 = 576 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 576·36/60 = 345,6 rpm

Cevap

nout = 345,6 rpm

toplam oran = 2,778 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 2,765 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(1,9/9,81) = 2,765 s

Cevap

T = 2,765 s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,099 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(220/3,8) = 7,609 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·220·0,03² = 0,099 J

Cevap

E = 0,099 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,06028

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/5)·ln(20/3) = 0,3794

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,3794/√(39,48 + 0,144) = 0,06028

Cevap

ζ = 0,06028
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 3,898 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/20 + 1/30 → keq = 20·30/(20 + 30) = 12 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(12000/20) = 24,49 rad/s
fn = 24,49/(2π) = 3,898 Hz

Cevap

fn = 3,898 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics