Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1 s13,89

50 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1 s’dir; ardından otomobil 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 50 km/htr = 1 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematikZor
a = 40 m/s²

Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1,5 s boyunca 40 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

a = 40 m/s²t1 = 1,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 40°a = ?m = 10 kg

10 kg’lık bir blok, yatayla 40° açı yapan sürtünmesiz bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 10 kgθ = 40°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 9,5 kg0,5 kgsürtünme yok

Yatay bir masa üzerindeki 9,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 0,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 9,5 kgm2 = 0,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 34 m/s25°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 34 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 5 mv0​ = 35 m/s40°H = ?

Bir top 5 m’lik bir uçurumun tepesinden 35 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 35 m/sθ = 40°h = 5 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 85 mvmax​ = ?

Bir otomobil 85 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 85 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 18°merkezevmax​ = ?

270 m yarıçaplı bir viraj 18° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,25’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 270 mθ = 18°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
50°L = 3 m2 kg

Kütlesi 2 kg olan bir top, 3 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 50° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 2 kgL = 3 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
2 kg1 kgμ = 0,4d = 3 m

Kütlesi 2 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,4). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 1 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 3 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 1 kgμ = 0,4d = 3 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 kg4 m/s1,5 kg

4 m/s hızla giden 4 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 4 kgm2 = 1,5 kgv1 = 4 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
14 m/s9 m/s

0,5 kg’lık bir top bir duvara 14 m/s hızla çarpıyor ve 9 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,5 kgvin = 14 m/svout = 9 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
ω = ?L = 1,4 mm = 1 kg

Kütlesi 1 kg ve uzunluğu 1,4 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken açısal hızını ω bulun.

m = 1 kgL = 1,4 mg = 9,81 m/s²
ω = rad/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
θ = 40°vs = 9,5 m

Bir dolu silindir duruştan başlar ve yatayla 40° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanır. g = 9,81 m/s² kullanın. Yarıçapı 0,2 m. Yokuş boyunca 9,5 m yuvarlandıktan sonraki açısal hızını ω bulun.

θ = 40°s = 9,5 mI = ½·m·r²g = 9,81 m/s²r = 0,2 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = ?N2​

İki paralel mil arasında 78,75 mm mesafe var. Bunlar 1,5 mm modüllü ve 2,5 : 1 hız düşürme oranlı bir çift düz dişliyle bağlanmalıdır. Pinyonun kaç dişi N1 olmalıdır?

a = 78,75 mmm = 1,5 mmi = 2,5
N1 =
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 20B = 48C = 30D = 50

Bileşik bir dişli dizisinde, 1500 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (20 diş) B dişlisini (48 diş) döndürüyor. C dişlisi (30 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (50 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 1500 rpmA = 20B = 48C = 30D = 50
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 1 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 1 sg = 9,81 m/s²
L = m
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?2,1

Bir cisim 3,5 s periyot ve 7 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 2,1 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 3,5 sA = 7 cmx = 2,1 cm
t = s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 5 kN/mζ = 0,45m = 2 kg

Rijitliği 5 kN/m olan bir yay üzerindeki 2 kg’lık bir kütlenin, 0,45 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 2 kgk = 5 kN/mζ = 0,45
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 50k2​ = 10m = 10 kg

10 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 50 kN/m, alttakinin k₂ = 10 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 10 kgk1 = 50 kN/mk2 = 10 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 29,96 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 13,89·1 = 13,89 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·6) = 16,08 m

Toplam

d = 13,89 + 16,08 = 29,96 m

Cevap

d = 29,96 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 228,5 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Motorlu evre

v₁ = 40·1,5 = 60 m/s
h₁ = ½·40·1,5² = 45 m

Yukarı serbest uçuş

Tepede hız sıfırdır.

Δh = v₁²/(2g) = 60²/(2·9,81) = 183,5 m
hmax = 45 + 183,5 = 228,5 m

Cevap

hmax = 228,5 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 6,306 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 40° − 0·cos 40°) = 9,81·(0,6428 − 0) = 6,306 m/s²

Cevap

a = 6,306 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 0,4905 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (4,905 − 0)/10 = 0,4905 m/s²

Cevap

a = 0,4905 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: t = 2,929 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 34·cos 25° = 30,81 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 25° = 14,37 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·14,37/9,81 = 2,929 s

Cevap

t = 2,929 s
6.Eğik atış

Cevap: H = 30,8 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 35·sin 40° = 22,5 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 22,5²/(2·9,81) = 25,8 m

Yerden yükseklik

H = 5 + 25,8 = 30,8 m

Cevap

H = 30,8 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 24,16 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·85) = 24,16 m/s

Cevap

vmax = 24,16 m/s (86,98 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 40,71 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(270·9,81·0,5468/0,8738) = 40,71 m/s

Cevap

vmax = 40,71 m/s
(146,6 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: T = 33,64 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Alttaki hız

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·3·(1 − cos 50°) = 21,03 m²/s²

Alttaki kuvvetler

m·g = 2·9,81 = 19,62 N
T = mg + mv²/L = 19,62 + 2·21,03/3 = 33,64 N

Cevap

T = 33,64 N

Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 33,64 N.

10.İş ve enerji

Cevap: v = 1,981 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Açığa çıkan ve kaybolan enerji

m₂g·d = 9,81·3 = 29,43 J
μ·m₁g·d = 0,4·19,62·3 = 23,54 J

İki bloğun kinetik enerjisi

½(m₁ + m₂)v² = 5,886 → v = √(2·5,886/3) = 1,981 m/s

Cevap

v = 1,981 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = 1,818 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (4 − 1,5)/(4 + 1,5)·4 = 1,818 m/s
v′2 = 2·4/(4 + 1,5)·4 = 5,818 m/s

Cevap

v′1 = 1,818 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 2300 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,5·(9 + 14) = 11,5 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 11,5/0,005 = 2300 N

Cevap

Favg = 2300 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 4,585 rad/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 = 1·9,81·0,7 = 6,867 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 = 1·1,4²/3 = 0,6533 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 6,867 → ω = √(2·6,867/0,6533) = 4,585 rad/s

Cevap

ω = 4,585 rad/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 44,69 rad/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Düşülen yükseklik

h = s·sin θ = 9,5·sin 40° = 6,106 m

Yuvarlanmayla enerji dengesi

Kaymadan yuvarlanma: ω = v/r ve sürtünme temas noktasında iş yapmaz.

m·g·h = ½·m·v²·(1 + 0,5)
v = √(2·9,81·6,106/1,5) = 8,937 m/s
ω = v/r = 8,937/0,2 = 44,69 rad/s

Cevap

ω = 44,69 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: N1 = 30

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Toplam diş sayısı

N1 + N2 = 2a/m = 2·78,75/1,5 = 105

Orana göre bölün

N1 = 105/(1 + 2,5) = 30

Cevap

N1 = 30
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 375 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 1500·20/48 = 625 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 625·30/50 = 375 rpm

Cevap

nout = 375 rpm

toplam oran = 4 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 0,2485 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1/2π)² = 0,2485 m

Cevap

L = 0,2485 m
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,1697 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/3,5 = 1,795 rad/s

Zaman için çözün

0,3 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,3) = 0,3047 rad
t = 0,3047/1,795 = 0,1697 s

Cevap

t = 0,1697 s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 7,106 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(5000/2) = 50 rad/s
fn = 50/(2π) = 7,958 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 7,958·√(1 − 0,45²) = 7,106 Hz

Cevap

fd = 7,106 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 4,594 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/50 + 1/10 → keq = 50·10/(50 + 10) = 8,333 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(8333/10) = 28,87 rad/s
fn = 28,87/(2π) = 4,594 Hz

Cevap

fn = 4,594 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics