Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = ?s = 1200 m

Bir uçağın kalkış için 180 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1200 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?

v₀ = 0v = 180 km/hs = 1200 m
a = m/s²
2.KinematikZor
v₀ = 8 m/s10 m

Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 8 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 8 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 25°a = ?m = 16 kg

16 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 16 kgθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
12 kg9 kgTF = 135 Nμ = 0,15

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 135 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 9 kg’lık bloğu çekiyor; 12 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.

m1 = 12 kgm2 = 9 kgF = 135 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 24 m/s70°menzilH = ?

Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.

v0 = 24 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
h = 15 mv0​ = 23 m/s30°α = ?

Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 23 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 23 m/sθ = 30°h = 15 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 85 mvmax​ = ?

Bir otomobil, 85 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?

r = 85 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,9 m7,5 m/svtop​ = ?

0,9 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 0,9 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 7,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 0,9 kgr = 0,9 mvbottom = 7,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
20°d = 12 mμ = 0,2

Bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Eğim boyunca 12 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 20°μ = 0,2d = 12 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 2,5 mL = 2,5 mμ = 0,2k = 2500 N/m

1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 1 kgh = 2,5 mL = 2,5 mμ = 0,2k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2 kg8 m/s2,5 kg

8 m/s hızla giden 2 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 2,5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1300 kgv1​ = ?1900 kg

1300 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1900 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 6,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1300 kgm2 = 1900 kgd = 6,5 mμ = 0,5g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
6 kgaαM = 17,5 kgR = 0,1 m

6 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 17,5 kg ve yarıçapı 0,1 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Blok 0,5 m düştükten sonraki hızını v bulun.

m = 6 kgM = 17,5 kgR = 0,1 mg = 9,81 m/s²h = 0,5 m
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
θ = 10°vs = 5,5 m

Bir içi boş küre duruştan başlar ve yatayla 10° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanır. g = 9,81 m/s² kullanın. Yarıçapı 0,1 m. Yokuş boyunca 5,5 m yuvarlandıktan sonraki açısal hızını ω bulun.

θ = 10°s = 5,5 mI = (2/3)·m·r²g = 9,81 m/s²r = 0,1 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 20, m = 4 mm

1450 rpm ile çalışan 11 kW’lık bir motor, 20 dişli ve 4 mm modüllü bir pinyonu tahrik ediyor. Pinyon dişlerine etkiyen teğetsel kuvvet Ft değerini bulun.

P = 11 kWn = 1450 rpmN1 = 20m = 4 mm
Ft = N
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 200 mmd2​ = 500 mm1450 rpmC = 1200 mmθ = ?

Açık bir kayış, merkezleri 1200 mm arayla duran 200 mm’lik ve 500 mm’lik kasnakları bağlıyor. Küçük kasnaktaki sarılma açısını θ derece cinsinden bulun.

d1 = 200 mmd2 = 500 mmC = 1200 mm
θ = °
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 2,3 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 2,3 sg = 9,81 m/s²
L = m
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
3 kgk = 230 N/m

k = 230 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 3 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlenin en büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 3 kgk = 230 N/mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx12 mm3 çevrim3,9 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 12 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 3 çevrim sonra 3,9 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 12 mmx3 = 3,9 mmn = 3
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 60k2​ = 60k3​ = 60m = 25 kg

25 kg’lık bir kütle k₃ = 60 kN/m yayına asılı. k₃’ün üst ucu, yan yana iki yaya, k₁ = 60 kN/m ve k₂ = 60 kN/m, asılı rijit bir çubuğa bağlıdır; çubuk yatay kalıyor. Sönümü ve yaylarla çubuğun kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 25 kgk1 = 60 kN/mk2 = 60 kN/mk3 = 60 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: a = 1,042 m/s²

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v = 180/3,6 = 50 m/s

İvme

a = v²/(2s) = 50²/(2·1200) = 1,042 m/s²

Cevap

a = 1,042 m/s²
2.Kinematik

Cevap: hmax = 13,26 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 8²/(2·9,81) = 3,262 m

Yerden yükseklik

hmax = 10 + 3,262 = 13,26 m

Cevap

hmax = 13,26 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 2,368 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 25° − 0,2·cos 25°) = 9,81·(0,4226 − 0,1813) = 2,368 m/s²

Cevap

a = 2,368 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 77,14 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (135 − 30,9)/21 = 4,957 m/s²

Yalnızca arkadaki blok

T = m1·(a + μ·g) = 12·(4,957 + 1,472) = 77,14 N

Cevap

T = 77,14 N

İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).

5.Eğik atış

Cevap: H = 25,92 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 24·cos 70° = 8,208 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 70° = 22,55 m/s

En yüksek nokta

Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 22,55²/(2·9,81) = 25,92 m

Cevap

H = 25,92 m
6.Eğik atış

Cevap: α = 46,04 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 23·cos 30° = 19,92 m/s
vy0 = 23·sin 30° = 11,5 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(11,5² + 2·9,81·15) = 20,65 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 20,65/19,92 → α = 46,04°

Cevap

α = 46,04°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 28,88 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Normal kuvvet sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·85) = 28,88 m/s

Cevap

vmax = 28,88 m/s
(104 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 12,1 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 7,5² − 4·9,81·0,9 = 20,93 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,9·20,93/0,9 − 0,9·9,81 = 12,1 N

Cevap

Ttop = 12,1 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 6,023 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·12·(0,342 − 0,2·0,9397)) = 6,023 m/s

Cevap

v = 6,023 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 6,264 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 9,81·(2,5 − 0,2·2,5) = 19,62 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·2) = 6,264 m/s

Cevap

v = 6,264 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 7,111 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (2 − 2,5)/(2 + 2,5)·8 = −0,8889 m/s
v′2 = 2·2/(2 + 2,5)·8 = 7,111 m/s

Cevap

v′2 = 7,111 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 19,66 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,5·9,81·6,5) = 7,985 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 3200·7,985/1300 = 19,66 m/s

Cevap

v1 = 19,66 m/s
(70,76 km/h)
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 1,998 m/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 6·9,81/(6 + 8,75) = 3,991 m/s²

Düşüşten sonraki hız

v = √(2·a·h) = √(2·3,991·0,5) = 1,998 m/s

Cevap

v = 1,998 m/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 33,53 rad/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Düşülen yükseklik

h = s·sin θ = 5,5·sin 10° = 0,9551 m

Yuvarlanmayla enerji dengesi

Kaymadan yuvarlanma: ω = v/r ve sürtünme temas noktasında iş yapmaz.

m·g·h = ½·m·v²·(1 + 0,6667)
v = √(2·9,81·0,9551/1,667) = 3,353 m/s
ω = v/r = 3,353/0,1 = 33,53 rad/s

Cevap

ω = 33,53 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Ft = 1811 N

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Pinyondaki tork

ω = 2π·1450/60 = 151,8 rad/s
T = P/ω = 11000/151,8 = 72,44 N·m

Bölüm dairesi çapı

d = m·N = 4·20 = 80 mm

Teğetsel kuvvet

Ft = 2T/d = 2·72,44/0,08 = 1811 N

Cevap

Ft = 1811 N
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: θ = 165,6 °

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış açısı

asin(0,125) = 7,181°

Sarılma açısı

θ = 180 − 2·7,181 = 165,6°

Cevap

θ = 165,6°
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 1,315 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,3/2π)² = 1,315 m

Cevap

L = 1,315 m
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 1,12 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Denge ve genlik

x₀ = m·g/k = 3·9,81/230 = 0,128 m = A

En büyük hız

Hız dengede en büyüktür.

ω = √(230/3) = 8,756 rad/s
vmax = A·ω = 0,128·8,756 = 1,12 m/s

Cevap

vmax = 1,12 m/s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,05952

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/3)·ln(12/3,9) = 0,3746

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,3746/√(39,48 + 0,1404) = 0,05952

Cevap

ζ = 0,05952
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 6,366 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yalnızca k1 ve k2 paraleldir. Bu çift k3 ile seridir, bu yüzden onları tersleriyle birleştirin.

k12 = 60 + 60 = 120 kN/m
keq = 120·60/(120 + 60) = 40 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(40000/25) = 40 rad/s
fn = 40/(2π) = 6,366 Hz

Cevap

fn = 6,366 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics