Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?30

108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 108 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 9 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 9 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 9 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
10 kg5 kg

10 kg ve 5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
10 kg11 kgTF = 145 Nμ = 0,25

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 145 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 11 kg’lık bloğu çekiyor; 10 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 11 kgF = 145 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 12 m/s35°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 12 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
18 mv0​ = 40 m/s50°x = ?

Bir top yer seviyesinden 40 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. İnerken 18 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 40 m/sθ = 50°hroof = 18 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
L = 1,2 m40°

1,2 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 40° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.

L = 1,2 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
θ = 8°merkezevmax​ = ?

260 m yarıçaplı bir viraj 8° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,15’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 260 mθ = 8°μs = 0,15g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
0,2 kgk = 1000 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,2 kg olan bir top konuyor ve yay 3 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 1000 N/mx = 3 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 1,5 mL = 2,5 mμ = 0,1k = 1500 N/m

10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 10 kgh = 1,5 mL = 2,5 mμ = 0,1k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3,5 kgv = ?5 gh = 13 cm

5 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 3,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 13 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 5 gM = 3,5 kgh = 13 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1,5 kgv = ?5 g15°L = 0,7 m

5 g’lık bir mermi, 0,7 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 1,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 15° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 5 gM = 1,5 kgL = 0,7 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
1,5 kgaαM = 1 kgR = 0,25 m

1,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 1 kg ve yarıçapı 0,25 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Blok 4 m düştükten sonraki hızını v bulun.

m = 1,5 kgM = 1 kgR = 0,25 mg = 9,81 m/s²h = 4 m
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
360 m/s45 g1,5 mL = 1,5 m4 kg

Kütlesi 4 kg ve uzunluğu 1,5 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 360 m/s ile hareket eden 45 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 1,5 m altında çarpar ve içinde kalır. Çarpmadan hemen sonra çubuğun açısal hızını ω bulun.

M = 4 kgL = 1,5 mm = 45 gv = 360 m/sd = 1,5 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 50N2​ = 60

1450 rpm ile çalışan 3 kW’lık bir motor 50 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 60 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %98. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 3 kWn1 = 1450 rpmN1 = 50N2 = 60η = 98%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 18B = 20C = 32D = 50

Bileşik bir dişli dizisinde, 1450 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (18 diş) B dişlisini (20 diş) döndürüyor. C dişlisi (32 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (50 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 1450 rpmA = 18B = 20C = 32D = 50
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
0,6 kgk = 100 N/mA = 15 cmx = 3 cm

k = 100 N/m olan bir yaydaki 0,6 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 15 cm genlikle salınıyor. Dengeden 3 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 0,6 kgk = 100 N/mA = 15 cmx = 3 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?2,8

Bir cisim 1,8 s periyot ve 4 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 2,8 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 1,8 sA = 4 cmx = 2,8 cm
t = s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 25 kN/mζ = 0,5m = 2 kg

Rijitliği 25 kN/m olan bir yay üzerindeki 2 kg’lık bir kütlenin, 0,5 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 2 kgk = 25 kN/mζ = 0,5
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 30k2​ = 100m = 50 kg

50 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 30 kN/m, alttakinin k₂ = 100 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 50 kgk1 = 30 kN/mk2 = 100 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 5,455 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 108/3,6 = 30 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 30/5,5 = 5,455 s

Cevap

t = 5,455 s
2.Kinematik

Cevap: t = 3,917 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−40 = 9·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 9·t − 40 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (9 + √(9² + 2·9,81·40))/9,81 = 3,917 s

Cevap

t = 3,917 s
3.Newton yasaları

Cevap: T = 65,4 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (10 − 5)·9,81/(10 + 5) = 3,27 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 5·(9,81 + 3,27) = 65,4 N

Cevap

T = 65,4 N
4.Newton yasaları

Cevap: T = 69,05 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (145 − 51,5)/21 = 4,452 m/s²

Yalnızca arkadaki blok

T = m1·(a + μ·g) = 10·(4,452 + 2,453) = 69,05 N

Cevap

T = 69,05 N

İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).

5.Eğik atış

Cevap: x = 13,79 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 12·cos 35° = 9,83 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 35° = 6,883 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·6,883/9,81 = 1,403 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 9,83·1,403 = 13,79 m

Cevap

x = 13,79 m
6.Eğik atış

Cevap: x = 143,7 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 25,71 m/s, vy = 30,64 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

18 = 30,64·t − 4,905·t²
t = (30,64 + √(30,64² − 2·9,81·18))/9,81 = 5,591 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 25,71·5,591 = 143,7 m

Cevap

x = 143,7 m
7.Dairesel hareket

Cevap: T = 1,923 s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 1,2·sin 40° = 0,7713 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,7713·9,81·tan 40°) = 2,52 m/s

Periyot

T = 2π·r/v = 2π·0,7713/2,52 = 1,923 s

Cevap

T = 1,923 s
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 27,51 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(260·9,81·0,2877/0,9694) = 27,51 m/s

Cevap

vmax = 27,51 m/s
(99,05 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: h = 0,2294 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 3 cm = 0,03 m
½kx² = ½·1000·0,03² = 0,45 J

Yükseklik

m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
h = ½kx²/(mg) = 0,45/1,962 = 0,2294 m

Cevap

h = 0,2294 m
10.İş ve enerji

Cevap: x = 40,44 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 98,1·(1,5 − 0,1·2,5) = 122,6 J

En büyük sıkışma

½kx² = 122,6 → x = √(2·122,6/1500) = 0,4044 m = 40,44 cm

Cevap

x = 40,44 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 1120 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,13) = 1,597 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 3,5)·1,597/0,005 = 1120 m/s

Cevap

v = 1120 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 205,9 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 0,7·(1 − cos 15°) = 0,02385 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,02385) = 0,6841 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 1,505·0,6841/0,005 = 205,9 m/s

Cevap

v = 205,9 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 7,672 m/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 1,5·9,81/(1,5 + 0,5) = 7,357 m/s²

Düşüşten sonraki hız

v = √(2·a·h) = √(2·7,357·4) = 7,672 m/s

Cevap

v = 7,672 m/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 7,836 rad/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 4·1,5²/3 + 0,045·1,5² = 3,101 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,045·360·1,5/3,101 = 7,836 rad/s

Cevap

ω = 7,836 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 23,23 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·1450/60 = 151,8 rad/s
T1 = P/ω₁ = 3000/151,8 = 19,76 N·m

Çıkış torku

T2 = 19,76·60/50·0,98 = 23,23 N·m

Cevap

T2 = 23,23 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 835,2 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 1450·18/20 = 1305 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 1305·32/50 = 835,2 rpm

Cevap

nout = 835,2 rpm

toplam oran = 1,736 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 1,897 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(100/0,6) = 12,91 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 12,91·√(0,15² − 0,03²) = 1,897 m/s

Cevap

v = 1,897 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,2221 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/1,8 = 3,491 rad/s

Zaman için çözün

0,7 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,7) = 0,7754 rad
t = 0,7754/3,491 = 0,2221 s

Cevap

t = 0,2221 s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 15,41 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(25000/2) = 111,8 rad/s
fn = 111,8/(2π) = 17,79 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 17,79·√(1 − 0,5²) = 15,41 Hz

Cevap

fd = 15,41 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 3,419 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/30 + 1/100 → keq = 30·100/(30 + 100) = 23,08 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(23077/50) = 21,48 rad/s
fn = 21,48/(2π) = 3,419 Hz

Cevap

fn = 3,419 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics