Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)2,778 s12,5

45 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 45 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 20 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 20 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 20 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
3,5 kg2 kg

3,5 kg ve 2 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 3,5 kgm2 = 2 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
6 kg2 kgTF = 55 Nμ = 0,25

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 55 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 2 kg’lık bloğu çekiyor; 6 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.

m1 = 6 kgm2 = 2 kgF = 55 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 38 m/s20°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 38 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 5 mv0​ = 16 m/s20°H = ?

Bir top 5 m’lik bir uçurumun tepesinden 16 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 16 m/sθ = 20°h = 5 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 45 m14 m/s

1700 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 14 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 45 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1700 kgv = 14 m/sr = 45 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 mv = 6 m/s

0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,7 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,7 kgr = 0,6 mv = 6 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
40°L = 0,8 m10 kg

Kütlesi 10 kg olan bir top, 0,8 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 40° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 10 kgL = 0,8 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
F = 65 N20°μ = 0,210 kg

Kütlesi 10 kg olan bir blok, 20° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 65 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2’tür. Blok eğim boyunca 9 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 10 kgF = 65 Nθ = 20°μ = 0,2d = 9 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2,5 kg12 m/s3 kg

12 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 2,5 kgm2 = 3 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1100 kg19 m/s1800 kg12 m/sθ = ?

Bir kavşakta 19 m/s hızla doğuya giden 1100 kg’lık bir otomobil, 12 m/s hızla kuzeye giden 1800 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.

m1 = 1100 kgv1 = 19 m/s (E)m2 = 1800 kgv2 = 12 m/s (N)
θ = °
13.Rijit cismin dönmesiOrta
L = 0,9 mm = 7 kgα

Kütlesi 7 kg ve uzunluğu 0,9 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay tutuluyor. Duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Bırakıldıktan hemen sonra mafsalın çubuğa uyguladığı düşey kuvveti R bulun.

m = 7 kgL = 0,9 mg = 9,81 m/s²
R = N
14.Rijit cismin dönmesiZor
0,75 m0,25 mn1​ = 60 rpm

Bir kişi sürtünmesiz bir döner tablada duruyor ve her elinde eksenden 0,75 m uzakta 3,5 kg’lık bir dambıl tutuyor. Kişi ve tablanın tek başına eksene göre atalet momenti 5 kg·m²’dir. 60 devir/dakika ile dönüyorlar, sonra dambılları eksenden 0,25 m uzağa çekiyorlar. Dambılları nokta kütle sayın. Yeni hızı n2 devir/dakika cinsinden bulun.

I0 = 5 kg·m²m = 2 × 3,5 kgr1 = 0,75 mr2 = 0,25 mn1 = 60 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 120 mmd2​ = 300 mm960 rpmT1​ = 1000 NT2​ = 400 NP = ?

Bir kayış, 960 rpm ile dönen 120 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 1000 N, gevşek tarafta 400 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 120 mmn1 = 960 rpmT1 = 1000 NT2 = 400 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 120 mmd2​ = 200 mm1450 rpmC = 1000 mmθ = ?

Açık bir kayış, merkezleri 1000 mm arayla duran 120 mm’lik ve 200 mm’lik kasnakları bağlıyor. Küçük kasnaktaki sarılma açısını θ derece cinsinden bulun.

d1 = 120 mmd2 = 200 mmC = 1000 mm
θ = °
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
0,7 kgk = 190 N/mA = 5 cmx = 3 cm

k = 190 N/m olan bir yaydaki 0,7 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 5 cm genlikle salınıyor. Dengeden 3 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 0,7 kgk = 190 N/mA = 5 cmx = 3 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,9 kgk = 340 N/mA = 4 cm

k = 340 N/m olan bir yaya bağlı 0,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 0,9 kgk = 340 N/mA = 4 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx12 mm2 çevrim1,8 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 12 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 2 çevrim sonra 1,8 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 12 mmx2 = 1,8 mmn = 2
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 100k2​ = 5m = 100 kg

100 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 100 kN/m ve k₂ = 5 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 100 kgk1 = 100 kN/mk2 = 5 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 17,36 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 12,5²/(2·4,5) = 17,36 m

Cevap

s = 17,36 m
2.Kinematik

Cevap: t = 5,547 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−40 = 20·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 20·t − 40 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (20 + √(20² + 2·9,81·40))/9,81 = 5,547 s

Cevap

t = 5,547 s
3.Newton yasaları

Cevap: T = 24,97 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (3,5 − 2)·9,81/(3,5 + 2) = 2,675 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 2·(9,81 + 2,675) = 24,97 N

Cevap

T = 24,97 N
4.Newton yasaları

Cevap: T = 41,25 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (55 − 19,62)/8 = 4,422 m/s²

Yalnızca arkadaki blok

T = m1·(a + μ·g) = 6·(4,422 + 2,453) = 41,25 N

Cevap

T = 41,25 N

İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).

5.Eğik atış

Cevap: t = 2,65 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 38·cos 20° = 35,71 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 20° = 13 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·13/9,81 = 2,65 s

Cevap

t = 2,65 s
6.Eğik atış

Cevap: H = 6,526 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 16·sin 20° = 5,472 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 5,472²/(2·9,81) = 1,526 m

Yerden yükseklik

H = 5 + 1,526 = 6,526 m

Cevap

H = 6,526 m
7.Dairesel hareket

Cevap: N = 9273 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1700·9,81 − 1700·14²/45 = 16677 − 7404 = 9273 N

Cevap

N = 9273 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: T = 48,87 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,7·9,81 + 0,7·6²/0,6 = 6,867 + 42 = 48,87 N

Cevap

T = 48,87 N
9.İş ve enerji

Cevap: T = 144 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Alttaki hız

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 40°) = 3,672 m²/s²

Alttaki kuvvetler

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·3,672/0,8 = 144 N

Cevap

T = 144 N

Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 144 N.

10.İş ve enerji

Cevap: v = 4,839 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
mg·sin θ = 33,55 N
μ·mg·cos θ = 18,44 N

İş–enerji

½mv² = (65 − 51,99)·9 = 117,1 J
v = √(2·117,1/10) = 4,839 m/s

Cevap

v = 4,839 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 10,91 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (2,5 − 3)/(2,5 + 3)·12 = −1,091 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 3)·12 = 10,91 m/s

Cevap

v′2 = 10,91 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: θ = 45,94 °

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentum bileşenleri

px = 1100·19 = 20900 kg·m/s
py = 1800·12 = 21600 kg·m/s

Yön

tan θ = py/px = 1,033 → θ = 45,94°

Cevap

θ = 45,94°
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: R = 17,17 N

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Mafsala göre momentler

Bırakma anında ω = 0’dır, bu yüzden merkezcil ivme yoktur ve merkez doğrudan aşağı ivmelenir.

m·g·L/2 = (m·L²/3)·α → α = 3g/(2L) = 3·9,81/(2·0,9) = 16,35 rad/s²

Düşey kuvvetler

aG = α·L/2 = 7,357 m/s²
m·g − R = m·aG → R = 7·(9,81 − 7,357) = 17,17 N

Cevap

R = 17,17 N

R = m·g/4, uzunluktan bağımsızdır.

14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 98,62 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = 5 + 2·3,5·0,75² = 8,938 kg·m²
I2 = 5 + 2·3,5·0,25² = 5,438 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/I2 = 60·8,938/5,438 = 98,62 rpm

Cevap

n2 = 98,62 rpm

Kinetik enerji artar: ek enerji, kişinin dambılları çekerken yaptığı işten gelir.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 3,619 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 6,032 m/s

Güç

P = (1000 − 400)·6,032 = 3619 W = 3,619 kW

Cevap

P = 3,619 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: θ = 175,4 °

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış açısı

asin(0,04) = 2,292°

Sarılma açısı

θ = 180 − 2·2,292 = 175,4°

Cevap

θ = 175,4°
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,659 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(190/0,7) = 16,48 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 16,48·√(0,05² − 0,03²) = 0,659 m/s

Cevap

v = 0,659 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,272 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(340/0,9) = 19,44 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·340·0,04² = 0,272 J

Cevap

E = 0,272 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,1493

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/2)·ln(12/1,8) = 0,9486

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,9486/√(39,48 + 0,8998) = 0,1493

Cevap

ζ = 0,1493
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 105 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 100 + 5 = 105 kN/m

Cevap

keq = 105 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics