Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?10

36 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 36 km/ha = −8 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 10 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 10 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
20 kg40°F = 70 Nμ = 0,3

20 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 40° üstünde bir halatla 70 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 20 kgF = 70 Nθ = 40°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 3,5 kg10 kgθ = 20°

20° eğimli bir rampadaki 3,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 10 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 3,5 kgm2 = 10 kgθ = 20°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
53 my = ?v0​ = 36 m/s45°

Bir top düz zeminden 36 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde, 53 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 36 m/sθ = 45°x = 53 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 30 mv0​ = 24 m/s40°x = ?

Bir top 30 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 24 m/sθ = 40°h = 30 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 115 m11 m/s

1000 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 11 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 115 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1000 kgv = 11 m/sr = 115 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
r = 1 mv = 6,5 m/s

1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1 kgr = 1 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kgk = 800 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 800 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,5 kg olan bir top konuyor ve yay 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,5 kgk = 800 N/mx = 8 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 5 mL = 2 mμ = 0,3k = 800 N/m

4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 4 kgh = 5 mL = 2 mμ = 0,3k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg2 m/s3,5 kg

2 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
800 kg8 m/s1200 kg23 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 8 m/s hızla doğuya giden 800 kg’lık bir otomobil, 23 m/s hızla kuzeye giden 1200 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 800 kgv1 = 8 m/s (E)m2 = 1200 kgv2 = 23 m/s (N)
v′ = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
7 kgaαM = 3,5 kgR = 0,4 m

7 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 3,5 kg ve yarıçapı 0,4 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. İpteki gerilmeyi T bulun.

m = 7 kgM = 3,5 kgR = 0,4 mg = 9,81 m/s²
T = N
14.Rijit cismin dönmesiZor
360 m/s20 g1,7 mL = 2 m2 kg

Kütlesi 2 kg ve uzunluğu 2 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 360 m/s ile hareket eden 20 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 1,7 m altında çarpar ve içinde kalır. Çarpmadan hemen sonra çubuğun açısal hızını ω bulun.

M = 2 kgL = 2 mm = 20 gv = 360 m/sd = 1,7 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 32N2​ = 50

1450 rpm ile çalışan 2,2 kW’lık bir motor 32 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 50 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %95. Motor milindeki tork T1 değerini bulun.

P = 2,2 kWn1 = 1450 rpmN1 = 32N2 = 50η = 95%
T1 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 15B = 80C = 20D = 30

Bileşik bir dişli dizisinde, 1500 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (15 diş) B dişlisini (80 diş) döndürüyor. C dişlisi (20 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (30 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 1500 rpmA = 15B = 80C = 20D = 30
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
3 kgk = 360 N/mA = 17 cmx = 5 cm

k = 360 N/m olan bir yaydaki 3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 17 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 3 kgk = 360 N/mA = 17 cmx = 5 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 220 N/mA = 8 cmx = 7 cm

k = 220 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 8 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 7 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.

k = 220 N/mA = 8 cmx = 7 cm
U = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 150 kN/mζ = 0,4m = 15 kg

Rijitliği 150 kN/m olan bir yay üzerindeki 15 kg’lık bir kütlenin, 0,4 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 15 kgk = 150 kN/mζ = 0,4
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 12k2​ = 50m = 100 kg

100 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 12 kN/m ve k₂ = 50 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 100 kgk1 = 12 kN/mk2 = 50 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 1,25 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 36/3,6 = 10 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 10/8 = 1,25 s

Cevap

t = 1,25 s
2.Kinematik

Cevap: t = 2,454 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−5 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 5 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (10 + √(10² + 2·9,81·5))/9,81 = 2,454 s

Cevap

t = 2,454 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 0,4131 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 70·sin 40° = 151,2 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 53,62 − 45,36
a = 8,262/20 = 0,4131 m/s²

Cevap

a = 0,4131 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 6,158 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 98,1 N
m₁·g·sin θ = 11,74 N
μ·m₁·g·cos θ = 3,226 N

Sistemin ivmesi

a = (98,1 − 11,74 − 3,226)/13,5 = 6,158 m/s²

Cevap

a = 6,158 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 31,74 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 36·cos 45° = 25,46 m/s
t = x/vx = 53/25,46 = 2,082 s

O andaki yükseklik

y = 25,46·2,082 − ½·9,81·2,082² = 31,74 m

Cevap

y = 31,74 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: x = 82,79 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 24·cos 40° = 18,39 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 40° = 15,43 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 30 + 15,43·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (15,43 + √(238 + 588,6))/9,81 = 4,503 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 18,39·4,503 = 82,79 m

Cevap

x = 82,79 m
7.Dairesel hareket

Cevap: N = 8758 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1000·9,81 − 1000·11²/115 = 9810 − 1052 = 8758 N

Cevap

N = 8758 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: T = 52,06 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1·9,81 + 1·6,5²/1 = 9,81 + 42,25 = 52,06 N

Cevap

T = 52,06 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 0,5219 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·800·0,08² = 2,56 J

Yükseklik

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
h = ½kx²/(mg) = 2,56/4,905 = 0,5219 m

Cevap

h = 0,5219 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 9,291 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 39,24·(5 − 0,3·2) = 172,7 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,4) = 9,291 m/s

Cevap

v = 9,291 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 2,353 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 3,5)/(5 + 3,5)·2 = 0,3529 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 3,5)·2 = 2,353 m/s

Cevap

v′2 = 2,353 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 14,17 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentum bileşenleri

px = 800·8 = 6400 kg·m/s
py = 1200·23 = 27600 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 28332/2000 = 14,17 m/s

Cevap

v′ = 14,17 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: T = 13,73 N

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 7·9,81/(7 + 1,75) = 7,848 m/s²

Gerilme

T = m·(g − a) = 7·(9,81 − 7,848) = 13,73 N

Cevap

T = 13,73 N
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 4,493 rad/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 2·2²/3 + 0,02·1,7² = 2,724 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,02·360·1,7/2,724 = 4,493 rad/s

Cevap

ω = 4,493 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T1 = 14,49 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·1450/60 = 151,8 rad/s
T1 = P/ω₁ = 2200/151,8 = 14,49 N·m

Cevap

T1 = 14,49 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 187,5 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 1500·15/80 = 281,3 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 281,3·20/30 = 187,5 rpm

Cevap

nout = 187,5 rpm

toplam oran = 8 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 1,78 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(360/3) = 10,95 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 10,95·√(0,17² − 0,05²) = 1,78 m/s

Cevap

v = 1,78 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: U = 0,539 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·220·0,08² = 0,704 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·220·0,07² = 0,539 J

Cevap

U = 0,539 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 14,59 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(150000/15) = 100 rad/s
fn = 100/(2π) = 15,92 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 15,92·√(1 − 0,4²) = 14,59 Hz

Cevap

fd = 14,59 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 62 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 12 + 50 = 62 kN/m

Cevap

keq = 62 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics