Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = ?s = 1200 m

Bir uçağın kalkış için 300 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1200 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?

v₀ = 0v = 300 km/hs = 1200 m
a = m/s²
2.KinematikZor
v₀ = 16 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 16 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 40°a = ?m = 2 kg

2 kg’lık bir blok, yatayla 40° açı yapan sürtünmesiz bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 2 kgθ = 40°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 35°blokv₀ = 8 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 35° eğimli bir rampada 8 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 8 m/sθ = 35°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?50°R = 35 m

Bir top düz zeminden yatayın 50° üstünde atılıyor ve 35 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 50°R = 35 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 20 mv0​ = 28 m/s70°H = ?

Bir top 20 m’lik bir uçurumun tepesinden 28 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 28 m/sθ = 70°h = 20 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 3 mω = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 3 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. En küçük açısal hız ω değerini rad/s cinsinden bulun.

r = 3 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 30°merkezevmax​ = ?

220 m yarıçaplı bir viraj 30° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 220 mθ = 30°μs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
0,15 kgk = 400 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 400 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,15 kg olan bir top konuyor ve yay 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,15 kgk = 400 N/mx = 10 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 13,5 mR = 3 mv = ?

Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 3 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 13,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 13,5 mR = 3 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
6 kg55 m/s13 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 11 m/s hızla giden 19 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 6 kg’lık parça 55 m/s hızla ileri devam ediyor. 13 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 19 kgu = 11 m/sm1 = 6 kgv′1 = 55 m/sm2 = 13 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
900 kg8 m/s1300 kg18 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 8 m/s hızla doğuya giden 900 kg’lık bir otomobil, 18 m/s hızla kuzeye giden 1300 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 900 kgv1 = 8 m/s (E)m2 = 1300 kgv2 = 18 m/s (N)
v′ = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 500 rpmTb​ = 5 N·mI = 11,5 kg·m²

Atalet momenti 11,5 kg·m² olan bir volan 500 devir/dakika ile dönüyor. Bir fren 5 N·m’lik sabit sürtünme torku uyguluyor. Volan durmadan önce kaç devir N yapar?

I = 11,5 kg·m²n = 500 rpmTb = 5 N·m
N = rev
14.Rijit cismin dönmesiZor
440 m/s15 g0,81 mL = 1,4 m8 kg

Kütlesi 8 kg ve uzunluğu 1,4 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 440 m/s ile hareket eden 15 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 0,81 m altında çarpar ve içinde kalır. Çarpmadan hemen sonra çubuğun açısal hızını ω bulun.

M = 8 kgL = 1,4 mm = 15 gv = 440 m/sd = 0,81 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 20N2​ = 36

960 rpm ile çalışan 1,5 kW’lık bir motor 20 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 36 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %95. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 1,5 kWn1 = 960 rpmN1 = 20N2 = 36η = 95%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 48B = 50C = 18D = 50

Bileşik bir dişli dizisinde, 2900 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (48 diş) B dişlisini (50 diş) döndürüyor. C dişlisi (18 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (50 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 2900 rpmA = 48B = 50C = 18D = 50
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 2,5 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 2,5 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 2,5 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 110 N/mA = 18 cmx = 1 cm

k = 110 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 18 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 1 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.

k = 110 N/mA = 18 cmx = 1 cm
U = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 25 kN/mζ = 0,7m = 8 kg

Rijitliği 25 kN/m olan bir yay üzerindeki 8 kg’lık bir kütlenin, 0,7 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 8 kgk = 25 kN/mζ = 0,7
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 25k2​ = 80m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 25 kN/m, alttakinin k₂ = 80 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 25 kN/mk2 = 80 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: a = 2,894 m/s²

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v = 300/3,6 = 83,33 m/s

İvme

a = v²/(2s) = 83,33²/(2·1200) = 2,894 m/s²

Cevap

a = 2,894 m/s²
2.Kinematik

Cevap: t = 3,549 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−5 = 16·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 16·t − 5 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (16 + √(16² + 2·9,81·5))/9,81 = 3,549 s

Cevap

t = 3,549 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 6,306 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 40° − 0·cos 40°) = 9,81·(0,6428 − 0) = 6,306 m/s²

Cevap

a = 6,306 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 4,684 m

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 35° + 0,15·cos 35°) = 6,832 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 8²/(2·6,832) = 4,684 m

Cevap

d = 4,684 m
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 18,67 m/s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·35/sin 100°) = 18,67 m/s

Cevap

v0 = 18,67 m/s
6.Eğik atış

Cevap: H = 55,28 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 28·sin 70° = 26,31 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 26,31²/(2·9,81) = 35,28 m

Yerden yükseklik

H = 20 + 35,28 = 55,28 m

Cevap

H = 55,28 m
7.Dairesel hareket

Cevap: ω = 3,302 rad/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,3·3)) = 3,302 rad/s

Cevap

ω = 3,302 rad/s
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 52,37 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(220·9,81·0,8464/0,666) = 52,37 m/s

Cevap

vmax = 52,37 m/s
(188,5 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: h = 1,359 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·400·0,1² = 2 J

Yükseklik

m·g = 0,15·9,81 = 1,472 N
h = ½kx²/(mg) = 2/1,472 = 1,359 m

Cevap

h = 1,359 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 12,13 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(13,5 − 6) = 147,2 m²/s²
v = 12,13 m/s

Cevap

v = 12,13 m/s

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = −9,308 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 19·11 = 209 kg·m/s

Sonraki momentum

209 = 6·55 + 13·v′2
v′2 = (209 − 330)/13 = −9,308 m/s

Cevap

v′2 = −9,308 m/s

Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 11,13 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentum bileşenleri

px = 900·8 = 7200 kg·m/s
py = 1300·18 = 23400 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 24483/2200 = 11,13 m/s

Cevap

v′ = 11,13 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: N = 501,8 rev

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·500/60 = 52,36 rad/s

Frenin işi kinetik enerjiye eşittir

½·I·ω² = ½·11,5·52,36² = 15764 J
θ = 15764/5 = 3153 rad

Devir sayısı

N = θ/2π = 501,8 rev

Cevap

N = 501,8 rev
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 1,021 rad/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 8·1,4²/3 + 0,015·0,81² = 5,237 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,015·440·0,81/5,237 = 1,021 rad/s

Cevap

ω = 1,021 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 25,51 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·960/60 = 100,5 rad/s
T1 = P/ω₁ = 1500/100,5 = 14,92 N·m

Çıkış torku

T2 = 14,92·36/20·0,95 = 25,51 N·m

Cevap

T2 = 25,51 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 1002 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 2900·48/50 = 2784 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 2784·18/50 = 1002 rpm

Cevap

nout = 1002 rpm

toplam oran = 2,894 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 3,172 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(2,5/9,81) = 3,172 s

Cevap

T = 3,172 s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: U = 0,0055 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·110·0,18² = 1,782 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·110·0,01² = 0,0055 J

Cevap

U = 0,0055 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 6,354 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(25000/8) = 55,9 rad/s
fn = 55,9/(2π) = 8,897 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 8,897·√(1 − 0,7²) = 6,354 Hz

Cevap

fd = 6,354 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 9,823 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/25 + 1/80 → keq = 25·80/(25 + 80) = 19,05 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(19048/5) = 61,72 rad/s
fn = 61,72/(2π) = 9,823 Hz

Cevap

fn = 9,823 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics