Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 4,5 m/s²otomobil23 m/s

Sabit 23 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.

vcar = 23 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 8 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 8 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 8 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 7,5 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 7,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 57 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 7,5 m/sd = 57 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
θ = 15°blokv₀ = 5 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 5 m/sθ = 15°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
32 my = ?v0​ = 26 m/s25°

Bir top düz zeminden 26 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 32 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 26 m/sθ = 25°x = 32 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
7 mv0​ = 34 m/s30°x = ?

Bir top yer seviyesinden 34 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. İnerken 7 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 34 m/sθ = 30°hroof = 7 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 115 mvmax​ = ?

Bir otomobil 115 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 115 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 mv = 7 m/s

0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 7 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1 kgr = 0,6 mv = 7 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kgk = 1500 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1500 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,5 kg olan bir top konuyor ve yay 4 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,5 kgk = 1500 N/mx = 4 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 5 mL = 5 mμ = 0,3k = 800 N/m

0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 5 mL = 5 mμ = 0,3k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1100 kg14 m/s1300 kg

14 m/s hızla giden 1100 kg’lık bir otomobil, duran 1300 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?

m1 = 1100 kgv1 = 14 m/sm2 = 1300 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
5 kgv = ?12 g40°L = 0,7 m

12 g’lık bir mermi, 0,7 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 40° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 12 gM = 5 kgL = 0,7 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
0 → 300 rpmI = 22,5 kg·m²

Bir motor, atalet momenti 22,5 kg·m² olan bir volanı 59 s içinde duruştan 300 devir/dakikaya çıkarıyor. Kayıpları ihmal ederek verdiği ortalama gücü Pavg kW cinsinden bulun.

I = 22,5 kg·m²n = 300 rpmt = 59 s
Pavg = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
5 m/sω

Kütlesi 9,5 kg olan bir dolu küre kaymadan 5 m/s ile yuvarlanıyor. Toplam kinetik enerjisini Ek bulun.

m = 9,5 kgv = 5 m/sI = (2/5)·m·r²
Ek = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 16N2​ = 25

960 rpm ile çalışan 11 kW’lık bir motor 16 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 25 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %97. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 11 kWn1 = 960 rpmN1 = 16N2 = 25η = 97%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 30B = 72C = 24D = 48

Bileşik bir dişli dizisinde, 1500 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (30 diş) B dişlisini (72 diş) döndürüyor. C dişlisi (24 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (48 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 1500 rpmA = 30B = 72C = 24D = 48
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
0,8 kgk = 260 N/mA = 17 cmx = 6 cm

k = 260 N/m olan bir yaydaki 0,8 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 17 cm genlikle salınıyor. Dengeden 6 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 0,8 kgk = 260 N/mA = 17 cmx = 6 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,4 kgk = 240 N/m

k = 240 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 1,4 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlenin en büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 1,4 kgk = 240 N/mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 8 kN/mc = 60 N·s/mm = 10 kg

10 kg’lık bir kütle, rijitliği 8 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 60 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 10 kgk = 8 kN/mc = 60 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 30k2​ = 5m = 10 kg

10 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 30 kN/m ve k₂ = 5 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 10 kgk1 = 30 kN/mk2 = 5 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 10,22 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·23/4,5 = 10,22 s

Cevap

t = 10,22 s

O anda polis arabası 2v = 46 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: t = 2,113 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−5 = 8·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 8·t − 5 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (8 + √(8² + 2·9,81·5))/9,81 = 2,113 s

Cevap

t = 2,113 s
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,0503

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 7,5²/(2·57) = 0,4934 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,4934/9,81 = 0,0503

Cevap

μ = 0,0503
4.Newton yasaları

Cevap: d = 2,819 m

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 15° + 0,2·cos 15°) = 4,434 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 5²/(2·4,434) = 2,819 m

Cevap

d = 2,819 m
5.Eğik atış

Cevap: y = 5,876 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 26·cos 25° = 23,56 m/s
t = x/vx = 32/23,56 = 1,358 s

O andaki yükseklik

y = 10,99·1,358 − ½·9,81·1,358² = 5,876 m

Cevap

y = 5,876 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: x = 87,99 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 29,44 m/s, vy = 17 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

7 = 17·t − 4,905·t²
t = (17 + √(17² − 2·9,81·7))/9,81 = 2,988 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 29,44·2,988 = 87,99 m

Cevap

x = 87,99 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 21,24 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·115) = 21,24 m/s

Cevap

vmax = 21,24 m/s (76,47 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 91,48 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1·9,81 + 1·7²/0,6 = 9,81 + 81,67 = 91,48 N

Cevap

T = 91,48 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 0,2446 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 4 cm = 0,04 m
½kx² = ½·1500·0,04² = 1,2 J

Yükseklik

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
h = ½kx²/(mg) = 1,2/4,905 = 0,2446 m

Cevap

h = 0,2446 m
10.İş ve enerji

Cevap: x = 20,72 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 4,905·(5 − 0,3·5) = 17,17 J

En büyük sıkışma

½kx² = 17,17 → x = √(2·17,17/800) = 0,2072 m = 20,72 cm

Cevap

x = 20,72 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK/K = 54,17 %

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1100·14/2400 = 6,417 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1100·14² = 107800 J
Kafter = ½·2400·6,417² = 49408 J

Kaybolan kesir

ΔK/K = 58392/107800 = 54,17 %

Cevap

ΔK/K = 54,17 %

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 748,7 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 0,7·(1 − cos 40°) = 0,1638 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,1638) = 1,793 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 5,012·1,793/0,012 = 748,7 m/s

Cevap

v = 748,7 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Pavg = 0,1882 kW

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·300/60 = 31,42 rad/s

Enerji

E = ½·I·ω² = ½·22,5·31,42² = 11103 J

Ortalama güç

Pavg = E/t = 11103/59 = 188,2 W = 0,1882 kW

Cevap

Pavg = 0,1882 kW
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Ek = 166,3 J

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Öteleme ve dönme kısımları

Etrans = ½·m·v² = ½·9,5·5² = 118,8 J
Erot = ½·I·ω² = ½·0,4·m·r²·(v/r)² = 0,4·118,8 = 47,5 J

Toplam

Ek = 118,8 + 47,5 = 166,3 J

Cevap

Ek = 166,3 J
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 165,8 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·960/60 = 100,5 rad/s
T1 = P/ω₁ = 11000/100,5 = 109,4 N·m

Çıkış torku

T2 = 109,4·25/16·0,97 = 165,8 N·m

Cevap

T2 = 165,8 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 312,5 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 1500·30/72 = 625 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 625·24/48 = 312,5 rpm

Cevap

nout = 312,5 rpm

toplam oran = 4,8 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 2,867 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(260/0,8) = 18,03 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 18,03·√(0,17² − 0,06²) = 2,867 m/s

Cevap

v = 2,867 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 0,7493 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Denge ve genlik

x₀ = m·g/k = 1,4·9,81/240 = 0,05722 m = A

En büyük hız

Hız dengede en büyüktür.

ω = √(240/1,4) = 13,09 rad/s
vmax = A·ω = 0,05722·13,09 = 0,7493 m/s

Cevap

vmax = 0,7493 m/s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,1061

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(8000·10) = 565,7 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 60/565,7 = 0,1061

Cevap

ζ = 0,1061

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 9,416 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 30 + 5 = 35 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(35000/10) = 59,16 rad/s
fn = 59,16/(2π) = 9,416 Hz

Cevap

fn = 9,416 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics