Elektronik 1: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 14 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Diyotlar ve transistörler

Diyot (sabit gerilim düşümü)
VD = 0,7 V when conducting
Aktif bölge
VBE = 0,7 V, IC = β·IB, IE = (β + 1)·IB
Sabit kutuplama
IB = (VCC − 0,7)/RB
Gerilim bölücülü kutuplama
IB = (VTH − 0,7)/(RTH + (β + 1)RE)
Bölücünün Thévenin eşdeğeri
VTH = VCC·R2/(R1 + R2), RTH = R1∥R2
Kolektör çevresi
VCE = VCC − ICRC − IERE
Doyum
IC(sat) = (VCC − VCE(sat))/RC, IB ≥ IC(sat)/β

Op-amp devreleri

Eviren yükselteç
Vout = −(Rf/Rin)·Vin
Evirmeyen yükselteç
Vout = (1 + Rf/R1)·Vin
Toplayıcı yükselteç
Vout = −Rf(V1/R1 + V2/R2)
İdeal op-amp
V+ = V−, Iin = 0

RC ve RL geçici rejim

Zaman sabiti
τ = RC | τ = L/R
Yanıt
x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ
DC’de kondansatör
açık devre; vC ani değişemez
DC’de bobin
kısa devre; iL ani değişemez
Kalıcı durum
t ≈ 5τ

Yöntem

  1. Anahtarlamadan hemen sonraki başlangıç değerini bulun: kondansatör gerilimi ve bobin akımı ani değişemez.
  2. Anahtarlamadan çok sonraki son değeri bulun: kondansatör açık devre, bobin kısa devre gibi davranır.
  3. Zaman sabitini bulun: kondansatörün veya bobinin gördüğü direnci kullanarak τ = RC veya τ = L/R.
  4. x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ kullanın.

Seri ve paralel dirençler

Seri dirençler
Req = R1 + R2 + …
Paralel dirençler
1/Req = 1/R1 + 1/R2 + …
İki paralel direnç
Req = R1R2 / (R1 + R2)
Ohm yasası
V = I·R
Güç
P = V·I = I²R = V²/R

Yöntem

  1. Ağın uçlardan en uzak ucundan başlayın.
  2. Seri dirençleri toplayarak, paralel dirençleri 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + … ile birleştirin.
  3. Her adımdan sonra devreyi yeniden çizin.
  4. Uçlar arasında tek bir direnç kalana kadar tekrarlayın.

DC–DC dönüştürücüler

Alçaltıcı
Vo = D·Vin
Yükseltici
Vo = Vin/(1 − D)
Eviren alçaltıcı-yükseltici
|Vo| = Vin·D/(1 − D)
İdeal güç dengesi
VinIin = VoIo
Bobin dalgalanması
ΔIL = VL,on·D/(L·f); buck Vin − Vo, boost and buck-boost Vin
Ortalama bobin akımı
alçaltıcı Io; yükseltici ve alçaltıcı-yükseltici Io/(1 − D)
Çıkış dalgalanması
alçaltıcı ΔIL/(8fC); yükseltici ve alçaltıcı-yükseltici Io·D/(fC)
CCM sınırı
alçaltıcı (1 − D)R/(2f); yükseltici D(1 − D)²R/(2f); alçaltıcı-yükseltici (1 − D)²R/(2f)

Yöntem

  1. Dönüştürücüyü (alçaltıcı, yükseltici veya alçaltıcı-yükseltici) ve D görev oranını gerilim oranından belirleyin.
  2. Bobinde volt-saniye dengesini kullanın: bir periyot boyunca ortalama bobin gerilimi sıfırdır.
  3. Anahtar iletimdeyken bobin gerilimini bulun, sonra ΔIL = VL·D/(L·f).
  4. Çıkış dalgalanması için kondansatöre giren ve çıkan yükü bulun; CCM sınırı için ortalama bobin akımını ΔIL/2’ye eşitleyin.

Wheatstone köprüsü ve gerinim ölçerler

Bölücü gerilimleri
Va = VsR2/(R1 + R2), Vb = VsR4/(R3 + R4)
Çıkarılan
Vab = Va − Vb
Denge
R1/R2 = R3/R4
Kayar telli köprü
R/Rx = l/(100 − l)
Thévenin direnci
Rth = R1∥R2 + R3∥R4
Gerinim ölçer çarpanı
ΔR/R = GF·ε
Köprü çıkışı
çeyrek Vs·GF·ε/4, yarım Vs·GF·ε/2, tam Vs·GF·ε
Küçük değişim, tek kol
Vab ≈ Vs·ΔR/(4R)
Gerilme
σ = E·ε

Yöntem

  1. Köprüyü aynı kaynağa bağlı iki gerilim bölücü olarak ele alın.
  2. Denge için R₁/R₂ = R₃/R₄ yazın ve bilinmeyen direnci çözün.
  3. Dengesiz bir köprüde Va ve Vb’yi bölücülerden bulup çıkarın; çıkışı bir ölçü aleti yüklüyorsa Thévenin eşdeğerini kullanın.
  4. Gerinim ölçerlerde gerinimi ΔR/R = GF·ε’ye çevirin ve çeyrek, yarım veya tam köprü için sırasıyla Vs·GF·ε/4, /2 veya ×1 kullanın.

Sayısal mantık: kapılar, K-haritaları ve flip-floplar

Temel kapılar
A·B, A + B, A′, (A·B)′, (A + B)′, A ⊕ B
Boole kuralları
X + X′ = 1, X·X′ = 0, X + XY = X, XY + XY′ = X
De Morgan
(X·Y)′ = X′ + Y′, (X + Y)′ = X′·Y′
Karnaugh haritası sırası
00, 01, 11, 10 (Gray code)
2ᵏ hücrelik grup
k değişken kaybeder
4’ten 1’e çoklayıcı
F = A′B′I0 + A′BI1 + AB′I2 + ABI3
Flip-floplar
D: Q⁺ = D, T: Q⁺ = T ⊕ Q, JK: Q⁺ = JQ′ + K′Q
Sayıcılar
n bit: 2ⁿ durum; mod-N: 2ⁿ ≥ N olan en küçük n; fçıkış = fclk/N
Dalgacık (ripple) sayıcı
fmax = 1/(n·tpd)
Halka ve Johnson sayıcılar
n ve 2n durum

Yöntem

  1. Bir devre için girişlerden çıkışa doğru her seferinde bir kapı olacak şekilde çalışın ve her telin üzerine değeri yazın ya da ifadesini yazıp doğruluk tablosunu doldurun.
  2. Sadeleştirme için 1’leri (ve fark etmez durumlarını X olarak) Gray kodlu satır ve sütunlara, 00, 01, 11, 10, sahip bir Karnaugh haritasına koyun.
  3. 1’leri kenarlardan dolanarak 1, 2, 4, 8 ya da 16 hücrelik olabildiğince az ve olabildiğince büyük gruplarla kapsayın; her grup, sabit kalan değişkenlerden oluşan bir çarpım terimidir. POS biçimi için 0’ları gruplayın.
  4. Flip-floplar ve sayıcılar için girişleri her etkin saat kenarında okuyun, her kenardan sonra durumu yazın ve n bitlik bir sayıcının 2ⁿ durumdan sonra başa sardığını unutmayın.

2Alıştırma soruları

1.Diyotlar ve transistörlerOrta
RC​ = 2,2 kΩβ = 100RE​ = 1,2 kΩVCC​ = 15 VR1​ = 100 kΩR2​ = 22 kΩ

β = 100 olan bir NPN transistör, VCC = 15 V’tan gerilim bölücüyle kutuplanmıştır: VCC’den baza R₁ = 100 kΩ ve bazdan toprağa R₂ = 22 kΩ. Kolektör direnci RC = 2,2 kΩ ve emetör direnci RE = 1,2 kΩ. VBE = 0,7 V alın ve bölücünün Thévenin eşdeğerini kullanın (baz akımını ihmal etmeyin). Kolektör–emetör gerilimi VCE değerini bulun.

VCC = 15 VR1 = 100 kΩR2 = 22 kΩRC = 2,2 kΩRE = 1,2 kΩβ = 100
VCE = V
2.Diyotlar ve transistörlerZor
RC​ = 220 Ωβ = 50IC​ = ?VCC​ = 5 V5 VRB​ = 1 kΩ

β = 50 olan bir NPN transistör, VCC = 5 V ile kolektörü arasına bağlı 220 Ω değerindeki bir yük direncini anahtarlıyor. Emetör topraklıdır. Baz, 5 V’luk bir lojik çıkıştan RB = 1 kΩ baz direnci üzerinden sürülüyor. VBE = 0,7 V ve VCE(sat) = 0,2 V alın. Giriş yüksekteyken kolektör akımı IC değerini mA cinsinden bulun. Önce transistörün doyumda olup olmadığına karar verin.

VCC = 5 VRC = 220 Ωβ = 50Vin = 5 VVBE = 0,7 VVCE(sat) = 0,2 VRB = 1 kΩ
IC = mA
3.Op-amp devreleriOrta
−+Vout​Rf​ = 47 kΩR1​ = 22 kΩVin​ = −1,1 V

Op-amp idealdir ve ±15 V ile beslenir. Çıkış gerilimi Vout değerini bulun.

Vin = −1,1 VR1 = 22 kΩRf = 47 kΩ
Vout = V
4.Op-amp devreleriZor
−+Vout​C = 4,7 µFVin​ = −2,9 VR = 47 kΩ

İntegral alıcı, ±15 V ile beslenen ideal bir op-amp kullanır; çıkışı ±14 V’ta doyuma ulaşır. t = 0’da sabit bir Vin = −2,9 V girişi uygulandığında kondansatör yüksüzdür. t = 0’dan ne kadar sonra çıkış doyuma ulaşır? t değerini bulun.

Vin = −2,9 VR = 47 kΩC = 4,7 µFVsat = ±14 V
t = ms
5.RC ve RL geçici rejimOrta
+−Vs​12 Vt = 0R = 10 ΩL220 mHi(t)

Anahtar t = 0’da kapanmadan önce bobinden akım geçmez. t = 10 ms anında bobinde depolanan enerji W değerini mJ cinsinden bulun.

Vs = 12 VR = 10 ΩL = 220 mHt = 10 ms
W = mJ
6.RC ve RL geçici rejimZor
+−Vs​12 VR1​ = 10 ΩR2​ = 10 Ωt = 0’da kapanırL150 mHi(t)

R2 üzerindeki anahtar uzun süredir açıktır, bu yüzden bobin akımı sabittir. t = 0’da anahtar kapanır ve R2 direncini kısa devre eder. t = 0’dan ne kadar sonra bobin akımı 0,84 A’e ulaşır? t değerini bulun.

Vs = 12 VR1 = 10 ΩR2 = 10 ΩL = 150 mH
t = ms
7.Seri ve paralel dirençlerOrta
R1​ = 4 ΩIR1​R3​ = 4 Ω+−V1​6 VR2​4 ΩAR4​6 ΩB

Kaynağın verdiği ve R1 üzerinden geçen IR1 akımını bulun.

V1 = 6 VR1 = 4 ΩR2 = 4 ΩR3 = 4 ΩR4 = 6 Ω
IR1 = A
8.Seri ve paralel dirençlerZor
R1​ = 30 ΩR3​ = 20 ΩR5​ = 6 Ω+−V1​12 VR2​20 ΩIR2​AR4​20 ΩBR6​5 Ω

R2 üzerinden geçen IR2 akımını bulun.

V1 = 12 VR1 = 30 ΩR2 = 20 ΩR3 = 20 ΩR4 = 20 ΩR5 = 6 ΩR6 = 5 Ω
IR2 = A
9.DC–DC dönüştürücülerOrta
+−48 VLSCR = 2,5 Ω+−64 V

İdeal bir yükseltici dönüştürücü, 2,5 Ω’luk bir yük için 48 V’u 64 V’a çeviriyor. Ortalama bobin akımını (IL) bulun.

Vin​ = 48 VVo​ = 64 VR = 2,5 Ω
IL = A
10.DC–DC dönüştürücülerZor
+−48 VLSC = 100 µFR = 8 Ω+−160 V

İdeal bir yükseltici dönüştürücü, 8 Ω’luk bir yük için 40 kHz’te 48 V’u 160 V’a çeviriyor. Çıkış kondansatörü 100 µF’tır. Tepeden tepeye çıkış gerilimi dalgalanmasını (ΔVo) mV cinsinden bulun.

Vin​ = 48 VVo​ = 160 Vf = 40 kHzC = 100 µFR = 8 Ω
ΔVo = mV
11.Wheatstone köprüsü ve gerinim ölçerlerOrta
+−12 VR1​ = 800 ΩR2​ = 600 ΩR3​ = 150 ΩR4​ = 200 Ωab+−Rth​ = ?

Gösterilen köprünün a ve b çıkış uçlarından görülen Thévenin direncini (Rth) bulun.

Vs = 12 VR1 = 800 ΩR2 = 600 ΩR3 = 150 ΩR4 = 200 Ω
Rth = Ω
12.Wheatstone köprüsü ve gerinim ölçerlerZor
+−5 V120 Ω − ΔR120 Ω + ΔR120 Ω120 Ωab+−Vo​ = ?

120 Ω kollu bir köprü 5 V ile uyarılıyor ve içinde bitişik kollarda biri çekmede, diğeri basmada iki etkin gerinim ölçer (yarım köprü) bulunuyor. Gerinim ölçer çarpanı 2,12, gerinim 200 µε’dir. Köprü çıkışını (Vo) mV cinsinden bulun.

Vs = 5 VGF = 2,12ε = 200 µε
Vo = mV
13.Sayısal mantık: kapılar, K-haritaları ve flip-floplarOrta
MUX1I0​1I1​1I2​C′I3​ABS1​S0​F

Bir 4’ten 1’e çoklayıcının seçme girişleri S₁ = A ve S₀ = B, veri girişleri I₀ = 1, I₁ = 1, I₂ = 1, I₃ = C′’e bağlanmıştır. A, B ve C girişlerinin 8 birleşiminden kaçında F = 1 olur? N değerini bulun.

I₀ = 1I₁ = 1I₂ = 1I₃ = C′
N =
14.Sayısal mantık: kapılar, K-haritaları ve flip-floplarZor
ABCD000111100001111010X1X31214X507060121130151141809011010

d fark etmez (don’t-care) durumlarını gösterirken F(A, B, C, D) = Σm(0, 2, 4, 8, 13, 14) + d(1, 3, 5) fonksiyonu için temel asal implikantların sayısını, N, bulun.

F(A, B, C, D) = Σm(0, 2, 4, 8, 13, 14) + d(1, 3, 5)
N =

3Çözeltiler

1.Diyotlar ve transistörler

Cevap: VCE = 10,09 V

BJT çalışma noktası: aktif bölgede VBE = 0,7 V, IC = β·IB ve IE = (β + 1)·IB. KGY ile baz çevresinden IB’yi, sonra IC’yi, sonra kolektör–emetör çevresinden VCE’yi bulun. Bazdaki bir gerilim bölücü Thévenin eşdeğeriyle değiştirilir: VTH = VCC·R₂/(R₁ + R₂), RTH = R₁∥R₂; emetör direnci baz çevresinde (β + 1) kat büyük görünür.

Bölücünün Thévenin eşdeğeri

VTH = 15·22/(100 + 22) = 2,705 V
RTH = 100·22/(100 + 22) = 18,03 kΩ

Baz akımı

Baz çevresinde KGY; emetör akımı (β + 1)·IB’dir.

IB = (2,705 − 0,7)/(18,03 + 101·1,2) = 14,4 µA

Kolektör akımı

IC = 100·14,4 µA = 1,44 mA
IE = 101·14,4 µA = 1,454 mA

Kolektör–emetör gerilimi

VCE = 15 − 1,44·2,2 − 1,454·1,2 = 10,09 V

Cevap

VCE = 10,09 V
2.Diyotlar ve transistörler

Cevap: IC = 21,82 mA

Anahtar olarak BJT: bir yükü tamamen açmak için transistör doyuma sürülür; doyumda VCE = VCE(sat) olur ve kolektör akımını yük belirler: IC(sat) = (VCC − VCE(sat))/RC. Doyum için en az IB = IC(sat)/β gerekir. Baz akımı daha küçükse transistör aktif kalır ve IC = β·IB olur.

Baz akımı

IB = (5 − 0,7)/1 kΩ = 4300 µA

Doyumda mı, aktif mi?

β·IB, IC(sat)’tan büyüktür, bu yüzden transistör doyuma girer.

β·IB = 215 mA
IC(sat) = (5 − 0,2)/220 = 21,82 mA

Kolektör akımı

IC = IC(sat) = 21,82 mA

Cevap

IC = 21,82 mA

Transistör doyumdadır.

3.Op-amp devreleri

Cevap: Vout = −3,45 V

İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.

Eviren giriş girişi izler

V₋ = V₊ = −1,1 V
I = V₋/R1 = −1,1/22 = −0,05 mA

Çıkış gerilimi

R₁’deki akım Rf’den de geçer.

Vout = V₋ + I·Rf = −1,1 + (−0,05)·47 = −3,45 V

Cevap

Vout = −3,45 V
4.Op-amp devreleri

Cevap: t = 1066 ms

İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.

Giriş akımı ve değişim hızı

kΩ çarpı µF milisaniye verir.

RC = 47 kΩ · 4,7 µF = 220,9 ms
değişim hızı = −Vin/(RC) = −(−2,9)/220,9 = 0,01313 V/ms

Doyuma kadar süre

|Vin|·t/(RC) = Vsat → t = Vsat·RC/|Vin| = 14·220,9/2,9 = 1066 ms

Cevap

t = 1066 ms
5.RC ve RL geçici rejim

Cevap: W = 21,13 mJ

Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.

Zaman sabiti ve son akım

Anahtar kapandıktan uzun süre sonra bobin kısa devre gibi davranır; bu yüzden son akımı yalnızca R belirler.

τ = L/R = 220 mH / 10 Ω = 22 ms
i(∞) = Vs/R = 12/10 = 1,2 A

Verilen andaki akım

i(t) = 1,2·(1 − e−10/22) = 0,4383 A

Depolanan enerji

W = ½·L·i² = ½·220·0,4383² = 21,13 mJ

Cevap

W = 21,13 mJ
6.RC ve RL geçici rejim

Cevap: t = 7,662 ms

Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.

Başlangıç değeri, son değer, zaman sabiti

t = 0’dan önce iki direnç de devrededir; sonra kapalı anahtar R₂’yi devre dışı bırakır.

i(0) = 12/(10 + 10) = 0,6 A
i(∞) = 12/10 = 1,2 A
τ = L/R = 150/10 = 15 ms
i(t) = 1,2 + (0,6 − 1,2)·e−t/τ

Zaman için çözün

e−t/τ = (0,84 − 1,2)/(0,6 − 1,2) = 0,6
t = 15·ln(1,667) = 7,662 ms

Cevap

t = 7,662 ms
7.Seri ve paralel dirençler

Cevap: IR1 = 0,875 A

Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.

R1​ = 4 ΩR3​ = 4 Ω+−V1​6 VR2​4 ΩAR4​6 ΩB

Dirençleri en uzak uçtan birleştirin

Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.

R3 + R4 = 4 + 6 = 10 Ω
R2 ∥ 10 = 4·10/(4+10) = 2,857 Ω
Req = R1 + 2,857 = 4 + 2,857 = 6,857 Ω

Kaynaktan çekilen akım

Kaynak yalnızca Req’yi görür; Ohm yasası verdiği akımı bulur. Bu akım R₁’den geçer.

IR1 = V1/Req = 6/6,857 = 0,875 A

Cevap

IR1 = 0,875 A
8.Seri ve paralel dirençler

Cevap: IR2 = 0,1663 A

Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.

R1​ = 30 ΩR3​ = 20 ΩR5​ = 6 Ω+−V1​12 VR2​20 ΩAR4​20 ΩBR6​5 Ω

Dirençleri en uzak uçtan birleştirin

Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.

R5 + R6 = 6 + 5 = 11 Ω
R4 ∥ 11 = 7,097 Ω
R3 + 7,097 = 27,1 Ω
R2 ∥ 27,1 = 11,51 Ω
Req = R1 + 11,51 = 30 + 11,51 = 41,51 Ω

Kaynaktan çekilen akım

Kaynak yalnızca Req’yi görür; Ohm yasası verdiği akımı bulur. Bu akım R₁’den geçer.

IR1 = V1/Req = 12/41,51 = 0,2891 A

R₂’den geçen akım

A düğümündeki gerilimi bulmak için R₁ üzerindeki düşümü çıkarın; bu, R₂ üzerindeki gerilimdir.

VA = V1 − IR1·R1 = 12 − 0,2891·30 = 3,327 V
IR2 = VA/R2 = 3,327/20 = 0,1663 A

Cevap

IR2 = 0,1663 A
9.DC–DC dönüştürücüler

Cevap: IL = 34,13 A

DC–DC dönüştürücüler: bir S anahtarı, her T = 1/f periyodunun D kesri boyunca iletimdedir. Kalıcı durumda ortalama bobin gerilimi sıfırdır (volt-saniye dengesi); bu, sürekli iletimde ideal dönüştürme oranlarını verir: alçaltıcı (buck) Vo = D·Vin, yükseltici (boost) Vo = Vin/(1 − D), eviren alçaltıcı-yükseltici (buck-boost) |Vo| = Vin·D/(1 − D). İdeal bir dönüştürücü gücü korur: Vin·Iin = Vo·Io. S iletimdeyken bobin akımı ΔIL = VL·D·T/L kadar artar; burada VL, alçaltıcıda Vin − Vo, yükselticide ve alçaltıcı-yükselticide Vin’dir. Çıkış dalgalanması alçaltıcıda ΔVo = ΔIL/(8fC), yükselticide ve alçaltıcı-yükselticide Io·D/(fC)’dir. Ortalama bobin akımı ΔIL/2’ye eşit olduğunda bobin akımı sıfıra tam değiyor (CCM sınırı).

Görev oranı

D = 1 − 48/64 = 0,25

Yük akımı

Io = 64/2,5 = 25,6 A

Bobin akımı

IL = Io/(1 − D) = 25,6/0,75 = 34,13 A

Cevap

IL = 34,13 A
10.DC–DC dönüştürücüler

Cevap: ΔVo = 3500 mV

DC–DC dönüştürücüler: bir S anahtarı, her T = 1/f periyodunun D kesri boyunca iletimdedir. Kalıcı durumda ortalama bobin gerilimi sıfırdır (volt-saniye dengesi); bu, sürekli iletimde ideal dönüştürme oranlarını verir: alçaltıcı (buck) Vo = D·Vin, yükseltici (boost) Vo = Vin/(1 − D), eviren alçaltıcı-yükseltici (buck-boost) |Vo| = Vin·D/(1 − D). İdeal bir dönüştürücü gücü korur: Vin·Iin = Vo·Io. S iletimdeyken bobin akımı ΔIL = VL·D·T/L kadar artar; burada VL, alçaltıcıda Vin − Vo, yükselticide ve alçaltıcı-yükselticide Vin’dir. Çıkış dalgalanması alçaltıcıda ΔVo = ΔIL/(8fC), yükselticide ve alçaltıcı-yükselticide Io·D/(fC)’dir. Ortalama bobin akımı ΔIL/2’ye eşit olduğunda bobin akımı sıfıra tam değiyor (CCM sınırı).

Görev oranı

D = 1 − 48/160 = 0,7

Yük akımı

Io = 160/8 = 20 A

Çıkış dalgalanması

ΔVo = 20·0,7/(40·10³·100·10⁻⁶) = 3500 mV

Cevap

ΔVo = 3500 mV
11.Wheatstone köprüsü ve gerinim ölçerler

Cevap: Rth = 428,6 Ω

Wheatstone köprüsü: iki gerilim bölücü tek bir Vs kaynağını paylaşır. Soldaki R1–R2 bölücüsü Va = Vs·R2/(R1 + R2), sağdaki R3–R4 bölücüsü Vb = Vs·R4/(R3 + R4) verir; çıkış Vab = Va − Vb’dir. Köprü, R1/R2 = R3/R4, yani R1·R4 = R2·R3 olduğunda dengededir (Vab = 0, ölçü aletinden akım geçmez). Çıkıştan bakıldığında köprü, Rth = R1∥R2 + R3∥R4 olan bir Thévenin kaynağıdır.

Kaynak kısa devre

R₁∥R₂ = 800·600/1400 = 342,9 Ω
R₃∥R₄ = 150·200/350 = 85,71 Ω

Thévenin direnci

Rth = 428,6 Ω

Cevap

Rth = 428,6 Ω
12.Wheatstone köprüsü ve gerinim ölçerler

Cevap: Vo = 1,06 mV

Gerinim ölçerler: bir gerinim ölçer direncini gerinimle değiştirir: ΔR/R = GF·ε; burada GF gerinim ölçer çarpanı olup metal folyo için yaklaşık 2’dir. Tüm kolları R olan bir köprüde tek etkin gerinim ölçer (çeyrek köprü) Vo ≈ Vs·GF·ε/4 verir. Bitişik kollarda zıt gerinimli iki etkin gerinim ölçer (yarım köprü) Vs·GF·ε/2, dört etkin gerinim ölçer (tam köprü) ise Vs·GF·ε verir. Gerilme, Hooke yasasından bulunur: σ = E·ε. Yük hücreleri duyarlılıklarını mV/V olarak belirtir: tam yükte, volt başına uyarma gerilimi için çıkış.

Bağıl direnç değişimi

ΔR/R = 2,12·200·10⁻⁶ = 0,000424

Köprü çıkışı

Vo = Vs·GF·ε/2 = 5·0,000424/2 = 1,06 mV

Cevap

Vo = 1,06 mV
13.Sayısal mantık: kapılar, K-haritaları ve flip-floplar

Cevap: N = 7

Çoklayıcı (multiplexer): 2ⁿ’den 1’e bir çoklayıcı veri girişlerinden birini çıkışa iletir; ikilik sayı olarak okunan seçme hatları hangisinin seçileceğini belirler. S₁S₀ = AB seçmeli 4’ten 1’e bir MUX için F = A′B′·I₀ + A′B·I₁ + AB′·I₂ + AB·I₃. Veri girişlerini 0, 1, C ya da C′’ye bağlamak MUX’un A, B ve C’nin herhangi bir fonksiyonunu üretmesini sağlar; bu, tek bir yongayla mantık kurmanın yaygın bir yoludur.

Çıkış ifadesi

F = A′B′ + A′B + AB′ + ABC′

F = 1 olan satırlar

ABC = 000, 001, 010, 011, 100, 101, 110
N = 7

Cevap

N = 7
14.Sayısal mantık: kapılar, K-haritaları ve flip-floplar

Cevap: N = 5

Karnaugh haritaları: hücreler Gray koduyla (00, 01, 11, 10) sıralanır; bu yüzden komşu hücreler, kenarların karşısındakiler dahil, tam olarak tek değişkende farklılaşır. 1’leri 1, 2, 4, 8 ya da 16 hücrelik dikdörtgenler içinde, olabildiğince büyük ve olabildiğince az sayıda gruplayın; her 1 kapsanana kadar. Her grup bir çarpım terimidir: grubun içinde sabit kalan değişkenler. 2ᵏ hücrelik bir grup k değişken kaybeder. Fark etmez durumları (X) grupları büyütmek için kullanılabilir ama kapsanmaları gerekmez. 0’ları gruplamak en küçük POS biçimini verir.

Asal implikantlar

1’lerden ve X’lerden oluşturulabilen en büyük gruplar.

B′C′D′, BC′D, A′C′, A′B′, ABCD′
ABCD000111100001111010X1X31214X507060121130151141809011010

Temel asal implikantlar

B′C′D′, BC′D, A′C′, A′B′, ABCD′
N = 5

Cevap

N = 5

ExamProblems · examproblems.com/courses/electronics-1