Hemşirelik Esasları ve Klinik Uygulama: hızlı tekrar paketi

Arter kan gazı yorumlama

Normal aralıklar

pH 7,35–7,45, PaCO₂ 35–45 mmHg (4,7–6,0 kPa), HCO₃⁻ 22–26 mmol/L

ROME

Solunumsal: PaCO₂ pH’ın tersi yönde; Metabolik: HCO₃⁻ pH ile aynı yönde

Winter formülü

PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2

Metabolik alkaloz

PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21

Anyon açığı

AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ≈ 8–12

Albümine göre düzeltilmiş açık

AG + 2,5·(4,0 − alb g/dL) = AG + 0,25·(40 − alb g/L)

Delta oranı

(AG − 12)/(24 − HCO₃⁻)

P/F oranı

PaO₂/FiO₂

Alveoler gaz denklemi

PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8

Serum ozmolalitesi

2·Na⁺ + glucose + urea (2·Na⁺ + glucose/18 + BUN/2,8)

Yöntem

1. pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
2. Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
3. Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
4. Metabolik asidozda PaCO₂’yi Winter formülüyle (1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2) karşılaştırın ve anyon açığını Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ile hesaplayın.
5. Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.

Klinik değerlendirme skorları

Glasgow Koma Skalası

GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15

APGAR

5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük

Braden skalası

5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında

Morse düşme skalası

düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15

NEWS2 riski

0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek

Ortalama arter basıncı

MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3

Nabız basıncı ve şok indeksi

PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP

Beden kitle indeksi

BMI = kg/m² = 703·lb/in²

Yöntem

1. Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
2. Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
3. Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
4. Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
5. Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.

Enteral ve parenteral beslenme hesaplamaları

Günlük hacim

mL = kcal / (kcal/mL)

Sürekli besleme

mL/sa = günlük hacim / besleme saati

Bolus besleme

besleme başına mL = günlük hacim / besleme sayısı

Sağlanan enerji ve protein

kcal = mL × kcal/mL; g = L × g/L

Serbest su

mL = formül hacmi × su oranı

İdeal vücut ağırlığı (Devine)

erkekler 50 + 2,3 × (in − 60); kadınlar 45,5 + 2,3 × (in − 60); 1 in = 2,54 cm

Beden kitle indeksi

BMI = kg/m²

Parenteral beslenme

dekstroz 3,4 kcal/g, amino asitler 4 kcal/g, lipit %20 2,0 kcal/mL, %10 1,1 kcal/mL

Azot

g N = g protein / 6,25

Glukoz infüzyon hızı

GIR = mg/(kg·min) = % × mL/h / (6 × kg)

Yöntem

1. Neyin istendiğini yazın: pompa hızı, hacim, kilokalori, gram protein ya da su.
2. Enerjiyi mL = kcal/(kcal/mL) ile hacme, hacmi litre × g/L ile proteine çevirin.
3. Hız için beslemenin gerçekten çalıştığı saate, bolus için besleme sayısına bölün.
4. Gereksinimler için kcal/kg ya da g/kg değerini kuralın belirttiği ağırlıkla çarpın; ideal vücut ağırlığını Devine ile bulun: 50 ya da 45,5 + 2,3 × (inç − 60).
5. PN için gramı % × mL/100 ile bulun, sonra dekstroz için 3,4 kcal/g, amino asitler için 4 kcal/g ve lipit için belirtilen kcal/mL’yi kullanın.

EKG ritim şeridi yorumlama

Kâğıt (25 mm/sn, 10 mm/mV)

1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 sn, 10 mm = 1 mV

Kalp hızı, düzenli ritim

300 ÷ büyük kareler = 1500 ÷ küçük kareler = 60 ÷ RR (sn)

Kalp hızı, düzensiz ritim

6 sn’deki QRS kompleksleri × 10

Normal PR aralığı

0,12–0,20 s

Normal QRS süresi

< 0.12 s

QTc (Bazett)

QT/√RR

QTc (Fridericia)

QT/∛RR

QTc (Framingham)

QT + 154·(1 − RR)

Sinüs hızları

bradikardi < 60, normal 60–100, taşikardi > 100 /dk

Kaçış hızları

junctional 40–60, ventriküler 20–40 /dk

Hızlı ritimler

SVT dakikada 150–250 (dar), VT dakikada > 100 (geniş)

Yöntem

1. Hız: düzenli bir ritimde 300’ü iki R dalgası arasındaki büyük karelere ya da 1500’ü küçük karelere bölün; düzensiz bir ritimde 6 saniyedeki QRS komplekslerini sayın ve 10 ile çarpın.
2. Ritim: R–R aralıklarını karşılaştırın. Eşitse düzenli; tekrarlayan bir örüntü varsa düzenli düzensiz; hiç örüntü yoksa düzensiz düzensizdir.
3. P dalgaları: DII’de her QRS’in öncesinde, hepsi birbirine benzer, pozitif bir P dalgası var mı? Fibrilasyon ya da testere dişi dalgalarını, ters P dalgalarını ve QRS’siz P dalgalarını arayın.
4. PR aralığı: P’nin başından QRS’in başına kadar, normalde 0,12–0,20 sn ve sabit. Uzayıp uzamadığına, düşen bir atımdan önce sabit kalıp kalmadığına ya da rastgele değişip değişmediğine bakın.
5. QRS süresi: 0,12 sn’nin altı dar; 0,12 sn ve üzeri geniştir. Sonra ritmi adlandırın ve QT için saniye cinsinden sürelerle QTc = QT/√RR (Bazett) kullanın.

Önceliklendirme ve yetki devri

Yöntem

1. Hiçbir şey yapılmazsa hastaya en çabuk neyin zarar vereceğini sorun.
2. ABC’yi uygulayın (kalp durmasında C-A-B), sonra Maslow: fizyolojik gereksinimler güvenlikten, güvenlik psikolojik gereksinimlerden önce gelir.
3. Seçenekleri karşılaştırın: akut kronikten, stabil olmayan stabilden, beklenmeyen beklenenden, sistemik lokalden önce gelir ve her bulguyu hastanın başlangıç durumuyla karşılaştırın.
4. Acil durum değilse harekete geçmeden önce değerlendirin; sonra diğerlerinin bağlı olduğu adımı seçin.
5. Yetki devri için beş doğruyu kontrol edin: görev, koşul, kişi, talimatlar ve gözetim. Değerlendirme, eğitim ve sonuçların değerlendirilmesi RN’de kalır.

Enfeksiyon kontrolü ve hasta güvenliği

Yöntem

1. Her hasta için standart önlemlerle başlayın: el hijyeni, beklenen maruziyete uygun KKD, güvenli keskin alet kullanımı.
2. Önlemleri bulaş yoluna göre ekleyin: temas (önlük, eldiven), damlacık (cerrahi maske), havayolu (N95, negatif basınçlı oda).
3. Steril malzemeyi steril tutun: şüphe varsa steril değildir; değiştirin, asla silmeyin.
4. Ortamda zararı önleyin: düşme önlemleri, kısıtlama yalnızca son çare olarak, yangın için RACE ve PASS.
5. İlaç uygulamanın doğrularını, iki tanımlayıcıyı ve yüksek riskli ilaçlar için ek güvenceleri kontrol edin; hataları ve ramak kalaları bildirin.

Laboratuvar değerleri ve elektrolitler

Yöntem

1. Değeri önce laboratuvarın kendi referans aralığıyla, sonra hastanın başlangıç değeri ve eğilimiyle karşılaştırın.
2. Örneği kontrol edin: hemoliz, gecikme ya da IV yakınından alınan kan yanlış sonuç verebilir.
3. Değeri tipik belirtilerine ve buna yol açan ilaç ve durumlara bağlayın.
4. Etkileşimleri arayın: düşük potasyum ya da magnezyum digoksin toksisitesini artırır; dehidratasyon lityumu yükseltir.
5. Hasta üzerinde harekete geçin: değerlendirin, düzey güvenli değilse ilacı bekletin, kritik değerleri geri okuyun ve reçeteyi yazan hekime bildirin.