Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?12,5

45 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 45 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)9 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 9 s boyunca 1 m/s² ile hızlanıyor, sonra 10 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 3,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 1 m/s²t1 = 9 st2 = 10 sa3 = −3,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 11 kg

11 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 11 kgθ = 45°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 2 kg1,5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
32 my = ?v0​ = 26 m/s65°

Bir top düz zeminden 26 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde, 32 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 26 m/sθ = 65°x = 32 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
13 mv0​ = 26 m/s65°x = ?

Bir top yer seviyesinden 26 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. İnerken 13 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 26 m/sθ = 65°hroof = 13 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 135 mvmax​ = ?

Bir otomobil 135 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 135 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,5 mv = ?

1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 1,5 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
25°d = 2 mμ = 0,25

5 kg kütleli bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimde 2 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 5 kgθ = 25°μ = 0,25d = 2 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mL = 5 mμ = 0,3k = 1500 N/m

2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 2 kgh = 3 mL = 5 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
0,5 kg12 m/s3,5 kg

12 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 0,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1200 kg20 m/s1300 kg24 m/sθ = ?

Bir kavşakta 20 m/s hızla doğuya giden 1200 kg’lık bir otomobil, 24 m/s hızla kuzeye giden 1300 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.

m1 = 1200 kgv1 = 20 m/s (E)m2 = 1300 kgv2 = 24 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,35 s

k = 50 N/m olan bir yaydaki 1,4 kg’lık kütle pozitif yönde 4 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,35 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 1,4 kgk = 50 N/mA = 4 cmt = 0,35 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,3 kgk = 120 N/mA = 6 cm

k = 120 N/m olan bir yaya bağlı 1,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 1,3 kgk = 120 N/mA = 6 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 12 cmf = −20 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir ıraksak merceğin 12 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).

do = 12 cmf = −20 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = ?30,4°

Milimetrede 800 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 1. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 30,4° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.

N = 800 mm⁻¹θ1 = 30,4°m = 1
λ = nm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 1,667 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 12,5/7,5 = 1,667 s

Cevap

t = 1,667 s
2.Kinematik

Cevap: s = 142,1 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1·9 = 9 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·1·9² = 40,5 m
s2 = 9·10 = 90 m
s3 = 9²/(2·3,5) = 11,57 m

Toplam mesafe

s = 40,5 + 90 + 11,57 = 142,1 m

Cevap

s = 142,1 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,549 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,2·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1414) = 5,549 m/s²

Cevap

a = 5,549 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 9,249 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (14,71 − 1,962)/3,5 = 3,644 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 2·3,644 + 1,962 = 9,249 N

Cevap

T = 9,249 N
5.Eğik atış

Cevap: y = 27,02 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 26·cos 65° = 10,99 m/s
t = x/vx = 32/10,99 = 2,912 s

O andaki yükseklik

y = 23,56·2,912 − ½·9,81·2,912² = 27,02 m

Cevap

y = 27,02 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: x = 45,8 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 10,99 m/s, vy = 23,56 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

13 = 23,56·t − 4,905·t²
t = (23,56 + √(23,56² − 2·9,81·13))/9,81 = 4,168 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 10,99·4,168 = 45,8 m

Cevap

x = 45,8 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 32,55 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·135) = 32,55 m/s

Cevap

vmax = 32,55 m/s (117,2 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 3,836 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,5) = 3,836 m/s

Cevap

vmin = 3,836 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 22,23 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 49,05·0,9063 = 44,45 N
F = μN = 0,25·44,45 = 11,11 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 11,11·2 = 22,23 J

Cevap

Wf = 22,23 J
10.İş ve enerji

Cevap: x = 19,81 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 19,62·(3 − 0,3·5) = 29,43 J

En büyük sıkışma

½kx² = 29,43 → x = √(2·29,43/1500) = 0,1981 m = 19,81 cm

Cevap

x = 19,81 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 3 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (0,5 − 3,5)/(0,5 + 3,5)·12 = −9 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3,5)·12 = 3 m/s

Cevap

v′2 = 3 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: θ = 52,43 °

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1200·20 = 24000 kg·m/s
py = 1300·24 = 31200 kg·m/s

Yön

tan θ = py/px = 1,3 → θ = 52,43°

Cevap

θ = 52,43°
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = −1,99 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(50/1,4) = 5,976 rad/s
ω·t = 5,976·0,35 = 2,092 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 4·cos(2,092) = −1,99 cm

Cevap

x = −1,99 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 0,5765 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(120/1,3) = 9,608 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,06·9,608 = 0,5765 m/s

Cevap

vmax = 0,5765 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: m = 0,625

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−20) − 1/12
di = −7,5 cm
FF12 cmf = −20 cm

Büyütme

m = −di/do = −(−7,5)/12 = 0,625

Cevap

m = 0,625
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: λ = 632,5 nm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Dalga boyu

λ = d·sin θ/m = 1,25 × 10⁻⁶·sin 30,4°/1 = 632,5 nm

Cevap

λ = 632,5 nm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics