Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
45 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 45 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 9 s boyunca 1 m/s² ile hızlanıyor, sonra 10 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 3,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 1 m/s²t1 = 9 st2 = 10 sa3 = −3,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
11 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 11 kgθ = 45°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 26 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde, 32 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 26 m/sθ = 65°x = 32 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 26 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. İnerken 13 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 26 m/sθ = 65°hroof = 13 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 135 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 135 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 1,5 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
5 kg kütleli bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimde 2 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 5 kgθ = 25°μ = 0,25d = 2 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2 kgh = 3 mL = 5 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 0,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 20 m/s hızla doğuya giden 1200 kg’lık bir otomobil, 24 m/s hızla kuzeye giden 1300 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1200 kgv1 = 20 m/s (E)m2 = 1300 kgv2 = 24 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 50 N/m olan bir yaydaki 1,4 kg’lık kütle pozitif yönde 4 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,35 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,4 kgk = 50 N/mA = 4 cmt = 0,35 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 120 N/m olan bir yaya bağlı 1,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 1,3 kgk = 120 N/mA = 6 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir ıraksak merceğin 12 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 12 cmf = −20 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Milimetrede 800 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 1. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 30,4° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.
N = 800 mm⁻¹θ1 = 30,4°m = 1
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 1,667 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 12,5/7,5 = 1,667 s
Cevap
t = 1,667 s
2.Kinematik
Cevap: s = 142,1 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 1·9 = 9 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·1·9² = 40,5 m
s2 = 9·10 = 90 m
s3 = 9²/(2·3,5) = 11,57 m
Toplam mesafe
s = 40,5 + 90 + 11,57 = 142,1 m
Cevap
s = 142,1 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 5,549 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 26·cos 65° = 10,99 m/s
t = x/vx = 32/10,99 = 2,912 s
O andaki yükseklik
y = 23,56·2,912 − ½·9,81·2,912² = 27,02 m
Cevap
y = 27,02 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 45,8 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 10,99 m/s, vy = 23,56 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
13 = 23,56·t − 4,905·t²
t = (23,56 + √(23,56² − 2·9,81·13))/9,81 = 4,168 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 10,99·4,168 = 45,8 m
Cevap
x = 45,8 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 32,55 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·135) = 32,55 m/s
Cevap
vmax = 32,55 m/s (117,2 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 3,836 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,5) = 3,836 m/s
Cevap
vmin = 3,836 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 22,23 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 49,05·0,9063 = 44,45 N
F = μN = 0,25·44,45 = 11,11 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 11,11·2 = 22,23 J
Cevap
Wf = 22,23 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 19,81 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(3 − 0,3·5) = 29,43 J
En büyük sıkışma
½kx² = 29,43 → x = √(2·29,43/1500) = 0,1981 m = 19,81 cm
Cevap
x = 19,81 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 3 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 3,5)/(0,5 + 3,5)·12 = −9 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3,5)·12 = 3 m/s
Cevap
v′2 = 3 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 52,43 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1200·20 = 24000 kg·m/s
py = 1300·24 = 31200 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 1,3 → θ = 52,43°
Cevap
θ = 52,43°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = −1,99 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(50/1,4) = 5,976 rad/s
ω·t = 5,976·0,35 = 2,092 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 4·cos(2,092) = −1,99 cm
Cevap
x = −1,99 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 0,5765 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(120/1,3) = 9,608 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,06·9,608 = 0,5765 m/s
Cevap
vmax = 0,5765 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 0,625
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−20) − 1/12
di = −7,5 cm
Büyütme
m = −di/do = −(−7,5)/12 = 0,625
Cevap
m = 0,625
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 632,5 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …