Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)4,274 s27,78

100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 100 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)12 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 12 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 19 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 2 m/s²t1 = 12 st2 = 19 sa3 = −4,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
8,5 kg1,5 kg

8,5 kg ve 1,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 8,5 kgm2 = 1,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 5,5 kg7,5 kgθ = 35°

35° eğimli bir rampadaki 5,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 7,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 5,5 kgm2 = 7,5 kgθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
91 my = ?v0​ = 36 m/s40°

Bir top düz zeminden 36 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde, 91 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 36 m/sθ = 40°x = 91 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 29 m/s55°menzil

Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 29 m/sθ = 55°h = 60 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
θ = 20°merkezev = ?

180 m yarıçaplı bir viraj 20° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.

r = 180 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
R = 5 mh = 21,5 m

2,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 21,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 21,5 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 16 mμ = 0,2

0,5 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 16 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 0,5 kgθ = 40°μ = 0,2d = 16 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
3 kg1 kgμ = 0,2d = 0,5 m

Kütlesi 3 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 1 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 0,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.

m1 = 3 kgm2 = 1 kgμ = 0,2d = 0,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2 kg83 m/s4 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 30 m/s hızla giden 6 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 83 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 6 kgu = 30 m/sm1 = 2 kgv′1 = 83 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
29 m/s8 m/s

0,2 kg’lık bir top bir duvara 29 m/s hızla çarpıyor ve 8 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,2 kgvin = 29 m/svout = 8 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
1,8 kgk = 280 N/mA = 18 cmx = 9 cm

k = 280 N/m olan bir yaydaki 1,8 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 18 cm genlikle salınıyor. Dengeden 9 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 1,8 kgk = 280 N/mA = 18 cmx = 9 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,6 kgk = 300 N/mA = 9 cm

k = 300 N/m olan bir yaya bağlı 1,6 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 1,6 kgk = 300 N/mA = 9 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
θc = ?90°elmas, n1​ = 2,42etanol, n2​ = 1,36

Işık, elmas içinde (n = 2,42) etanol (n = 1,36) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.

n1 = 2,42n2 = 1,36
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 450 nmd = 0,4 mmL = 1,5 my = ?

450 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,4 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 2. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y2, bulun.

λ = 450 nmd = 0,4 mmL = 1,5 mm = 2
y2 = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 59,35 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·6,5) = 59,35 m

Cevap

s = 59,35 m
2.Kinematik

Cevap: s = 664 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 2·12 = 24 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·2·12² = 144 m
s2 = 24·19 = 456 m
s3 = 24²/(2·4,5) = 64 m

Toplam mesafe

s = 144 + 456 + 64 = 664 m

Cevap

s = 664 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 6,867 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (8,5 − 1,5)·9,81/(8,5 + 1,5) = 6,867 m/s²

Cevap

a = 6,867 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 2,429 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 73,58 N
m₁·g·sin θ = 30,95 N
μ·m₁·g·cos θ = 11,05 N

Sistemin ivmesi

a = (73,58 − 30,95 − 11,05)/13 = 2,429 m/s²

Cevap

a = 2,429 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 22,95 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 36·cos 40° = 27,58 m/s
t = x/vx = 91/27,58 = 3,3 s

O andaki yükseklik

y = 23,14·3,3 − ½·9,81·3,3² = 22,95 m

Cevap

y = 22,95 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: t = 6,676 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 29·cos 55° = 16,63 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 55° = 23,76 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 60 + 23,76·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (23,76 + √(564,3 + 1177))/9,81 = 6,676 s

Cevap

t = 6,676 s
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 25,35 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengesi

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Sürat

v = √(r·g·tan θ) = √(180·9,81·tan 20°) = 25,35 m/s

Cevap

v = 25,35 m/s
(91,27 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Nbottom = 235,4 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·21,5 = 421,8 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R + m·g = 2,5·421,8/5 + 24,53 = 235,4 N

Cevap

Nbottom = 235,4 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 12,02 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 4,905·0,766 = 3,757 N
F = μN = 0,2·3,757 = 0,7515 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 0,7515·16 = 12,02 J

Cevap

Wf = 12,02 J
10.İş ve enerji

Cevap: v = 0,9905 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Açığa çıkan ve kaybolan enerji

m₂g·d = 9,81·0,5 = 4,905 J
μ·m₁g·d = 0,2·29,43·0,5 = 2,943 J

İki bloğun kinetik enerjisi

½(m₁ + m₂)v² = 1,962 → v = √(2·1,962/4) = 0,9905 m/s

Cevap

v = 0,9905 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 3,5 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Önceki momentum

p = M·u = 6·30 = 180 kg·m/s

Sonraki momentum

180 = 2·83 + 4·v′2
v′2 = (180 − 166)/4 = 3,5 m/s

Cevap

v′2 = 3,5 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 148 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,2·(8 + 29) = 7,4 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 7,4/0,05 = 148 N

Cevap

Favg = 148 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 1,944 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(280/1,8) = 12,47 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 12,47·√(0,18² − 0,09²) = 1,944 m/s

Cevap

v = 1,944 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 1,232 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(300/1,6) = 13,69 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,09·13,69 = 1,232 m/s

Cevap

vmax = 1,232 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θc = 34,19 °

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

90°’de kırılma

sin θc = n₂/n₁ = 1,36/2,42 = 0,562

Kritik açı

θc = arcsin(0,562) = 34,19°

Cevap

θc = 34,19°
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: y2 = 3,375 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Saçak aralığı

Δy = λL/d = 450 × 10⁻⁹·1,5/(0,4 × 10⁻³) = 1,688 mm

2. saçak

y2 = 2·1,688 = 3,375 mm

Cevap

y2 = 3,375 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics