Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 12 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 19 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 2 m/s²t1 = 12 st2 = 19 sa3 = −4,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
8,5 kg ve 1,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 8,5 kgm2 = 1,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
35° eğimli bir rampadaki 5,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 7,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
Bir top düz zeminden 36 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde, 91 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 36 m/sθ = 40°x = 91 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 29 m/sθ = 55°h = 60 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
180 m yarıçaplı bir viraj 20° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.
r = 180 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
2,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 21,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 21,5 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 16 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 0,5 kgθ = 40°μ = 0,2d = 16 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 3 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 1 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 0,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 1 kgμ = 0,2d = 0,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 30 m/s hızla giden 6 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 83 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 6 kgu = 30 m/sm1 = 2 kgv′1 = 83 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,2 kg’lık bir top bir duvara 29 m/s hızla çarpıyor ve 8 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,2 kgvin = 29 m/svout = 8 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 280 N/m olan bir yaydaki 1,8 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 18 cm genlikle salınıyor. Dengeden 9 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 1,8 kgk = 280 N/mA = 18 cmx = 9 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 300 N/m olan bir yaya bağlı 1,6 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 1,6 kgk = 300 N/mA = 9 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Işık, elmas içinde (n = 2,42) etanol (n = 1,36) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.
n1 = 2,42n2 = 1,36
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
450 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,4 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 2. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y2, bulun.
λ = 450 nmd = 0,4 mmL = 1,5 mm = 2
y2 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 59,35 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·6,5) = 59,35 m
Cevap
s = 59,35 m
2.Kinematik
Cevap: s = 664 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2·12 = 24 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·2·12² = 144 m
s2 = 24·19 = 456 m
s3 = 24²/(2·4,5) = 64 m
Toplam mesafe
s = 144 + 456 + 64 = 664 m
Cevap
s = 664 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 6,867 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (8,5 − 1,5)·9,81/(8,5 + 1,5) = 6,867 m/s²
Cevap
a = 6,867 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 2,429 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 73,58 N
m₁·g·sin θ = 30,95 N
μ·m₁·g·cos θ = 11,05 N
Sistemin ivmesi
a = (73,58 − 30,95 − 11,05)/13 = 2,429 m/s²
Cevap
a = 2,429 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: y = 22,95 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 36·cos 40° = 27,58 m/s
t = x/vx = 91/27,58 = 3,3 s
O andaki yükseklik
y = 23,14·3,3 − ½·9,81·3,3² = 22,95 m
Cevap
y = 22,95 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: t = 6,676 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 29·cos 55° = 16,63 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 55° = 23,76 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 23,76·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (23,76 + √(564,3 + 1177))/9,81 = 6,676 s
Cevap
t = 6,676 s
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 25,35 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
v = √(r·g·tan θ) = √(180·9,81·tan 20°) = 25,35 m/s
Cevap
v = 25,35 m/s
(91,27 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Nbottom = 235,4 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·21,5 = 421,8 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R + m·g = 2,5·421,8/5 + 24,53 = 235,4 N
Cevap
Nbottom = 235,4 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 12,02 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 4,905·0,766 = 3,757 N
F = μN = 0,2·3,757 = 0,7515 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 0,7515·16 = 12,02 J
Cevap
Wf = 12,02 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 0,9905 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 9,81·0,5 = 4,905 J
μ·m₁g·d = 0,2·29,43·0,5 = 2,943 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 1,962 → v = √(2·1,962/4) = 0,9905 m/s
Cevap
v = 0,9905 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 3,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 6·30 = 180 kg·m/s
Sonraki momentum
180 = 2·83 + 4·v′2
v′2 = (180 − 166)/4 = 3,5 m/s
Cevap
v′2 = 3,5 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 148 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,2·(8 + 29) = 7,4 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 7,4/0,05 = 148 N
Cevap
Favg = 148 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 1,944 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(280/1,8) = 12,47 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 12,47·√(0,18² − 0,09²) = 1,944 m/s
Cevap
v = 1,944 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 1,232 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(300/1,6) = 13,69 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,09·13,69 = 1,232 m/s
Cevap
vmax = 1,232 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θc = 34,19 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
90°’de kırılma
sin θc = n₂/n₁ = 1,36/2,42 = 0,562
Kritik açı
θc = arcsin(0,562) = 34,19°
Cevap
θc = 34,19°
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y2 = 3,375 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …