Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 34 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.
vcar = 34 m/sapolice = 5,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 14 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 14 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
6 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 6 kgθ = 20°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
25° eğimli bir rampadaki 1 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 2,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 2,5 kgθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 34 m/s hızla atılıyor ve 80 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 34 m/sR = 80 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 31 m/sθ = 35°h = 45 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
1000 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 9 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 85 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1000 kgv = 9 m/sr = 85 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
0,7 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 0,7 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
1 kg kütleli bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimde 13 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 1 kgθ = 20°μ = 0,1d = 13 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 8 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 90 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25’tür. Blok eğim boyunca 7 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
12 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 3 kgm2 = 2,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 16 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 16 m/svout = 4 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 240 N/m olan bir yaydaki 3,5 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 9 cm genlikle salınıyor. Dengeden 3 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 3,5 kgk = 240 N/mA = 9 cmx = 3 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 250 N/m olan bir yaya bağlı 0,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 0,8 kgk = 250 N/mA = 8 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
600 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciye doğru 20 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 600 Hzv = 343 m/svs = 20 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Duran bir park sensörü, 20 m/s ile uzaklaşan bir arabaya doğru 35 kHz’lik ultrason gönderiyor. Sensöre geri dönen yankının frekansını, f″, bulun (ses sürati 343 m/s).
f = 35 kHzu = 20 m/sv = 343 m/s
f″ = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 420,4 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·34/5,5 = 12,36 s
Yol
d = v·t = 34·12,36 = 420,4 m
Cevap
d = 420,4 m
O anda polis arabası 2v = 68 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: hmax = 49,99 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 14²/(2·9,81) = 9,99 m
Yerden yükseklik
hmax = 40 + 9,99 = 49,99 m
Cevap
hmax = 49,99 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,972 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 24,53 N
m₁·g·sin θ = 4,146 N
μ·m₁·g·cos θ = 1,778 N
Sistemin ivmesi
a = (24,53 − 4,146 − 1,778)/3,5 = 5,315 m/s²
Cevap
a = 5,315 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: θ = 21,38 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·80/34² = 0,6789
Açı
2θ = 42,76° → θ = 21,38°
Cevap
θ = 21,38°
Diğer çözüm 90° − θ = 68,62°.
6.Eğik atış
Cevap: t = 5,342 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 31·cos 35° = 25,39 m/s
vy = v0·sin θ = 31·sin 35° = 17,78 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 45 + 17,78·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (17,78 + √(316,2 + 882,9))/9,81 = 5,342 s
Cevap
t = 5,342 s
7.Dairesel hareket
Cevap: N = 8857 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki kuvvetler
Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.
m·g − N = m·v²/r
N = 1000·9,81 − 1000·9²/85 = 9810 − 952,9 = 8857 N
Cevap
N = 8857 N
Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 2,62 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,7) = 2,62 m/s
Cevap
vmin = 2,62 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 11,98 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 9,81·0,9397 = 9,218 N
F = μN = 0,1·9,218 = 0,9218 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 0,9218·13 = 11,98 J
Cevap
Wf = 11,98 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 7,687 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 8·9,81 = 78,48 N
mg·sin θ = 39,24 N
μ·mg·cos θ = 16,99 N
İş–enerji
½mv² = (90 − 56,23)·7 = 236,4 J
v = √(2·236,4/8) = 7,687 m/s
Cevap
v = 7,687 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 1,091 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3 − 2,5)/(3 + 2,5)·12 = 1,091 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 2,5)·12 = 13,09 m/s
Cevap
v′1 = 1,091 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1800 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(4 + 16) = 9 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 9/0,005 = 1800 N
Cevap
Favg = 1800 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,7026 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(240/3,5) = 8,281 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 8,281·√(0,09² − 0,03²) = 0,7026 m/s
Cevap
v = 0,7026 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 25 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(250/0,8) = 17,68 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,08·17,68² = 25 m/s²
Cevap
amax = 25 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 637,2 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.