Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 3,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 120 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 10 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 8,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 25 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 8,5 m/sd = 25 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 85 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 11 kg’lık bloğu çekiyor; 7 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 11 kgF = 85 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üstünde atılıyor ve 70 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 40°R = 70 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 17 m/sθ = 60°h = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 120 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 120 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,9 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 4,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgr = 0,9 mv = 4,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kg kütleli bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimde 5 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 0,5 kgθ = 20°μ = 0,2d = 5 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 4 kgh = 2 mL = 3 mμ = 0,1k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
9 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 2,5 kgm2 = 4 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
10 g’lık bir mermi, 1,3 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 1 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 20° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 10 gM = 1 kgL = 1,3 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 0,7 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 0,7 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 400 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 16 cm genlikle salınıyor. Dengeden 7 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 400 N/mA = 16 cmx = 7 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 0,8 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 80 m/s ile yayılır. 3. harmonik frekansını, f3, bulun.
v = 80 m/sn = 3L = 0,8 m
f3 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir kırınım ağının milimetrede 500 çizgisi vardır. 405 nm dalga boylu ışık ağa dik olarak düşüyor. Görülebilecek en yüksek aydınlık maksimum mertebesi, mmax, kaçtır?
N = 500 mm⁻¹λ = 405 nm
mmax =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 158,7 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·3,5) = 158,7 m
Cevap
s = 158,7 m
2.Kinematik
Cevap: t = 2,774 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−10 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 10 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (10 + √(10² + 2·9,81·10))/9,81 = 2,774 s
Cevap
t = 2,774 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,1473
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 8,5²/(2·25) = 1,445 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,445/9,81 = 0,1473
Cevap
μ = 0,1473
4.Newton yasaları
Cevap: a = 3,251 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·70/sin 80°) = 26,41 m/s
Cevap
v0 = 26,41 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 32,34 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 17·cos 60° = 8,5 m/s
vy = v0·sin θ = 17·sin 60° = 14,72 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 15 + 14,72·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (14,72 + √(216,8 + 294,3))/9,81 = 3,805 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 8,5·3,805 = 32,34 m
Cevap
x = 32,34 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 24,26 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·120) = 24,26 m/s
Cevap
vmax = 24,26 m/s (87,34 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 6,462 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·4,5²/0,9 = 1,962 + 4,5 = 6,462 N
Cevap
T = 6,462 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 4,609 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 4,905·0,9397 = 4,609 N
F = μN = 0,2·4,609 = 0,9218 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 0,9218·5 = 4,609 J
Cevap
Wf = 4,609 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 29,82 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 39,24·(2 − 0,1·3) = 66,71 J
En büyük sıkışma
½kx² = 66,71 → x = √(2·66,71/1500) = 0,2982 m = 29,82 cm
Cevap
x = 29,82 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −2,077 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2,5 − 4)/(2,5 + 4)·9 = −2,077 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 4)·9 = 6,923 m/s
Cevap
v′1 = −2,077 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 125,3 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,3·(1 − cos 20°) = 0,0784 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,0784) = 1,24 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 1,01·1,24/0,01 = 125,3 m/s
Cevap
v = 125,3 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 1,678 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(0,7/9,81) = 1,678 s
Cevap
T = 1,678 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 4,14 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·400·0,16² = 5,12 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·400·0,07² = 0,98 J
Kinetik enerji
K = 5,12 − 0,98 = 4,14 J
Cevap
K = 4,14 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f3 = 150 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,8/3 = 0,5333 m
Frekans
f = v/λ = 80/0,5333 = 150 Hz
Cevap
f3 = 150 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: mmax = 4
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …