Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 13 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
8 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 8 kgθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 6 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8,5 kgm2 = 6 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 12 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 15° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 14 m/sθ = 15°h = 10 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
50 m yarıçaplı bir viraj 20° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.
r = 50 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
4,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 8,4 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 2 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 4,5 kgh = 8,4 mR = 2 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 2000 kg olan bir otomobil 6° eğimli bir yokuşu sabit 36 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 250 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 5 mL = 3,5 mμ = 0,15k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
25 m/s hızla giden 2000 kg’lık bir otomobil, duran 900 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 2000 kgv1 = 25 m/sm2 = 900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 14 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 14 m/svout = 4 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 40 N/m olan bir yaydaki 2,9 kg’lık kütle pozitif yönde 5 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,2 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 2,9 kgk = 40 N/mA = 5 cmt = 0,2 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 0,4 s periyot ve 4 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 4 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 3 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 0,4 sA = 4 cmx = 3 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 8 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 8 cmf = 20 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,55, kılıfı n₂ = 1,54’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,55n2 = 1,54n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 39,06 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·8) = 39,06 m
Cevap
s = 39,06 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 48,61 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 13²/(2·9,81) = 8,614 m
Yerden yükseklik
hmax = 40 + 8,614 = 48,61 m
Cevap
hmax = 48,61 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,631 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 12·cos 70° = 4,104 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 70° = 11,28 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·11,28/9,81 = 2,299 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 4,104·2,299 = 9,435 m
Cevap
x = 9,435 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 24,94 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 14·cos 15° = 13,52 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 15° = 3,623 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 10 + 3,623·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (3,623 + √(13,13 + 196,2))/9,81 = 1,844 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 13,52·1,844 = 24,94 m
Cevap
x = 24,94 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 13,36 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(8,4 − 2·2) = 86,33 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 4,5·86,33/2 − 44,15 = 150,1 N
Cevap
Ntop = 150,1 N
9.İş ve enerji
Cevap: P = 23,01 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 6° = 2051 N
F = 2051 + 250 = 2301 N
Güç
v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 2301·10 = 23008 W = 23,01 kW
Cevap
P = 23,01 kW
10.İş ve enerji
Cevap: x = 14,82 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(5 − 0,15·3,5) = 21,95 J
En büyük sıkışma
½kx² = 21,95 → x = √(2·21,95/2000) = 0,1482 m = 14,82 cm
Cevap
x = 14,82 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 193966 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 2000·25/2900 = 17,24 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·2000·25² = 625000 J
Kafter = ½·2900·17,24² = 431034 J
Kaybolan enerji
ΔK = 625000 − 431034 = 193966 J
Cevap
ΔK = 193966 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 315 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(4 + 14) = 6,3 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 6,3/0,02 = 315 N
Cevap
Favg = 315 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = −0,1256 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(40/2,9) = 3,714 rad/s
ω·t = 3,714·0,2 = 0,7428 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,05·3,714·sin(0,7428) = −0,1256 m/s
Cevap
v = −0,1256 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,04601 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/0,4 = 15,71 rad/s
Zaman için çözün
0,75 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,75) = 0,7227 rad
t = 0,7227/15,71 = 0,04601 s
Cevap
t = 0,04601 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 1,667
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/8
di = −13,33 cm
Büyütme
m = −di/do = −(−13,33)/8 = 1,667
Cevap
m = 1,667
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θa = 10,12 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.