Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?12,5

45 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 45 km/ha = −6 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 15 m/s35 m

Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 15 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
6,5 kg0,5 kg

6,5 kg ve 0,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 6,5 kgm2 = 0,5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
9 kg6 kgTF = 70 Nμ = 0,15

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 70 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 6 kg’lık bloğu çekiyor; 9 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.

m1 = 9 kgm2 = 6 kgF = 70 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 28 m/s70°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 28 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
h = 25 mv0​ = 19 m/s70°H = ?

Bir top 25 m’lik bir uçurumun tepesinden 19 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 19 m/sθ = 70°h = 25 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 135 mvmax​ = ?

Bir otomobil 135 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 135 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
R = 5 mh = 24 m

3,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 24 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.

m = 3,5 kgh = 24 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
35°d = 14 mμ = 0,3

Bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Eğim boyunca 14 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 35°μ = 0,3d = 14 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 5 mL = 4,5 mμ = 0,2k = 1000 N/m

0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 5 mL = 4,5 mμ = 0,2k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1,5 kgv = ?15 gh = 3 cm

15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 3 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 15 gM = 1,5 kgh = 3 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
28 m/s11 m/s

0,5 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,5 kgvin = 28 m/svout = 11 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 1,3 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 1,3 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?14

Bir cisim 2,9 s periyot ve 20 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 14 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 2,9 sA = 20 cmx = 14 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Pβ = ?r = 2 m

Küçük bir hoparlör, 0,05 W ses gücünü her yöne eşit olarak yayar. 2 m uzaklıktaki ses şiddeti düzeyini, β, bulun.

P = 0,05 Wr = 2 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 450 nma = 0,1 mmL = 2,5 m

450 nm dalga boylu ışık, 0,1 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 2,5 m uzaklıktaki bir ekranda merkezi aydınlık maksimumun genişliğini, w, bulun (iki yandaki ilk karanlık saçaklar arası).

λ = 450 nma = 0,1 mmL = 2,5 m
w = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 2,083 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 12,5/6 = 2,083 s

Cevap

t = 2,083 s
2.Kinematik

Cevap: t = 4,607 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−35 = 15·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 15·t − 35 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (15 + √(15² + 2·9,81·35))/9,81 = 4,607 s

Cevap

t = 4,607 s
3.Newton yasaları

Cevap: T = 9,109 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (6,5 − 0,5)·9,81/(6,5 + 0,5) = 8,409 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 0,5·(9,81 + 8,409) = 9,109 N

Cevap

T = 9,109 N
4.Newton yasaları

Cevap: a = 3,195 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (70 − 22,07)/15 = 3,195 m/s²

Cevap

a = 3,195 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: x = 51,37 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 28·cos 70° = 9,577 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 70° = 26,31 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·26,31/9,81 = 5,364 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 9,577·5,364 = 51,37 m

Cevap

x = 51,37 m
6.Eğik atış

Cevap: H = 41,25 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 19·sin 70° = 17,85 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 17,85²/(2·9,81) = 16,25 m

Yerden yükseklik

H = 25 + 16,25 = 41,25 m

Cevap

H = 41,25 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 30,45 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·135) = 30,45 m/s

Cevap

vmax = 30,45 m/s (109,6 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ntop = 157,9 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·(24 − 2·5) = 274,7 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R − m·g = 3,5·274,7/5 − 34,34 = 157,9 N

Cevap

Ntop = 157,9 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 9,489 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·14·(0,5736 − 0,3·0,8192)) = 9,489 m/s

Cevap

v = 9,489 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 8,969 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 4,905·(5 − 0,2·4,5) = 20,11 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,1) = 8,969 m/s

Cevap

v = 8,969 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 77,49 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,03) = 0,7672 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 1,5)·0,7672/0,015 = 77,49 m/s

Cevap

v = 77,49 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 19,5 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,5·(11 + 28) = 19,5 N·s

Cevap

J = 19,5 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 0,4199 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,3/2π)² = 0,4199 m

Cevap

L = 0,4199 m
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,3579 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/2,9 = 2,167 rad/s

Zaman için çözün

0,7 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,7) = 0,7754 rad
t = 0,7754/2,167 = 0,3579 s

Cevap

t = 0,3579 s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β = 89,98 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Şiddet

I = P/(4πr²) = 0,0009947 W/m²

Seviye

β = 10·log₁₀(0,0009947/10⁻¹²) = 89,98 dB

Cevap

β = 89,98 dB
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: w = 22,5 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

İlk karanlık saçak

y₁ = λL/a = 450 × 10⁻⁹·2,5/(0,1 × 10⁻³) = 11,25 mm

Merkezi maksimumun genişliği

w = 2y₁ = 22,5 mm

Cevap

w = 22,5 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics