Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
45 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 45 km/ha = −6 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 15 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
6,5 kg ve 0,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 6,5 kgm2 = 0,5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 70 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 6 kg’lık bloğu çekiyor; 9 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 6 kgF = 70 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 28 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 25 m’lik bir uçurumun tepesinden 19 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 19 m/sθ = 70°h = 25 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 135 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 135 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
3,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 24 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 3,5 kgh = 24 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Eğim boyunca 14 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 35°μ = 0,3d = 14 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 5 mL = 4,5 mμ = 0,2k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 3 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 1,5 kgh = 3 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,5 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,5 kgvin = 28 m/svout = 11 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,3 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,3 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 2,9 s periyot ve 20 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 14 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 2,9 sA = 20 cmx = 14 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir hoparlör, 0,05 W ses gücünü her yöne eşit olarak yayar. 2 m uzaklıktaki ses şiddeti düzeyini, β, bulun.
P = 0,05 Wr = 2 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
450 nm dalga boylu ışık, 0,1 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 2,5 m uzaklıktaki bir ekranda merkezi aydınlık maksimumun genişliğini, w, bulun (iki yandaki ilk karanlık saçaklar arası).
λ = 450 nma = 0,1 mmL = 2,5 m
w = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 2,083 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 12,5/6 = 2,083 s
Cevap
t = 2,083 s
2.Kinematik
Cevap: t = 4,607 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−35 = 15·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 15·t − 35 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (15 + √(15² + 2·9,81·35))/9,81 = 4,607 s
Cevap
t = 4,607 s
3.Newton yasaları
Cevap: T = 9,109 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (6,5 − 0,5)·9,81/(6,5 + 0,5) = 8,409 m/s²
Hafif kütleden ip gerilmesi
T − m2·g = m2·a → T = 0,5·(9,81 + 8,409) = 9,109 N
Cevap
T = 9,109 N
4.Newton yasaları
Cevap: a = 3,195 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 28·cos 70° = 9,577 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 70° = 26,31 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·26,31/9,81 = 5,364 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 9,577·5,364 = 51,37 m
Cevap
x = 51,37 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 41,25 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 19·sin 70° = 17,85 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 17,85²/(2·9,81) = 16,25 m
Yerden yükseklik
H = 25 + 16,25 = 41,25 m
Cevap
H = 41,25 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 30,45 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·135) = 30,45 m/s
Cevap
vmax = 30,45 m/s (109,6 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ntop = 157,9 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(24 − 2·5) = 274,7 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 3,5·274,7/5 − 34,34 = 157,9 N
Cevap
Ntop = 157,9 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 9,489 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·14·(0,5736 − 0,3·0,8192)) = 9,489 m/s
Cevap
v = 9,489 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 8,969 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(5 − 0,2·4,5) = 20,11 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,1) = 8,969 m/s
Cevap
v = 8,969 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 77,49 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,03) = 0,7672 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 1,5)·0,7672/0,015 = 77,49 m/s
Cevap
v = 77,49 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 19,5 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,5·(11 + 28) = 19,5 N·s
Cevap
J = 19,5 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,4199 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,3/2π)² = 0,4199 m
Cevap
L = 0,4199 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,3579 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/2,9 = 2,167 rad/s
Zaman için çözün
0,7 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,7) = 0,7754 rad
t = 0,7754/2,167 = 0,3579 s
Cevap
t = 0,3579 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 89,98 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet
I = P/(4πr²) = 0,0009947 W/m²
Seviye
β = 10·log₁₀(0,0009947/10⁻¹²) = 89,98 dB
Cevap
β = 89,98 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: w = 22,5 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …