Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 108 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 5 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
7 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 7 kgθ = 20°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 26 m/s hızla atılıyor ve 35 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 26 m/sR = 35 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 13 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 13 m/sθ = 55°h = 15 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 135 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 135 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
2 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 15 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 3 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.
m = 2 kgh = 15 mR = 3 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 0,5 kg olan bir top, 2 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 45° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,5 kgL = 2 mθ = 45°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 15 kg olan bir blok, 35° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 140 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 25 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 5 kgh = 25 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 15 m/s hızla çarpıyor ve 14 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 15 m/svout = 14 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,1 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,21 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1,1 mT = 2,21 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
300 m/s hızla giden 5 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 0,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 1500 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 5 gv = 300 m/sM = 0,5 kgk = 1500 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 8 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 8 cmf = 20 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 50 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 10 cm olan 1. mercek ve f₂ = −20 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 20 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 10 cmf2 = −20 cms = 50 cmdo = 20 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,615 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 30/6,5 = 4,615 s
Cevap
t = 4,615 s
2.Kinematik
Cevap: t = 2,331 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (5 + √(5² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,331 s
Cevap
t = 2,331 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,433 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·35/26² = 0,5079
Açı
2θ = 30,52° → θ = 15,26°
Cevap
θ = 15,26°
Diğer çözüm 90° − θ = 74,74°.
6.Eğik atış
Cevap: H = 20,78 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 13·sin 55° = 10,65 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 10,65²/(2·9,81) = 5,78 m
Yerden yükseklik
H = 15 + 5,78 = 20,78 m
Cevap
H = 20,78 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 23,02 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·135) = 23,02 m/s
Cevap
vmax = 23,02 m/s (82,86 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Nbottom = 215,8 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·15 = 294,3 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R + m·g = 2·294,3/3 + 19,62 = 215,8 N
Cevap
Nbottom = 215,8 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 7,778 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·2·(1 − cos 45°) = 11,49 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
T = mg + mv²/L = 4,905 + 0,5·11,49/2 = 7,778 N
Cevap
T = 7,778 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 7,778 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,388 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 84,4 N
μ·mg·cos θ = 12,05 N
İş–enerji
½mv² = (140 − 96,46)·5 = 217,7 J
v = √(2·217,7/15) = 5,388 m/s
Cevap
v = 5,388 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 740,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,25) = 2,215 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 5)·2,215/0,015 = 740,5 m/s
Cevap
v = 740,5 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1015 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(14 + 15) = 10,15 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 10,15/0,01 = 1015 N
Cevap
Favg = 1015 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 8,891 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,1/2,21² = 8,891 m/s²
Cevap
g = 8,891 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 5,45 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,005·300/0,505 = 2,97 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(1500/0,505) = 54,5 rad/s
Genlik
A = V/ω = 2,97/54,5 = 0,0545 m = 5,45 cm
Cevap
A = 5,45 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −13,33 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/8
di = −13,33 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −13,33 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = −12 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.