Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −6 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1 s boyunca 38 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Fırlatmadan ne kadar sonra yere çarpar? t değerini bulun.
a = 38 m/s²t1 = 1 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
40 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 200 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 40 kgF = 200 Nθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 105 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 3 kg’lık bloğu çekiyor; 8 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 3 kgF = 105 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 14 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 5 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 19 m/sθ = 35°h = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
2 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 35° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 2 mθ = 35°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,1 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 2 kgr = 1,1 mvbottom = 11,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 7 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 40°μ = 0,1d = 7 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
25° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 3000 N/m olan bir yay, kütlesi 3 kg olan bir bloğa karşı 15 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
8 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 20 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 4 kgh = 20 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,6 kg’lık bir top bir duvara 11 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,6 kgvin = 11 m/svout = 4 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 130 N/m olan bir yaydaki 3,9 kg’lık kütle pozitif yönde 10 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,1 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3,9 kgk = 130 N/mA = 10 cmt = 0,1 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 90 N/m olan bir yaya bağlı 0,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 0,8 kgk = 90 N/mA = 8 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 10 cm olan ince bir yakınsak merceğin 6 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 6 cmf = 10 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 60 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 8 cm olan 1. mercek ve f₂ = 8 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 20 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 8 cmf2 = 8 cms = 60 cmdo = 20 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,63 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 27,78/6 = 4,63 s
Cevap
t = 4,63 s
2.Kinematik
Cevap: t = 9,219 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 38·1 = 38 m/s
h₁ = ½·38·1² = 19 m
Yere kadar serbest uçuş
−h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² denklemini pozitif kök için çözün.
t₂ = (38 + √(38² + 2·9,81·19))/9,81 = 8,219 s
t = 1 + 8,219 = 9,219 s
Cevap
t = 9,219 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,762 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 200·sin 25° = 307,9 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 181,3 − 30,79
a = 150,5/40 = 3,762 m/s²
Cevap
a = 3,762 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 76,36 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: t = 1,427 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 14·cos 30° = 12,12 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 30° = 7 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·7/9,81 = 1,427 s
Cevap
t = 1,427 s
6.Eğik atış
Cevap: t = 2,612 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 19·cos 35° = 15,56 m/s
vy = v0·sin θ = 19·sin 35° = 10,9 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 5 + 10,9·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,9 + √(118,8 + 98,1))/9,81 = 2,612 s
Cevap
t = 2,612 s
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 2,807 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 2·sin 35° = 1,147 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(1,147·9,81·tan 35°) = 2,807 m/s
Cevap
v = 2,807 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 142,4 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11,5² − 4·9,81·1,1 = 89,09 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 2·89,09/1,1 − 2·9,81 = 142,4 N
Cevap
Ttop = 142,4 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 8,818 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·7·(0,6428 − 0,1·0,766)) = 8,818 m/s
Cevap
v = 8,818 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: d = 1,899 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 15 cm = 0,15 m
½kx² = ½·3000·0,15² = 33,75 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 33,75/(29,43·(0,4226 + 0,2·0,9063)) = 1,899 m
Cevap
d = 1,899 m
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 992,4 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,2) = 1,981 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 4)·1,981/0,008 = 992,4 m/s
Cevap
v = 992,4 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 450 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,6·(4 + 11) = 9 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 9/0,02 = 450 N
Cevap
Favg = 450 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = −0,3151 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(130/3,9) = 5,774 rad/s
ω·t = 5,774·0,1 = 0,5774 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,1·5,774·sin(0,5774) = −0,3151 m/s
Cevap
v = −0,3151 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 0,288 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(90/0,8) = 10,61 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·90·0,08² = 0,288 J
Cevap
E = 0,288 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −15 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/10 − 1/6
di = −15 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −15 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = 9,655 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.