Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,6 s’dir; ardından otomobil 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 90 km/htr = 0,6 sa = −5,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 14 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 14 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
50 kg’lık bir kutu, yatayla 40° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 50 kgθ = 40°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 25° eğimli bir rampada 10,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 10,5 m/sθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 38 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 35 m’lik bir uçurumun tepesinden 32 m/s hızla ve yatayın 15° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 32 m/sθ = 15°h = 35 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil, 50 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?
r = 50 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
4 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 36,1 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 9,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 4 kgh = 36,1 mR = 9,5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 10 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 40°μ = 0,15d = 10 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 10 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 5 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 0,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 10 kgm2 = 5 kgμ = 0,2d = 0,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 m/s hızla giden 1200 kg’lık bir otomobil, duran 700 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 1200 kgv1 = 12 m/sm2 = 700 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,5 kg’lık bir top bir duvara 26 m/s hızla çarpıyor ve 16 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,5 kgvin = 26 m/svout = 16 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 360 N/m olan bir yaydaki 3,3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 5 cm genlikle salınıyor. Dengeden 3 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 3,3 kgk = 360 N/mA = 5 cmx = 3 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 370 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 4 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 3 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.
k = 370 N/mA = 4 cmx = 3 cm
U = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir gözlemci, 400 Hz’lik durgun bir kaynaktan uzaklaşarak 20 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 400 Hzv = 343 m/svo = 20 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 10 cm olan çukur aynanın 15 cm önündedir. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 15 cmR = 10 cm
m =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 71,82 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 25·0,6 = 15 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 25²/(2·5,5) = 56,82 m
Toplam
d = 15 + 56,82 = 71,82 m
Cevap
d = 71,82 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,684 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 14·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 14·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (14 + √(14² + 2·9,81·15))/9,81 = 3,684 s
Cevap
t = 3,684 s
3.Newton yasaları
Cevap: F = 428 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 315,3 + 112,7 = 428 N
Cevap
F = 428 N
4.Newton yasaları
Cevap: d = 8,656 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 25° + 0,25·cos 25°) = 6,369 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 10,5²/(2·6,369) = 8,656 m
Cevap
d = 8,656 m
5.Eğik atış
Cevap: x = 94,62 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 38·cos 20° = 35,71 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 20° = 13 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·13/9,81 = 2,65 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 35,71·2,65 = 94,62 m
Cevap
x = 94,62 m
6.Eğik atış
Cevap: α = 41,64 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 32·cos 15° = 30,91 m/s
vy0 = 32·sin 15° = 8,282 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(8,282² + 2·9,81·35) = 27,48 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 27,48/30,91 → α = 41,64°
Cevap
α = 41,64°
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 22,15 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Normal kuvvet sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·50) = 22,15 m/s
Cevap
vmax = 22,15 m/s
(79,73 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ntop = 102 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(36,1 − 2·9,5) = 335,5 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 4·335,5/9,5 − 39,24 = 102 N
Cevap
Ntop = 102 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 45,09 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,766 = 30,06 N
F = μN = 0,15·30,06 = 4,509 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 4,509·10 = 45,09 J
Cevap
Wf = 45,09 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 1,401 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 49,05·0,5 = 24,53 J
μ·m₁g·d = 0,2·98,1·0,5 = 9,81 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 14,71 → v = √(2·14,71/15) = 1,401 m/s
Cevap
v = 1,401 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 36,84 %
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1200·12/1900 = 7,579 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1200·12² = 86400 J
Kafter = ½·1900·7,579² = 54568 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 31832/86400 = 36,84 %
Cevap
ΔK/K = 36,84 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 21 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,5·(16 + 26) = 21 N·s
Cevap
J = 21 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,4178 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(360/3,3) = 10,44 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 10,44·√(0,05² − 0,03²) = 0,4178 m/s
Cevap
v = 0,4178 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: U = 0,1665 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·370·0,04² = 0,296 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·370·0,03² = 0,1665 J
Cevap
U = 0,1665 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 376,7 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.