Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?15

54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 54 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 7 m/s25 m

Bir top, yerden 25 m yükseklikteki bir çatının kenarından 7 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 7 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
25 kg40°F = 170 Nμ = 0,3

25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 40° üstünde bir halatla 170 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 25 kgF = 170 Nθ = 40°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 1,5 kg2 kgμ = 0,2

Yatay bir masa üzerindeki 1,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 1,5 kgm2 = 2 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?50°R = 135 m

Bir top düz zeminden yatayın 50° üstünde atılıyor ve 135 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 50°R = 135 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 15 m/s35°x = ?

Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 15 m/sθ = 35°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 60 mvmax​ = ?

Bir otomobil 60 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 60 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 10°merkezevmin​ = ?

50 m yarıçaplı bir viraj 10° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,1’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı eğimden aşağı kaymadan alabileceği en düşük hız vmin değerini bulun.

r = 50 mθ = 10°μs = 0,1g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
72 km/h8°2000 kg

Kütlesi 2000 kg olan bir otomobil 8° eğimli bir yokuşu sabit 72 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 400 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.

m = 2000 kgθ = 8°Fr = 400 Nv = 72 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.İş ve enerjiZor
k = 800 N/m15°μ = 0,15 kg

15° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 800 N/m olan bir yay, kütlesi 5 kg olan bir bloğa karşı 12 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 5 kgk = 800 N/mx = 12 cmθ = 15°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2,5 kg6 m/s0,5 kg

6 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 0,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 2,5 kgm2 = 0,5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
10 m/s5 m/s

0,35 kg’lık bir top bir duvara 10 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,35 kgvin = 10 m/svout = 5 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,5 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 1,5 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 1,5 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,5 kgk = 60 N/mA = 9 cm

k = 60 N/m olan bir yaya bağlı 1,5 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 1,5 kgk = 60 N/mA = 9 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
80 dB?5 m25 m

Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 5 m uzaklıkta düzey 80 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 25 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.

β1 = 80 dBr1 = 5 mr2 = 25 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 532 nmθ3​ = ?

532 nm dalga boylu ışık, milimetrede 100 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 3. mertebe maksimumunun açısını, θ3, bulun.

N = 100 mm⁻¹λ = 532 nmm = 3
θ3 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 2,308 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 54/3,6 = 15 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 15/6,5 = 2,308 s

Cevap

t = 2,308 s
2.Kinematik

Cevap: hmax = 27,5 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 7²/(2·9,81) = 2,497 m

Yerden yükseklik

hmax = 25 + 2,497 = 27,5 m

Cevap

hmax = 27,5 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 3,577 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 170·sin 40° = 136 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 130,2 − 40,79
a = 89,43/25 = 3,577 m/s²

Cevap

a = 3,577 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 4,765 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (19,62 − 2,943)/3,5 = 4,765 m/s²

Cevap

a = 4,765 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 36,67 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·135/sin 100°) = 36,67 m/s

Cevap

v0 = 36,67 m/s
6.Eğik atış

Cevap: x = 55,08 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 15·cos 35° = 12,29 m/s
vy = v0·sin θ = 15·sin 35° = 8,604 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 60 + 8,604·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (8,604 + √(74,02 + 1177))/9,81 = 4,483 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 12,29·4,483 = 55,08 m

Cevap

x = 55,08 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 15,34 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·60) = 15,34 m/s

Cevap

vmax = 15,34 m/s (55,24 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 6,065 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim yukarı yönlüdür.

N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(50·9,81·0,07517/1,002) = 6,065 m/s

Cevap

vmin = 6,065 m/s
(21,84 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: P = 62,61 kW

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.

İtici kuvvet

m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 8° = 2731 N
F = 2731 + 400 = 3131 N

Güç

v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 3131·20 = 62612 W = 62,61 kW

Cevap

P = 62,61 kW
10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,3304 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 12 cm = 0,12 m
½kx² = ½·800·0,12² = 5,76 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 5,76/(49,05·(0,2588 + 0,1·0,9659)) = 0,3304 m

Cevap

d = 0,3304 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 10 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (2,5 − 0,5)/(2,5 + 0,5)·6 = 4 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 0,5)·6 = 10 m/s

Cevap

v′2 = 10 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 1050 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,35·(5 + 10) = 5,25 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 5,25/0,005 = 1050 N

Cevap

Favg = 1050 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 2,457 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(1,5/9,81) = 2,457 s

Cevap

T = 2,457 s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 0,5692 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(60/1,5) = 6,325 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,09·6,325 = 0,5692 m/s

Cevap

vmax = 0,5692 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β2 = 66,02 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Şiddet oranı

I₂/I₁ = (5/25)² = 0,04

Yeni düzey

β₂ = 80 + 10·log₁₀(0,04) = 66,02 dB

Cevap

β2 = 66,02 dB

Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.

16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ3 = 9,184 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/100 mm = 1 × 10⁻⁵ m

Ağ denklemi

sin θ = mλ/d = 3·532 × 10⁻⁹/(1 × 10⁻⁵) = 0,1596
θ = 9,184°

Cevap

θ3 = 9,184°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics