Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,9 s’dir; ardından otomobil 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 54 km/htr = 0,9 sa = −8 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 7 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 28 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 3 m/s²t1 = 7 st2 = 28 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 10,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 37 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 10,5 m/sd = 37 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 50 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 6 kg’lık bloğu çekiyor; 10 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 10 kgm2 = 6 kgF = 50 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 40 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde, 56 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 40 m/sθ = 60°x = 56 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 34 m/s hızla ve yatayın 15° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 34 m/sθ = 15°h = 15 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
130 m yarıçaplı bir viraj 8° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.
r = 130 mθ = 8°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 9 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?
R = 9 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 18 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 20°μ = 0,1d = 18 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 10 kg olan bir araba, 2,5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 8 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 10 kgh = 8 mR = 2,5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 m/s hızla giden 4 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 4 kgm2 = 3 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 28 m/svout = 4 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 0,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 12 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 0,9 kgk = 30 N/mA = 12 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir hoparlör, 0,01 W ses gücünü her yöne eşit olarak yayar. 10 m uzaklıktaki ses şiddeti düzeyini, β, bulun.
P = 0,01 Wr = 10 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,62, kılıfı n₂ = 1,59’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,62n2 = 1,59n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 27,56 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 15·0,9 = 13,5 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 15²/(2·8) = 14,06 m
Toplam
d = 13,5 + 14,06 = 27,56 m
Cevap
d = 27,56 m
2.Kinematik
Cevap: s = 749,7 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 3·7 = 21 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·3·7² = 73,5 m
s2 = 21·28 = 588 m
s3 = 21²/(2·2,5) = 88,2 m
Toplam mesafe
s = 73,5 + 588 + 88,2 = 749,7 m
Cevap
s = 749,7 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,1519
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 10,5²/(2·37) = 1,49 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,49/9,81 = 0,1519
Cevap
μ = 0,1519
4.Newton yasaları
Cevap: a = 1,653 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 40·cos 60° = 20 m/s
t = x/vx = 56/20 = 2,8 s
O andaki yükseklik
y = 34,64·2,8 − ½·9,81·2,8² = 58,54 m
Cevap
y = 58,54 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: α = 30,42 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 34·cos 15° = 32,84 m/s
vy0 = 34·sin 15° = 8,8 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(8,8² + 2·9,81·15) = 19,28 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 19,28/32,84 → α = 30,42°
Cevap
α = 30,42°
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 13,39 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki koşul
m·g = m·v²/R → v² = g·R
Enerjinin korunumu
g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·9 = 22,5 m
Cevap
hmin = 22,5 m
9.İş ve enerji
Cevap: v = 9,36 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·18·(0,342 − 0,1·0,9397)) = 9,36 m/s
Cevap
v = 9,36 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: N = 137,3 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(8 − 5) = 58,86 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
N = mv²/R − mg = 10·58,86/2,5 − 98,1 = 137,3 N
Cevap
N = 137,3 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 0,7143 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4 − 3)/(4 + 3)·5 = 0,7143 m/s
v′2 = 2·4/(4 + 3)·5 = 5,714 m/s
Cevap
v′1 = 0,7143 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 480 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(4 + 28) = 9,6 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 9,6/0,02 = 480 N
Cevap
Favg = 480 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,2485 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1/2π)² = 0,2485 m
Cevap
L = 0,2485 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 4 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(30/0,9) = 5,774 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,12·5,774² = 4 m/s²
Cevap
amax = 4 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 69,01 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet
I = P/(4πr²) = 7,958 × 10⁻⁶ W/m²
Seviye
β = 10·log₁₀(7,958 × 10⁻⁶/10⁻¹²) = 69,01 dB
Cevap
β = 69,01 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θa = 18,08 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.