Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,9 s15

54 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,9 s’dir; ardından otomobil 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 54 km/htr = 0,9 sa = −8 m/s²
d = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)7 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 7 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 28 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 3 m/s²t1 = 7 st2 = 28 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 10,5 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 10,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 37 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 10,5 m/sd = 37 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
10 kg6 kgTF = 50 Nμ = 0,15

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 50 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 6 kg’lık bloğu çekiyor; 10 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 6 kgF = 50 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
56 my = ?v0​ = 40 m/s60°

Bir top düz zeminden 40 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde, 56 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 40 m/sθ = 60°x = 56 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 15 mv0​ = 34 m/s15°α = ?

Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 34 m/s hızla ve yatayın 15° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 34 m/sθ = 15°h = 15 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
θ = 8°merkezev = ?

130 m yarıçaplı bir viraj 8° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.

r = 130 mθ = 8°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
R = 9 mh = ?

Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 9 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?

R = 9 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
20°d = 18 mμ = 0,1

Bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 18 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 20°μ = 0,1d = 18 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 8 mR = 2,5 mN = ?

Kütlesi 10 kg olan bir araba, 2,5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 8 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 10 kgh = 8 mR = 2,5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 kg5 m/s3 kg

5 m/s hızla giden 4 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 4 kgm2 = 3 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
28 m/s4 m/s

0,3 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,3 kgvin = 28 m/svout = 4 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 1 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 1 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,9 kgk = 30 N/mA = 12 cm

k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 0,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 12 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 0,9 kgk = 30 N/mA = 12 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Pβ = ?r = 10 m

Küçük bir hoparlör, 0,01 W ses gücünü her yöne eşit olarak yayar. 10 m uzaklıktaki ses şiddeti düzeyini, β, bulun.

P = 0,01 Wr = 10 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
θa​ = ?n1​ = 1,62n2​ = 1,59n0​ = 1,00

Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,62, kılıfı n₂ = 1,59’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.

n1 = 1,62n2 = 1,59n0 = 1,00
θa = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 27,56 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 54/3,6 = 15 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 15·0,9 = 13,5 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 15²/(2·8) = 14,06 m

Toplam

d = 13,5 + 14,06 = 27,56 m

Cevap

d = 27,56 m
2.Kinematik

Cevap: s = 749,7 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 3·7 = 21 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·3·7² = 73,5 m
s2 = 21·28 = 588 m
s3 = 21²/(2·2,5) = 88,2 m

Toplam mesafe

s = 73,5 + 588 + 88,2 = 749,7 m

Cevap

s = 749,7 m
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,1519

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 10,5²/(2·37) = 1,49 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,49/9,81 = 0,1519

Cevap

μ = 0,1519
4.Newton yasaları

Cevap: a = 1,653 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (50 − 23,54)/16 = 1,653 m/s²

Cevap

a = 1,653 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 58,54 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 40·cos 60° = 20 m/s
t = x/vx = 56/20 = 2,8 s

O andaki yükseklik

y = 34,64·2,8 − ½·9,81·2,8² = 58,54 m

Cevap

y = 58,54 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: α = 30,42 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 34·cos 15° = 32,84 m/s
vy0 = 34·sin 15° = 8,8 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(8,8² + 2·9,81·15) = 19,28 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 19,28/32,84 → α = 30,42°

Cevap

α = 30,42°
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 13,39 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengesi

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Sürat

v = √(r·g·tan θ) = √(130·9,81·tan 8°) = 13,39 m/s

Cevap

v = 13,39 m/s
(48,2 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: hmin = 22,5 m

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki koşul

m·g = m·v²/R → v² = g·R

Enerjinin korunumu

g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·9 = 22,5 m

Cevap

hmin = 22,5 m
9.İş ve enerji

Cevap: v = 9,36 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·18·(0,342 − 0,1·0,9397)) = 9,36 m/s

Cevap

v = 9,36 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: N = 137,3 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(8 − 5) = 58,86 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
N = mv²/R − mg = 10·58,86/2,5 − 98,1 = 137,3 N

Cevap

N = 137,3 N

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = 0,7143 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (4 − 3)/(4 + 3)·5 = 0,7143 m/s
v′2 = 2·4/(4 + 3)·5 = 5,714 m/s

Cevap

v′1 = 0,7143 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 480 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,3·(4 + 28) = 9,6 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 9,6/0,02 = 480 N

Cevap

Favg = 480 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 0,2485 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1/2π)² = 0,2485 m

Cevap

L = 0,2485 m
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 4 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(30/0,9) = 5,774 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,12·5,774² = 4 m/s²

Cevap

amax = 4 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β = 69,01 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Şiddet

I = P/(4πr²) = 7,958 × 10⁻⁶ W/m²

Seviye

β = 10·log₁₀(7,958 × 10⁻⁶/10⁻¹²) = 69,01 dB

Cevap

β = 69,01 dB
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θa = 18,08 °

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Kılıftaki kritik açı

sin θc = 1,59/1,62 = 0,9815 → θc = 78,96°

Sayısal açıklık

NA = √(1,62² − 1,59²) = 0,3103

Kabul açısı

θa = arcsin(0,3103) = 18,08°

Cevap

θa = 18,08°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics