Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 20 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 20 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 5 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 190 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 20 kgF = 190 Nθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 3 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 22 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde, 22 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 22 m/sθ = 70°x = 22 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 15 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. İnerken 3 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 15 m/sθ = 45°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 140 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 140 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 0,5 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 30 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 30 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 14 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 14 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 m/s hızla giden 4 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 0,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 0,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
15 g’lık bir mermi, 2 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 30° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 4 kgL = 2 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 1,9 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1,9 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 260 N/m olan bir yaya bağlı 2,7 kg’lık bir kütle denge konumundan 13 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 2,7 kgk = 260 N/mA = 13 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
800 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciden uzaklaşarak 15 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 800 Hzv = 343 m/svs = 15 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
450 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,3 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 2. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y2, bulun.
λ = 450 nmd = 0,3 mmL = 2 mm = 2
y2 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 8,889 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·20/4,5 = 8,889 s
Cevap
t = 8,889 s
O anda polis arabası 2v = 40 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: hmax = 36,27 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 5²/(2·9,81) = 1,274 m
Yerden yükseklik
hmax = 35 + 1,274 = 36,27 m
Cevap
hmax = 36,27 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 7,161 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 190·sin 25° = 115,9 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 172,2 − 28,98
a = 143,2/20 = 7,161 m/s²
Cevap
a = 7,161 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 2,616 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 22·cos 70° = 7,524 m/s
t = x/vx = 22/7,524 = 2,924 s
O andaki yükseklik
y = 20,67·2,924 − ½·9,81·2,924² = 18,51 m
Cevap
y = 18,51 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 19,39 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 10,61 m/s, vy = 10,61 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
3 = 10,61·t − 4,905·t²
t = (10,61 + √(10,61² − 2·9,81·3))/9,81 = 1,828 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 10,61·1,828 = 19,39 m
Cevap
x = 19,39 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 33,15 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·140) = 33,15 m/s
Cevap
vmax = 33,15 m/s (119,3 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 2,215 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,5) = 2,215 m/s
Cevap
vmin = 2,215 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: d = 7,079 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 30/3,6 = 8,333 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 8,333²/(2·0,5·9,81) = 7,079 m
Cevap
d = 7,079 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: N = 2,943 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(14 − 10) = 78,48 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
N = mv²/R − mg = 0,5·78,48/5 − 4,905 = 2,943 N
Cevap
N = 2,943 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 5,333 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4 − 0,5)/(4 + 0,5)·3 = 2,333 m/s
v′2 = 2·4/(4 + 0,5)·3 = 5,333 m/s
Cevap
v′2 = 5,333 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 613,7 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 2·(1 − cos 30°) = 0,2679 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,2679) = 2,293 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 4,015·2,293/0,015 = 613,7 m/s
Cevap
v = 613,7 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,765 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1,9/9,81) = 2,765 s
Cevap
T = 2,765 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 12,52 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(260/2,7) = 9,813 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,13·9,813² = 12,52 m/s²
Cevap
amax = 12,52 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 766,5 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …