Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?20

72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 72 km/ha = −6 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)10 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 7 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 3 m/s²t1 = 10 st2 = 7 sa3 = −5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
40 kg20°F = 180 Nμ = 0,2

40 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 20° üstünde bir halatla 180 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 40 kgF = 180 Nθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 9 kg1,5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 9 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 9 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
9 my = ?v0​ = 26 m/s70°

Bir top düz zeminden 26 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde, 9 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 26 m/sθ = 70°x = 9 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 25 mv0​ = 29 m/s60°H = ?

Bir top 25 m’lik bir uçurumun tepesinden 29 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 29 m/sθ = 60°h = 25 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 85 mvmax​ = ?

Bir otomobil 85 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 85 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 8°merkezevmax​ = ?

290 m yarıçaplı bir viraj 8° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,25’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 290 mθ = 8°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
30°d = 6 mμ = 0,4

Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. Eğim boyunca 6 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 30°μ = 0,4d = 6 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
k = 2000 N/m30°μ = 0,155 kg

30° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 2000 N/m olan bir yay, kütlesi 5 kg olan bir bloğa karşı 12 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,15’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 5 kgk = 2000 N/mx = 12 cmθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg5 m/s4 kg

5 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 4 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
16 m/s6 m/s

0,2 kg’lık bir top bir duvara 16 m/s hızla çarpıyor ve 6 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,2 kgvin = 16 m/svout = 6 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 3 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 3 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 3 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?5,4

Bir cisim 1,5 s periyot ve 18 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 18 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 5,4 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 1,5 sA = 18 cmx = 5,4 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
P5 × 72 dB

Bir makine, belirli bir noktada 72 dB ses düzeyi veriyor. 5 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.

β1 = 72 dBn = 5
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
f1​ = 15 cmf2​ = 5 cm20 cm15 cm

İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 15 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 15 cm olan 1. mercek ve f₂ = 5 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 20 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).

f1 = 15 cmf2 = 5 cms = 15 cmdo = 20 cm
di2 = cm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 3,333 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 72/3,6 = 20 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 20/6 = 3,333 s

Cevap

t = 3,333 s
2.Kinematik

Cevap: s = 450 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 3·10 = 30 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·3·10² = 150 m
s2 = 30·7 = 210 m
s3 = 30²/(2·5) = 90 m

Toplam mesafe

s = 150 + 210 + 90 = 450 m

Cevap

s = 450 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 2,574 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 180·sin 20° = 330,8 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 169,1 − 66,17
a = 103/40 = 2,574 m/s²

Cevap

a = 2,574 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 13,87 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (14,71 − 8,829)/10,5 = 0,5606 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 9·0,5606 + 8,829 = 13,87 N

Cevap

T = 13,87 N
5.Eğik atış

Cevap: y = 19,7 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 26·cos 70° = 8,893 m/s
t = x/vx = 9/8,893 = 1,012 s

O andaki yükseklik

y = 24,43·1,012 − ½·9,81·1,012² = 19,7 m

Cevap

y = 19,7 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: H = 57,15 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 29·sin 60° = 25,11 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 25,11²/(2·9,81) = 32,15 m

Yerden yükseklik

H = 25 + 32,15 = 57,15 m

Cevap

H = 57,15 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 22,37 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·85) = 22,37 m/s

Cevap

vmax = 22,37 m/s (80,52 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 33,93 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(290·9,81·0,3867/0,9555) = 33,93 m/s

Cevap

vmax = 33,93 m/s
(122,2 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: v = 4,252 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·6·(0,5 − 0,4·0,866)) = 4,252 m/s

Cevap

v = 4,252 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,4661 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 12 cm = 0,12 m
½kx² = ½·2000·0,12² = 14,4 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 14,4/(49,05·(0,5 + 0,15·0,866)) = 0,4661 m

Cevap

d = 0,4661 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 5,556 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 4)/(5 + 4)·5 = 0,5556 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 4)·5 = 5,556 m/s

Cevap

v′2 = 5,556 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 176 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,2·(6 + 16) = 4,4 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 4,4/0,025 = 176 N

Cevap

Favg = 176 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 3,475 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(3/9,81) = 3,475 s

Cevap

T = 3,475 s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,3023 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/1,5 = 4,189 rad/s

Zaman için çözün

0,3 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,3) = 1,266 rad
t = 1,266/4,189 = 0,3023 s

Cevap

t = 0,3023 s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β = 78,99 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Toplam şiddet

I = 5·I₁

Seviye

β = 72 + 10·log₁₀(5) = 78,99 dB

Cevap

β = 78,99 dB
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di2 = 4,5 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

1. merceğin görüntüsü

1/di1 = 1/15 − 1/20 → di1 = 60 cm

2. mercek için cisim

do2 = 15 − 60 = −45 cm

Son görüntü

1/di2 = 1/5 − 1/(−45) → di2 = 4,5 cm

Cevap

di2 = 4,5 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics