Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 35 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.
vcar = 35 m/sapolice = 2 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 25 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4,5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 2 m/s²t1 = 10 st2 = 25 sa3 = −4,5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
17 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 17 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 110 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 11 kg’lık bloğu çekiyor; 3 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 11 kgF = 110 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üstünde atılıyor ve 145 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 60°R = 145 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 24 m/sθ = 20°h = 45 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 140 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 140 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
3,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 18,15 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 5,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 3,5 kgh = 18,15 mR = 5,5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
10 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 6 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 10 kgθ = 45°μ = 0,25d = 6 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
30° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 5000 N/m olan bir yay, kütlesi 1 kg olan bir bloğa karşı 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
9 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
5 g’lık bir mermi, 1,6 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 25° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 5 gM = 5 kgL = 1,6 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 60 N/m olan bir yaydaki 1,1 kg’lık kütle pozitif yönde 10 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,8 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,1 kgk = 60 N/mA = 10 cmt = 0,8 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 420 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 12 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 4 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.
k = 420 N/mA = 12 cmx = 4 cm
U = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 2 m uzaklıkta düzey 80 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 20 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.
β1 = 80 dBr1 = 2 mr2 = 20 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
500 nm dalga boylu ışık, 0,08 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 1 m uzaklıktaki bir ekranda merkezi aydınlık maksimumun genişliğini, w, bulun (iki yandaki ilk karanlık saçaklar arası).
λ = 500 nma = 0,08 mmL = 1 m
w = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 1225 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·35/2 = 35 s
Yol
d = v·t = 35·35 = 1225 m
Cevap
d = 1225 m
O anda polis arabası 2v = 70 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: t = 39,44 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2·10 = 20 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 20/4,5 = 4,444 s
Toplam süre
t = 10 + 25 + 4,444 = 39,44 s
Cevap
t = 39,44 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,781 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 40,53 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·145/sin 120°) = 40,53 m/s
Cevap
v0 = 40,53 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 89,74 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 24·cos 20° = 22,55 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 20° = 8,208 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 45 + 8,208·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (8,208 + √(67,38 + 882,9))/9,81 = 3,979 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 22,55·3,979 = 89,74 m
Cevap
x = 89,74 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 28,71 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·140) = 28,71 m/s
Cevap
vmax = 28,71 m/s (103,3 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ntop = 54,94 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(18,15 − 2·5,5) = 140,3 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 3,5·140,3/5,5 − 34,34 = 54,94 N
Cevap
Ntop = 54,94 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 104,1 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 98,1·0,7071 = 69,37 N
F = μN = 0,25·69,37 = 17,34 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 17,34·6 = 104,1 J
Cevap
Wf = 104,1 J
10.İş ve enerji
Cevap: d = 4,344 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·5000·0,1² = 25 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 25/(9,81·(0,5 + 0,1·0,866)) = 4,344 m
Cevap
d = 4,344 m
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 1,588 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (5 − 3,5)/(5 + 3,5)·9 = 1,588 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 3,5)·9 = 10,59 m/s
Cevap
v′1 = 1,588 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 1717 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,6·(1 − cos 25°) = 0,1499 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,1499) = 1,715 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 5,005·1,715/0,005 = 1717 m/s
Cevap
v = 1717 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = 9,306 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(60/1,1) = 7,385 rad/s
ω·t = 7,385·0,8 = 5,908 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 10·cos(5,908) = 9,306 cm
Cevap
x = 9,306 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: U = 0,336 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·420·0,12² = 3,024 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·420·0,04² = 0,336 J
Cevap
U = 0,336 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β2 = 60 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet oranı
I₂/I₁ = (2/20)² = 0,01
Yeni düzey
β₂ = 80 + 10·log₁₀(0,01) = 60 dB
Cevap
β2 = 60 dB
Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: w = 12,5 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …