Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 20 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.
vcar = 20 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 20 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 20 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 6,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 43 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 6,5 m/sd = 43 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
20° eğimli bir rampadaki 5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 4,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Rampa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 4,5 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 30 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 10 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 10 m/sθ = 25°h = 50 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 40 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 40 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,8 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 2 kgr = 0,8 mvbottom = 11 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
10 kg kütleli bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimde 16 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 10 kgθ = 15°μ = 0,1d = 16 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 10 kgh = 5 mL = 5 mμ = 0,25k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 m/s hızla giden 1600 kg’lık bir otomobil, duran 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1600 kgv1 = 5 m/sm2 = 1200 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 9 m/s hızla doğuya giden 1800 kg’lık bir otomobil, 13 m/s hızla kuzeye giden 1900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1800 kgv1 = 9 m/s (E)m2 = 1900 kgv2 = 13 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 40 N/m olan bir yaydaki 3,5 kg’lık kütle pozitif yönde 14 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,5 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3,5 kgk = 40 N/mA = 14 cmt = 1,5 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 270 N/m olan bir yaya bağlı 1,6 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 1,6 kgk = 270 N/mA = 9 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Saydam bir bloğun içindeki ışık, 35°’nin üzerindeki her geliş açısı için hava (n = 1,00) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·20/4,5 = 8,889 s
Yol
d = v·t = 20·8,889 = 177,8 m
Cevap
d = 177,8 m
O anda polis arabası 2v = 40 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: t = 4,528 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−10 = 20·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 20·t − 10 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (20 + √(20² + 2·9,81·10))/9,81 = 4,528 s
Cevap
t = 4,528 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,05008
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 6,5²/(2·43) = 0,4913 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,4913/9,81 = 0,05008
Cevap
μ = 0,05008
4.Newton yasaları
Cevap: T = 31,18 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 44,15 N
m₁·g·sin θ = 16,78 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N
Sistemin ivmesi
a = (44,15 − 16,78 − 0)/9,5 = 2,881 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 4,5·(9,81 − 2,881) = 31,18 N
Cevap
T = 31,18 N
5.Eğik atış
Cevap: t = 2,092 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 30·cos 20° = 28,19 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 20° = 10,26 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·10,26/9,81 = 2,092 s
Cevap
t = 2,092 s
6.Eğik atış
Cevap: α = 74 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 10·cos 25° = 9,063 m/s
vy0 = 10·sin 25° = 4,226 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(4,226² + 2·9,81·50) = 31,6 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 31,6/9,063 → α = 74°
Cevap
α = 74°
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 14,01 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·40) = 14,01 m/s
Cevap
vmax = 14,01 m/s (50,43 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 204,4 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11² − 4·9,81·0,8 = 89,61 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 2·89,61/0,8 − 2·9,81 = 204,4 N
Cevap
Ttop = 204,4 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 151,6 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 98,1·0,9659 = 94,76 N
F = μN = 0,1·94,76 = 9,476 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 9,476·16 = 151,6 J
Cevap
Wf = 151,6 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 8,578 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 98,1·(5 − 0,25·5) = 367,9 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,75) = 8,578 m/s
Cevap
v = 8,578 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 8571 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1600·5/2800 = 2,857 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1600·5² = 20000 J
Kafter = ½·2800·2,857² = 11429 J
Kaybolan enerji
ΔK = 20000 − 11429 = 8571 J
Cevap
ΔK = 8571 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 56,74 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1800·9 = 16200 kg·m/s
py = 1900·13 = 24700 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 1,525 → θ = 56,74°
Cevap
θ = 56,74°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = 4,913 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(40/3,5) = 3,381 rad/s
ω·t = 3,381·1,5 = 5,071 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 14·cos(5,071) = 4,913 cm
Cevap
x = 4,913 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 15,19 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(270/1,6) = 12,99 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,09·12,99² = 15,19 m/s²
Cevap
amax = 15,19 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: n1 = 1,743
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
Bloğun kırılma indisi
n₁ = n₂/sin θc = 1,00/0,5736 = 1,743
Cevap
n1 = 1,743
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: NA = 0,2482
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.