Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 4,5 m/s²otomobil20 m/s

Sabit 20 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 20 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 20 m/s10 m

Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 20 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 20 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 6,5 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 6,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 43 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 6,5 m/sd = 43 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 5 kg4,5 kgθ = 20°

20° eğimli bir rampadaki 5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 4,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Rampa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 4,5 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 30 m/s20°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 30 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 50 mv0​ = 10 m/s25°α = ?

Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 10 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 10 m/sθ = 25°h = 50 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 40 mvmax​ = ?

Bir otomobil 40 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 40 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,8 m11 m/svtop​ = ?

0,8 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 2 kgr = 0,8 mvbottom = 11 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
15°d = 16 mμ = 0,1

10 kg kütleli bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimde 16 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 10 kgθ = 15°μ = 0,1d = 16 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 5 mL = 5 mμ = 0,25k = 5000 N/m

10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 10 kgh = 5 mL = 5 mμ = 0,25k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1600 kg5 m/s1200 kg

5 m/s hızla giden 1600 kg’lık bir otomobil, duran 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 1600 kgv1 = 5 m/sm2 = 1200 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1800 kg9 m/s1900 kg13 m/sθ = ?

Bir kavşakta 9 m/s hızla doğuya giden 1800 kg’lık bir otomobil, 13 m/s hızla kuzeye giden 1900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.

m1 = 1800 kgv1 = 9 m/s (E)m2 = 1900 kgv2 = 13 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1,5 s

k = 40 N/m olan bir yaydaki 3,5 kg’lık kütle pozitif yönde 14 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,5 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 3,5 kgk = 40 N/mA = 14 cmt = 1,5 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,6 kgk = 270 N/mA = 9 cm

k = 270 N/m olan bir yaya bağlı 1,6 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 1,6 kgk = 270 N/mA = 9 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
35°90°n1​ = ?hava, n2​ = 1,00

Saydam bir bloğun içindeki ışık, 35°’nin üzerindeki her geliş açısı için hava (n = 1,00) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.

θc = 35°n2 = 1,00
n1 =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
θn1​ = 1,55n2​ = 1,53n0​ = 1,00

Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,55, kılıfı n₂ = 1,53’dir. Sayısal açıklığını, NA, bulun.

n1 = 1,55n2 = 1,53
NA =

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 177,8 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·20/4,5 = 8,889 s

Yol

d = v·t = 20·8,889 = 177,8 m

Cevap

d = 177,8 m

O anda polis arabası 2v = 40 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: t = 4,528 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−10 = 20·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 20·t − 10 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (20 + √(20² + 2·9,81·10))/9,81 = 4,528 s

Cevap

t = 4,528 s
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,05008

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 6,5²/(2·43) = 0,4913 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,4913/9,81 = 0,05008

Cevap

μ = 0,05008
4.Newton yasaları

Cevap: T = 31,18 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 44,15 N
m₁·g·sin θ = 16,78 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N

Sistemin ivmesi

a = (44,15 − 16,78 − 0)/9,5 = 2,881 m/s²

Asılı kütleden ip gerilmesi

m2·g − T = m2·a → T = 4,5·(9,81 − 2,881) = 31,18 N

Cevap

T = 31,18 N
5.Eğik atış

Cevap: t = 2,092 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 30·cos 20° = 28,19 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 20° = 10,26 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·10,26/9,81 = 2,092 s

Cevap

t = 2,092 s
6.Eğik atış

Cevap: α = 74 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 10·cos 25° = 9,063 m/s
vy0 = 10·sin 25° = 4,226 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(4,226² + 2·9,81·50) = 31,6 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 31,6/9,063 → α = 74°

Cevap

α = 74°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 14,01 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·40) = 14,01 m/s

Cevap

vmax = 14,01 m/s (50,43 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 204,4 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 11² − 4·9,81·0,8 = 89,61 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 2·89,61/0,8 − 2·9,81 = 204,4 N

Cevap

Ttop = 204,4 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 151,6 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 98,1·0,9659 = 94,76 N
F = μN = 0,1·94,76 = 9,476 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 9,476·16 = 151,6 J

Cevap

Wf = 151,6 J
10.İş ve enerji

Cevap: v = 8,578 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 98,1·(5 − 0,25·5) = 367,9 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,75) = 8,578 m/s

Cevap

v = 8,578 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 8571 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1600·5/2800 = 2,857 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1600·5² = 20000 J
Kafter = ½·2800·2,857² = 11429 J

Kaybolan enerji

ΔK = 20000 − 11429 = 8571 J

Cevap

ΔK = 8571 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: θ = 56,74 °

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1800·9 = 16200 kg·m/s
py = 1900·13 = 24700 kg·m/s

Yön

tan θ = py/px = 1,525 → θ = 56,74°

Cevap

θ = 56,74°
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = 4,913 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(40/3,5) = 3,381 rad/s
ω·t = 3,381·1,5 = 5,071 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 14·cos(5,071) = 4,913 cm

Cevap

x = 4,913 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 15,19 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(270/1,6) = 12,99 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,09·12,99² = 15,19 m/s²

Cevap

amax = 15,19 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: n1 = 1,743

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Bloğun kırılma indisi

n₁ = n₂/sin θc = 1,00/0,5736 = 1,743

Cevap

n1 = 1,743
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: NA = 0,2482

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Kılıftaki kritik açı

sin θc = 1,53/1,55 = 0,9871 → θc = 80,79°

Sayısal açıklık

NA = √(1,55² − 1,53²) = 0,2482

Cevap

NA = 0,2482

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics