Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 108 km/ha = −4 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 4 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 10 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 3 m/s²t1 = 4 st2 = 10 sa3 = −5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
17 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 17 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 8 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 8 m/sθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 55° üstünde atılıyor ve 115 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 55°R = 115 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 11 m/sθ = 25°h = 10 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir yol mühendisi otomobillerin 320 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 40 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.
r = 320 mv = 40 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgr = 1,5 mv = 3 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. Eğim boyunca 10 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 35°μ = 0,4d = 10 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
15° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 2000 N/m olan bir yay, kütlesi 3 kg olan bir bloğa karşı 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
8 m/s hızla giden 1 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 1 kgm2 = 4,5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,2 kg’lık bir top bir duvara 26 m/s hızla çarpıyor ve 7 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,2 kgvin = 26 m/svout = 7 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 1,7 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1,7 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 60 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 15 cm genlikle salınıyor. Dengeden 11 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 60 N/mA = 15 cmx = 11 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 25 cm olan ince bir ıraksak merceğin 30 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 30 cmf = −25 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
600 nm dalga boylu ışık, milimetrede 500 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.
N = 500 mm⁻¹λ = 600 nmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 112,5 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 30²/(2·4) = 112,5 m
Cevap
s = 112,5 m
2.Kinematik
Cevap: s = 158,4 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 3·4 = 12 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·3·4² = 24 m
s2 = 12·10 = 120 m
s3 = 12²/(2·5) = 14,4 m
Toplam mesafe
s = 24 + 120 + 14,4 = 158,4 m
Cevap
s = 158,4 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,823 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 30° + 0,15·cos 30°) = 6,179 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 8²/(2·6,179) = 5,179 m
Cevap
d = 5,179 m
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 34,65 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·115/sin 110°) = 34,65 m/s
Cevap
v0 = 34,65 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 19,72 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 11·cos 25° = 9,969 m/s
vy = v0·sin θ = 11·sin 25° = 4,649 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 10 + 4,649·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,649 + √(21,61 + 196,2))/9,81 = 1,978 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 9,969·1,978 = 19,72 m
Cevap
x = 19,72 m
7.Dairesel hareket
Cevap: θ = 2,252 °
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Birimler
v = 40/3,6 = 11,11 m/s
Eğim açısı
tan θ = v²/(r·g) = 11,11²/(320·9,81) = 0,03933
θ = 2,252°
Cevap
θ = 2,252°
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 3,162 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·3²/1,5 = 1,962 + 1,2 = 3,162 N
Cevap
T = 3,162 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 6,946 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·10·(0,5736 − 0,4·0,8192)) = 6,946 m/s
Cevap
v = 6,946 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: d = 0,4811 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·2000·0,08² = 6,4 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 6,4/(29,43·(0,2588 + 0,2·0,9659)) = 0,4811 m
Cevap
d = 0,4811 m
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −5,091 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (1 − 4,5)/(1 + 4,5)·8 = −5,091 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 4,5)·8 = 2,909 m/s
Cevap
v′1 = −5,091 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 264 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,2·(7 + 26) = 6,6 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 6,6/0,025 = 264 N
Cevap
Favg = 264 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,616 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1,7/9,81) = 2,616 s
Cevap
T = 2,616 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 0,312 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·60·0,15² = 0,675 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·60·0,11² = 0,363 J
Kinetik enerji
K = 0,675 − 0,363 = 0,312 J
Cevap
K = 0,312 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 0,4545
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−25) − 1/30
di = −13,64 cm
Büyütme
m = −di/do = −(−13,64)/30 = 0,4545
Cevap
m = 0,4545
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ1 = 17,46 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …