Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −4 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 3,7 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 3,7 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 5,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 3,9 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 5,5 m/sd = 3,9 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 90 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 9 kg’lık bloğu çekiyor; 5 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 9 kgF = 90 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 65° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 40 m/sθ = 65°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 35 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. İnerken 5 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 35 m/sθ = 50°hroof = 5 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 85 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 85 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
40 m yarıçaplı bir viraj 18° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,25’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 40 mθ = 18°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 16 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 45°μ = 0,3d = 16 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
30° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 3000 N/m olan bir yay, kütlesi 1 kg olan bir bloğa karşı 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,15’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
9 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 0,5 kgm2 = 2 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,4 kg’lık bir top bir duvara 30 m/s hızla çarpıyor ve 16 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,4 kgvin = 30 m/svout = 16 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 350 N/m olan bir yaydaki 3,4 kg’lık kütle pozitif yönde 3 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,5 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3,4 kgk = 350 N/mA = 3 cmt = 0,5 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 390 N/m olan bir yaya bağlı 0,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 0,4 kgk = 390 N/mA = 9 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Saydam bir bloğun içindeki ışık, 40°’nin üzerindeki her geliş açısı için flint cam (n = 1,62) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.
θc = 40°n2 = 1,62
n1 =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,25 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 1. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y1, bulun.
λ = 532 nmd = 0,25 mmL = 2,5 mm = 1
y1 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 96,45 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·4) = 96,45 m
Cevap
s = 96,45 m
2.Kinematik
Cevap: d = 60,86 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(3,7 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1269 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1269))/(2·4,905) = 3,523 s
Derinlik
d = ½·9,81·3,523² = 60,86 m
Cevap
d = 60,86 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,3953
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 5,5²/(2·3,9) = 3,878 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 3,878/9,81 = 0,3953
Cevap
μ = 0,3953
4.Newton yasaları
Cevap: a = 4,467 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 40·cos 65° = 16,9 m/s
vy = v0·sin θ = 40·sin 65° = 36,25 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·36,25/9,81 = 7,391 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 16,9·7,391 = 124,9 m
Cevap
x = 124,9 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 118,6 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 22,5 m/s, vy = 26,81 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
5 = 26,81·t − 4,905·t²
t = (26,81 + √(26,81² − 2·9,81·5))/9,81 = 5,273 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 22,5·5,273 = 118,6 m
Cevap
x = 118,6 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 25,83 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·85) = 25,83 m/s
Cevap
vmax = 25,83 m/s (92,98 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 15,67 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.
N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(40·9,81·0,5468/0,8738) = 15,67 m/s
Cevap
vmax = 15,67 m/s
(56,41 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 133,2 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,7071 = 27,75 N
F = μN = 0,3·27,75 = 8,324 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 8,324·16 = 133,2 J
Cevap
Wf = 133,2 J
10.İş ve enerji
Cevap: d = 2,427 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·3000·0,1² = 15 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 15/(9,81·(0,5 + 0,15·0,866)) = 2,427 m
Cevap
d = 2,427 m
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −5,4 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 2)/(0,5 + 2)·9 = −5,4 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 2)·9 = 3,6 m/s
Cevap
v′1 = −5,4 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 920 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,4·(16 + 30) = 18,4 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 18,4/0,02 = 920 N
Cevap
Favg = 920 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = 1,059 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(350/3,4) = 10,15 rad/s
ω·t = 10,15·0,5 = 5,073 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 3·cos(5,073) = 1,059 cm
Cevap
x = 1,059 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 1,579 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(390/0,4) = 31,22 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·390·0,09² = 1,579 J
Cevap
E = 1,579 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: n1 = 2,52
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
Bloğun kırılma indisi
n₁ = n₂/sin θc = 1,62/0,6428 = 2,52
Cevap
n1 = 2,52
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y1 = 5,32 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …