Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,736 s13,89

50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 50 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 10 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 10 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 9 kg

9 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 9 kgθ = 45°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 3 kg9 kgθ = 30°

30° eğimli bir rampadaki 3 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 9 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 3 kgm2 = 9 kgθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 40 m/s45°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 40 m/sθ = 45°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
h = 35 mv0​ = 30 m/s25°menzil

Bir top 35 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 30 m/sθ = 25°h = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
r = 45 m16 m/s

1800 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 16 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 45 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1800 kgv = 16 m/sr = 45 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
R = 4,5 mh = 22,05 m

4 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 22,05 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 4,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.

m = 4 kgh = 22,05 mR = 4,5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
30°d = 17 mμ = 0,15

Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 17 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 30°μ = 0,15d = 17 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
k = 500 N/m20°μ = 0,153 kg

20° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 500 N/m olan bir yay, kütlesi 3 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,15’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 3 kgk = 500 N/mx = 20 cmθ = 20°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
0,5 kg6 m/s3,5 kg

6 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 0,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
19 m/s8 m/s

0,55 kg’lık bir top bir duvara 19 m/s hızla çarpıyor ve 8 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,55 kgvin = 19 m/svout = 8 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 2,7 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 2,7 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 2,7 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,3 kgk = 380 N/m

k = 380 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 0,3 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlenin en büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 0,3 kgk = 380 N/mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 4 cmf = 15 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 15 cm olan ince bir yakınsak merceğin 4 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).

do = 4 cmf = 15 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
SO15 m/sf = 20 kHz

Duran bir park sensörü, 15 m/s ile yaklaşan bir arabaya doğru 20 kHz’lik ultrason gönderiyor. Sensöre geri dönen yankının frekansını, f″, bulun (ses sürati 343 m/s).

f = 20 kHzu = 15 m/sv = 343 m/s
f″ = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 12,06 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·8) = 12,06 m

Cevap

s = 12,06 m
2.Kinematik

Cevap: t = 2,454 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−5 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 5 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (10 + √(10² + 2·9,81·5))/9,81 = 2,454 s

Cevap

t = 2,454 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,896 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,15·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1061) = 5,896 m/s²

Cevap

a = 5,896 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 5,919 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 88,29 N
m₁·g·sin θ = 14,71 N
μ·m₁·g·cos θ = 2,549 N

Sistemin ivmesi

a = (88,29 − 14,71 − 2,549)/12 = 5,919 m/s²

Cevap

a = 5,919 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: x = 163,1 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 40·cos 45° = 28,28 m/s
vy = v0·sin θ = 40·sin 45° = 28,28 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·28,28/9,81 = 5,766 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 28,28·5,766 = 163,1 m

Cevap

x = 163,1 m
6.Eğik atış

Cevap: t = 4,26 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 30·cos 25° = 27,19 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 25° = 12,68 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 35 + 12,68·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (12,68 + √(160,7 + 686,7))/9,81 = 4,26 s

Cevap

t = 4,26 s
7.Dairesel hareket

Cevap: N = 7418 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1800·9,81 − 1800·16²/45 = 17658 − 10240 = 7418 N

Cevap

N = 7418 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: Ntop = 188,4 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·(22,05 − 2·4,5) = 256 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R − m·g = 4·256/4,5 − 39,24 = 188,4 N

Cevap

Ntop = 188,4 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 11,11 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·17·(0,5 − 0,15·0,866)) = 11,11 m/s

Cevap

v = 11,11 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,7035 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·500·0,2² = 10 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 10/(29,43·(0,342 + 0,15·0,9397)) = 0,7035 m

Cevap

d = 0,7035 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 1,5 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (0,5 − 3,5)/(0,5 + 3,5)·6 = −4,5 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3,5)·6 = 1,5 m/s

Cevap

v′2 = 1,5 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 14,85 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,55·(8 + 19) = 14,85 N·s

Cevap

J = 14,85 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 3,296 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(2,7/9,81) = 3,296 s

Cevap

T = 3,296 s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 0,2756 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Denge ve genlik

x₀ = m·g/k = 0,3·9,81/380 = 0,007745 m = A

En büyük hız

Hız dengede en büyüktür.

ω = √(380/0,3) = 35,59 rad/s
vmax = A·ω = 0,007745·35,59 = 0,2756 m/s

Cevap

vmax = 0,2756 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di = −5,455 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/15 − 1/4
di = −5,455 cm
FF4 cmf = 15 cm

Işın şeması

sanal, cisimle aynı tarafta

Cevap

di = −5,455 cm
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f″ = 21829 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Arabadaki frekans

f′ = 20000·(343 + 15)/343 = 20875 Hz

Yankının frekansı

f″ = f′·343/(343 − 15) = 21829 Hz

Cevap

f″ = 21829 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics