Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,5 s16,67

60 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,5 s’dir; ardından otomobil 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 60 km/htr = 1,5 sa = −5,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)7 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 7 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 8 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 1,5 m/s²t1 = 7 st2 = 8 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 4 kg

4 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 4 kgθ = 45°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 1,5 kg0,5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 1,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 0,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 1,5 kgm2 = 0,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 10 m/s40°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 10 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 50 mv0​ = 24 m/s35°H = ?

Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 24 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 24 m/sθ = 35°h = 50 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
θ = ?merkeze100 km/h

Bir yol mühendisi otomobillerin 230 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 100 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.

r = 230 mv = 100 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
θ = 30°merkezevmax​ = ?

190 m yarıçaplı bir viraj 30° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,1’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 190 mθ = 30°μs = 0,1g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
45°d = 18 mμ = 0,35

2,5 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 18 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 2,5 kgθ = 45°μ = 0,35d = 18 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 4 mL = 4,5 mμ = 0,15k = 5000 N/m

1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 1 kgh = 4 mL = 4,5 mμ = 0,15k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3,5 kgv = ?8 gh = 25 cm

8 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 3,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 25 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 8 gM = 3,5 kgh = 25 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1900 kg12 m/s900 kg11 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 12 m/s hızla doğuya giden 1900 kg’lık bir otomobil, 11 m/s hızla kuzeye giden 900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 1900 kgv1 = 12 m/s (E)m2 = 900 kgv2 = 11 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
2 kgk = 30 N/mA = 8 cmx = 1 cm

k = 30 N/m olan bir yaydaki 2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 8 cm genlikle salınıyor. Dengeden 1 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 2 kgk = 30 N/mA = 8 cmx = 1 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,5 kgk = 220 N/mA = 8 cm

k = 220 N/m olan bir yaya bağlı 0,5 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 0,5 kgk = 220 N/mA = 8 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 8 cmf = −8 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 8 cm olan ince bir ıraksak merceğin 8 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).

do = 8 cmf = −8 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
f1​ = 20 cmf2​ = 8 cm15 cm25 cm

İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 25 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 20 cm olan 1. mercek ve f₂ = 8 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 15 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).

f1 = 20 cmf2 = 8 cms = 25 cmdo = 15 cm
di2 = cm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 50,25 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 16,67·1,5 = 25 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 16,67²/(2·5,5) = 25,25 m

Toplam

d = 25 + 25,25 = 50,25 m

Cevap

d = 50,25 m
2.Kinematik

Cevap: s = 142,8 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1,5·7 = 10,5 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·1,5·7² = 36,75 m
s2 = 10,5·8 = 84 m
s3 = 10,5²/(2·2,5) = 22,05 m

Toplam mesafe

s = 36,75 + 84 + 22,05 = 142,8 m

Cevap

s = 142,8 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,203 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,25·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1768) = 5,203 m/s²

Cevap

a = 5,203 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 1,717 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (4,905 − 1,472)/2 = 1,717 m/s²

Cevap

a = 1,717 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: t = 1,31 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 10·cos 40° = 7,66 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 40° = 6,428 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·6,428/9,81 = 1,31 s

Cevap

t = 1,31 s
6.Eğik atış

Cevap: H = 59,66 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 24·sin 35° = 13,77 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 13,77²/(2·9,81) = 9,658 m

Yerden yükseklik

H = 50 + 9,658 = 59,66 m

Cevap

H = 59,66 m
7.Dairesel hareket

Cevap: θ = 18,88 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Birimler

v = 100/3,6 = 27,78 m/s

Eğim açısı

tan θ = v²/(r·g) = 27,78²/(230·9,81) = 0,342
θ = 18,88°

Cevap

θ = 18,88°
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 36,6 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(190·9,81·0,5866/0,816) = 36,6 m/s

Cevap

vmax = 36,6 m/s
(131,8 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 109,3 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 24,53·0,7071 = 17,34 N
F = μN = 0,35·17,34 = 6,07 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 6,07·18 = 109,3 J

Cevap

Wf = 109,3 J
10.İş ve enerji

Cevap: v = 8,077 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 9,81·(4 − 0,15·4,5) = 32,62 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,325) = 8,077 m/s

Cevap

v = 8,077 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 971,2 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,25) = 2,215 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 3,5)·2,215/0,008 = 971,2 m/s

Cevap

v = 971,2 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 8,877 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1900·12 = 22800 kg·m/s
py = 900·11 = 9900 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 24857/2800 = 8,877 m/s

Cevap

v′ = 8,877 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,3074 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(30/2) = 3,873 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 3,873·√(0,08² − 0,01²) = 0,3074 m/s

Cevap

v = 0,3074 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 35,2 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(220/0,5) = 20,98 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,08·20,98² = 35,2 m/s²

Cevap

amax = 35,2 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: m = 0,5

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−8) − 1/8
di = −4 cm
FF8 cmf = −8 cm

Büyütme

m = −di/do = −(−4)/8 = 0,5

Cevap

m = 0,5
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di2 = 8,831 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

1. merceğin görüntüsü

1/di1 = 1/20 − 1/15 → di1 = −60 cm

2. mercek için cisim

do2 = 25 − (−60) = 85 cm

Son görüntü

1/di2 = 1/8 − 1/85 → di2 = 8,831 cm

Cevap

di2 = 8,831 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics