Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 15 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 2,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 15 m/sapolice = 2,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 18 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 18 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
2 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 2 kgθ = 45°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 32 m/sθ = 45°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 5 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 14 m/sθ = 35°h = 5 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
1,6 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 25° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 1,6 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,5 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,5 kgr = 0,5 mv = 5,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 13 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,1d = 13 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 5 kgh = 2,5 mL = 1 mμ = 0,25k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 m/s hızla giden 4,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 4,5 kgm2 = 4 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 16 m/s hızla doğuya giden 1200 kg’lık bir otomobil, 11 m/s hızla kuzeye giden 1500 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1200 kgv1 = 16 m/s (E)m2 = 1500 kgv2 = 11 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 350 N/m olan bir yaydaki 1,2 kg’lık kütle pozitif yönde 3 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,55 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,2 kgk = 350 N/mA = 3 cmt = 0,55 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
350 m/s hızla giden 20 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 1,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 600 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 20 gv = 350 m/sM = 1,5 kgk = 600 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 12 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 12 cmf = 20 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
500 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,1 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 5. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y5, bulun.
λ = 500 nmd = 0,1 mmL = 2 mm = 5
y5 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 12 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·15/2,5 = 12 s
Cevap
t = 12 s
O anda polis arabası 2v = 30 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: hmax = 26,51 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 18²/(2·9,81) = 16,51 m
Yerden yükseklik
hmax = 10 + 16,51 = 26,51 m
Cevap
hmax = 26,51 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 5,549 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 32·cos 45° = 22,63 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 45° = 22,63 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·22,63/9,81 = 4,613 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 22,63·4,613 = 104,4 m
Cevap
x = 104,4 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 24,29 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 14·cos 35° = 11,47 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 35° = 8,03 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 5 + 8,03·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (8,03 + √(64,48 + 98,1))/9,81 = 2,118 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 11,47·2,118 = 24,29 m
Cevap
x = 24,29 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 1,759 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,6·sin 25° = 0,6762 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,6762·9,81·tan 25°) = 1,759 m/s
Cevap
v = 1,759 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 105,5 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,5·9,81 + 1,5·5,5²/0,5 = 14,71 + 90,75 = 105,5 N
Cevap
T = 105,5 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 10,27 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·13·(0,5 − 0,1·0,866)) = 10,27 m/s
Cevap
v = 10,27 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: x = 66,44 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 49,05·(2,5 − 0,25·1) = 110,4 J
En büyük sıkışma
½kx² = 110,4 → x = √(2·110,4/500) = 0,6644 m = 66,44 cm
Cevap
x = 66,44 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 0,4706 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4,5 − 4)/(4,5 + 4)·8 = 0,4706 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 4)·8 = 8,471 m/s
Cevap
v′1 = 0,4706 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 40,67 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1200·16 = 19200 kg·m/s
py = 1500·11 = 16500 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 0,8594 → θ = 40,67°
Cevap
θ = 40,67°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = −0,01626 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(350/1,2) = 17,08 rad/s
ω·t = 17,08·0,55 = 9,393 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,03·17,08·sin(9,393) = −0,01626 m/s
Cevap
v = −0,01626 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 23,18 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,02·350/1,52 = 4,605 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(600/1,52) = 19,87 rad/s
Genlik
A = V/ω = 4,605/19,87 = 0,2318 m = 23,18 cm
Cevap
A = 23,18 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −30 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/12
di = −30 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −30 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y5 = 50 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …