Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?10

36 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 36 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 11 m/s20 m

Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 11 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 11 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
35 kg25°F = 130 Nμ = 0,2

35 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 130 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 35 kgF = 130 Nθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 10 kg1,5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 10 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 38 m/s35°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 38 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 50 mv0​ = 21 m/s40°H = ?

Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 21 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 21 m/sθ = 40°h = 50 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 70 mvmax​ = ?

Bir otomobil 70 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 70 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,4 mv = 6,5 m/s

1,4 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,3 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,3 kgr = 1,4 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
45°d = 3 mμ = 0,25

2 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 3 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 2 kgθ = 45°μ = 0,25d = 3 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
k = 3000 N/m20°μ = 0,23 kg

20° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 3000 N/m olan bir yay, kütlesi 3 kg olan bir bloğa karşı 15 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 3 kgk = 3000 N/mx = 15 cmθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 kg2 m/s3,5 kg

2 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 3 kgm2 = 3,5 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
14 m/s12 m/s

0,35 kg’lık bir top bir duvara 14 m/s hızla çarpıyor ve 12 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,35 kgvin = 14 m/svout = 12 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
2,3 kgk = 340 N/mA = 16 cmx = 14 cm

k = 340 N/m olan bir yaydaki 2,3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 16 cm genlikle salınıyor. Dengeden 14 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 2,3 kgk = 340 N/mA = 16 cmx = 14 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 410 N/mA = 5 cmx = 1 cm

k = 410 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 5 cm genlikle salınıyor. Dengeden 1 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.

k = 410 N/mA = 5 cmx = 1 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = 0,8 mn = 5

İki ucu sabit bir ip, 0,8 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 150 m/s ile yayılır. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.

v = 150 m/sn = 5L = 0,8 m
f5 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
θn1​ = 1,62n2​ = 1,61n0​ = 1,00

Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,62, kılıfı n₂ = 1,61’dir. Sayısal açıklığını, NA, bulun.

n1 = 1,62n2 = 1,61
NA =

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 1,333 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 36/3,6 = 10 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 10/7,5 = 1,333 s

Cevap

t = 1,333 s
2.Kinematik

Cevap: t = 3,431 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−20 = 11·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 11·t − 20 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (11 + √(11² + 2·9,81·20))/9,81 = 3,431 s

Cevap

t = 3,431 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 1,718 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 343,4 − 130·sin 25° = 288,4 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 117,8 − 57,68
a = 60,14/35 = 1,718 m/s²

Cevap

a = 1,718 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 0,4265 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (14,71 − 9,81)/11,5 = 0,4265 m/s²

Cevap

a = 0,4265 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: t = 4,444 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 38·cos 35° = 31,13 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 35° = 21,8 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·21,8/9,81 = 4,444 s

Cevap

t = 4,444 s
6.Eğik atış

Cevap: H = 59,29 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 21·sin 40° = 13,5 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 13,5²/(2·9,81) = 9,287 m

Yerden yükseklik

H = 50 + 9,287 = 59,29 m

Cevap

H = 59,29 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 16,57 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·70) = 16,57 m/s

Cevap

vmax = 16,57 m/s (59,66 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 51,99 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,3·9,81 + 1,3·6,5²/1,4 = 12,75 + 39,23 = 51,99 N

Cevap

T = 51,99 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 10,41 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 19,62·0,7071 = 13,87 N
F = μN = 0,25·13,87 = 3,468 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 3,468·3 = 10,41 J

Cevap

Wf = 10,41 J
10.İş ve enerji

Cevap: d = 2,164 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 15 cm = 0,15 m
½kx² = ½·3000·0,15² = 33,75 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 33,75/(29,43·(0,342 + 0,2·0,9397)) = 2,164 m

Cevap

d = 2,164 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 1,846 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (3 − 3,5)/(3 + 3,5)·2 = −0,1538 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 3,5)·2 = 1,846 m/s

Cevap

v′2 = 1,846 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 455 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,35·(12 + 14) = 9,1 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 9,1/0,02 = 455 N

Cevap

Favg = 455 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,9418 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(340/2,3) = 12,16 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 12,16·√(0,16² − 0,14²) = 0,9418 m/s

Cevap

v = 0,9418 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: K = 0,492 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·410·0,05² = 0,5125 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·410·0,01² = 0,0205 J

Kinetik enerji

K = 0,5125 − 0,0205 = 0,492 J

Cevap

K = 0,492 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f5 = 468,8 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Bu modun dalga boyu

λ = 2L/n = 2·0,8/5 = 0,32 m

Frekans

f = v/λ = 150/0,32 = 468,8 Hz

Cevap

f5 = 468,8 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: NA = 0,1797

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Kılıftaki kritik açı

sin θc = 1,61/1,62 = 0,9938 → θc = 83,63°

Sayısal açıklık

NA = √(1,62² − 1,61²) = 0,1797

Cevap

NA = 0,1797

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics