Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)6,061 s33,33

120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 120 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)10 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 5 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.

a1 = 3 m/s²t1 = 10 st2 = 5 sa3 = −5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 30°a = ?m = 15 kg

15 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan sürtünmesiz bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 15 kgθ = 30°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 4,5 kg8 kgθ = 40°

40° eğimli bir rampadaki 4,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 8 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 4,5 kgm2 = 8 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
28 my = ?v0​ = 22 m/s55°

Bir top düz zeminden 22 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde, 28 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 22 m/sθ = 55°x = 28 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 55 mv0​ = 26 m/s35°menzil

Bir top 55 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 26 m/sθ = 35°h = 55 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
r = 40 m10 m/s

1500 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 10 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 40 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1500 kgv = 10 m/sr = 40 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 mv = 3 m/s

0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,8 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,8 kgr = 0,6 mv = 3 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
35°d = 14 mμ = 0,2

Bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Eğim boyunca 14 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 35°μ = 0,2d = 14 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 4,5 mL = 4,5 mμ = 0,25k = 2500 N/m

2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 4,5 mL = 4,5 mμ = 0,25k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kgv = ?5 gh = 24 cm

5 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 24 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 5 gM = 1 kgh = 24 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
800 kgv1​ = ?1200 kg

800 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 17,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 800 kgm2 = 1200 kgd = 17,5 mμ = 0,6g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
1,3 kgk = 200 N/mA = 7 cmx = 2 cm

k = 200 N/m olan bir yaydaki 1,3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 7 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 1,3 kgk = 200 N/mA = 7 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
2,8 kgk = 80 N/mA = 4 cm

k = 80 N/m olan bir yaya bağlı 2,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 2,8 kgk = 80 N/mA = 4 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = 0,75 mn = 3

İki ucu sabit bir ip, 0,75 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 200 m/s ile yayılır. 3. harmonik frekansını, f3, bulun.

v = 200 m/sn = 3L = 0,75 m
f3 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
SO10 m/sf = 35 kHz

Duran bir sensör, 10 m/s ile yaklaşan bir arabaya doğru 35 kHz’lik ultrason gönderiyor ve yankıyı yayılan sinyalle karıştırıyor. Vurum frekansını, fb, bulun (ses sürati 343 m/s).

f = 35 kHzu = 10 m/sv = 343 m/s
fb = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 101 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·5,5) = 101 m

Cevap

s = 101 m
2.Kinematik

Cevap: t = 21 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 3·10 = 30 m/s

Frenleme süresi

t3 = v/a3 = 30/5 = 6 s

Toplam süre

t = 10 + 5 + 6 = 21 s

Cevap

t = 21 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,905 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 30° − 0·cos 30°) = 9,81·(0,5 − 0) = 4,905 m/s²

Cevap

a = 4,905 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 3,467 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 78,48 N
m₁·g·sin θ = 28,38 N
μ·m₁·g·cos θ = 6,763 N

Sistemin ivmesi

a = (78,48 − 28,38 − 6,763)/12,5 = 3,467 m/s²

Cevap

a = 3,467 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 15,84 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 22·cos 55° = 12,62 m/s
t = x/vx = 28/12,62 = 2,219 s

O andaki yükseklik

y = 18,02·2,219 − ½·9,81·2,219² = 15,84 m

Cevap

y = 15,84 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: t = 5,198 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 26·cos 35° = 21,3 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 35° = 14,91 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 55 + 14,91·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (14,91 + √(222,4 + 1079))/9,81 = 5,198 s

Cevap

t = 5,198 s
7.Dairesel hareket

Cevap: N = 10965 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1500·9,81 − 1500·10²/40 = 14715 − 3750 = 10965 N

Cevap

N = 10965 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: T = 44,66 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,8·9,81 + 1,8·3²/0,6 = 17,66 + 27 = 44,66 N

Cevap

T = 44,66 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 10,61 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·14·(0,5736 − 0,2·0,8192)) = 10,61 m/s

Cevap

v = 10,61 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: x = 25,73 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 24,53·(4,5 − 0,25·4,5) = 82,77 J

En büyük sıkışma

½kx² = 82,77 → x = √(2·82,77/2500) = 0,2573 m = 25,73 cm

Cevap

x = 25,73 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 436,2 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,24) = 2,17 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 1)·2,17/0,005 = 436,2 m/s

Cevap

v = 436,2 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 35,88 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,6·9,81·17,5) = 14,35 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2000·14,35/800 = 35,88 m/s

Cevap

v1 = 35,88 m/s
(129,2 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,8321 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(200/1,3) = 12,4 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 12,4·√(0,07² − 0,02²) = 0,8321 m/s

Cevap

v = 0,8321 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,064 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(80/2,8) = 5,345 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·80·0,04² = 0,064 J

Cevap

E = 0,064 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f3 = 400 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Bu modun dalga boyu

λ = 2L/n = 2·0,75/3 = 0,5 m

Frekans

f = v/λ = 200/0,5 = 400 Hz

Cevap

f3 = 400 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: fb = 2102 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Arabadaki frekans

f′ = 35000·(343 + 10)/343 = 36020 Hz

Yankının frekansı

f″ = f′·343/(343 − 10) = 37102 Hz

Vurum frekansı

fb = |f″ − f| = 2102 Hz

Cevap

fb = 2102 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics