Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
60 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 60 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
A topu 25 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 18 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Toplar ne zaman karşılaşır? t değerini bulun.
H = 25 mv0B = 18 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
5 kg’lık bir kutu, yatayla 30° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 5 kgθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 40 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 5 kg’lık bloğu çekiyor; 1 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 5 kgF = 40 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 12 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde, 9 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 12 m/sθ = 40°x = 9 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m’lik bir uçurumun tepesinden 13 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 13 m/sθ = 40°h = 10 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
1,6 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 45° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 1,6 mθ = 45°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
0,8 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,9 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
Kütlesi 0,2 kg olan bir top, 0,8 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 90° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgL = 0,8 mθ = 90°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 1 kg olan bir araba, 4 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 14 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.
m = 1 kgh = 14 mR = 4 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
7 m/s hızla giden 3,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 3,5 kgm2 = 1 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 9 m/s hızla çarpıyor ve 8 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 9 m/svout = 8 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,8 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 210 N/m olan bir yaya bağlı 2,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 3 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 2,8 kgk = 210 N/mA = 3 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 0,5 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 7. harmonik frekansını, f7, bulun.
v = 343 m/sn = 7L = 0,5 m
f7 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
633 nm dalga boylu ışık, 0,2 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 3. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ3, bulun.
λ = 633 nma = 0,2 mmm = 3
θ3 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 17,36 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 16,67²/(2·8) = 17,36 m
Cevap
s = 17,36 m
2.Kinematik
Cevap: t = 1,389 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
25 − ½g·t² = 18·t − ½g·t² → t = 25/18 = 1,389 s
Cevap
t = 1,389 s
3.Newton yasaları
Cevap: F = 37,27 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 24,52 + 12,74 = 37,27 N
Cevap
F = 37,27 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 6,667 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: y = 2,85 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 12·cos 40° = 9,193 m/s
t = x/vx = 9/9,193 = 0,9791 s
O andaki yükseklik
y = 7,713·0,9791 − ½·9,81·0,9791² = 2,85 m
Cevap
y = 2,85 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: H = 13,56 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 13·sin 40° = 8,356 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 8,356²/(2·9,81) = 3,559 m
Yerden yükseklik
H = 10 + 3,559 = 13,56 m
Cevap
H = 13,56 m
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 2,134 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,6·sin 45° = 1,131 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(1,131·9,81·tan 45°) = 3,331 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·1,131/3,331 = 2,134 s
Cevap
T = 2,134 s
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 220,9 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11,5² − 4·9,81·0,8 = 100,9 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,9·100,9/0,8 − 1,9·9,81 = 220,9 N
Cevap
Ttop = 220,9 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 5,886 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 90°) = 15,7 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
T = mg + mv²/L = 1,962 + 0,2·15,7/0,8 = 5,886 N
Cevap
T = 5,886 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 5,886 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 10,85 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(14 − 8) = 117,7 m²/s²
v = 10,85 m/s
Cevap
v = 10,85 m/s
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 3,889 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3,5 − 1)/(3,5 + 1)·7 = 3,889 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 1)·7 = 10,89 m/s
Cevap
v′1 = 3,889 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 425 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(8 + 9) = 4,25 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 4,25/0,01 = 425 N
Cevap
Favg = 425 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,8051 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,8/2π)² = 0,8051 m
Cevap
L = 0,8051 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 2,25 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(210/2,8) = 8,66 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,03·8,66² = 2,25 m/s²
Cevap
amax = 2,25 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f7 = 1201 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·0,5/7 = 0,2857 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,2857 = 1201 Hz
Cevap
f7 = 1201 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ3 = 0,544 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …